Mt68 History

Trang Mậu Thân 68 do QUÂN CÁN CHÁNH VNCH và TÙ NHÂN CẢI TẠO HẢI NGỌAI THIẾT LẬP TỪ 18 THÁNG 6 NĂM 2006.- Đã đăng 11,179 bài và bản tin - Bị Hacker phá hoại vào Ngày 04-6-2012. Tái thiết với Lập Trường chống Cộng cố hữu và tích cực tiếp tay Cộng Đồng Tỵ Nạn nhằm tê liệt hóa VC Nằm Vùng Hải Ngoại.

Monday, 9 September 2024

QUÊ NGOẠI NĂM XƯA

       


           
                                                     

  sáng hôm nay trời bỗng nhiên trở lạnh, âm u với mưa phùn nhẹ bay. Mùa đông đã đến miền Nam California. Qua khung cửa kính, tôi nhìn làn mưa giăng giăng khắp bầu trời mà nhớ đến quê nhà năm xưa bên kia vòng trái đất. Trong hơn nửa thế kỷ qua, những quãng đời lạnh lẽo gió mưa thỉnh thoảng lại xảy đến, như những mảng tối của bức tranh vân cẩu cuộc đời. Đó là trại tù “cải tạo” ở miền núi xứ Thanh năm 1976. Đó là  lần trốn chạy Việt Minh từ Bình Định đến Huế năm 1954. Và xa hơn nữa, đó là những năm sống trong vùng “kháng chiến” của VM trước 1954 - mà cho đến nay, cái cảm giác lạnh căm của những buổi chiều mưa phùn gió bấc, co ro trong chiếc áo ngắn tay, cổ hở trên đường đi học về vẫn còn trong tâm trí tôi . Đó cũng là thời gian chúng tôi ở quê ngoại, một làng quê có phố xá khá trù phú, cách huyện lỵ Phù Mỹ chín cây số về phía đông.

*  *  *

            Khoảng năm 1950, Ông Bà tôi di chuyển về một căn nhà khác gần vùng núi, nhường hai căn nhà ngoài phố chợ cho mẹ con chúng tôi. Với gia đình một cô giáo với năm con nhỏ, thiếu vắng người cha bận công tác nơi “cơ quan trên chiến khu” xa xôi, chúng tôi sống trong căn nhà thênh thang nhưng đã quá cũ kỹ , thì thật lạnh lẽo quạnh hiu!  

Gia đình chúng tôi đã trải qua cuộc sống như thế  ở một nơi từng có một thời kỳ sung túc huy hoàng. Chủ nhân ngôi nhà, ngoại tôi là “Đốc học” của ngôi trường duy nhất trong làng. Trong quá khứ, vị hiệu trưởng trường làng đã xếp “cái bút cái nghiên” của một nền Nho học đã về chiề, đến Huế học tiếng Pháp ở trường Pellerin. Nhưng Ông tôi tuy đã theo Tây học nhưng không quên nếp sống phong lưu của nền văn hóa cổ truyền: Hát Bội. Ông thuê một gánh hát từ thành phố Quy nhơn về làng, dựng rạp, nuôi đào kép để trình diễn “miễn phí” cho bà con làng xóm xem chơi. Trong khi đó, người vợ đảm đang - bà Ngoại tôi, dành dụm tiền bạc để  sắm xe kéo gọng đồng cho chồng đi dạy học hoặc đi chơi xa. Bà còn buôn bán tảo tần, tậu xe hàng, mua thuốc lá từ làng quê đến các thành phố lớn để bán, trong số đó có cả Sàigòn tận Nam kỳ thuộc địa!

   Trong những bức ảnh còn lưu lại, con cháu còn thấy hình ảnh Ông ngoại ngồi chễm chệ trên ghế danh dự trước sân khấu, cầm dùi đánh trống chầu, cổ võ cho các đào kép diễn tuồng. Về sau, khi gánh hát vãng tuồng, trả lại rạp, về quê, Ông tôi đã âm thầm đi theo. Nhưng không phải vì say mê tài nghệ của đoàn hát, mà  do “phải lòng” cô đào chính- cô Tư! Bà dẫn gia nhân đi “đánh ghen”, tìm đến gặp cô Tư ở một làng quê gần Quy nhơn.  

Khi thấy Ông đang nằm ngủ “chèo queo” trong căn nhà nhỏ hẹp nghèo nàn, Bà muốn rơi nước mắt. Bà gọi cô Tư ra để “nói phải quấy”, sau đó tìm cách mua chuộc, hăm doạ… Tuy nhiên cô vẫn một mực thú nhận: vì đã “nặng lòng yêu thương” nên không thể sống thiếu Ông được! Cuối cùng Bà đành hợp thức hóa mối tình vụng trộm. Và để cứu vãn danh dự của một ông Đốc học đang có uy tín trong làng, Bà đưa cô Tư về sống với Ông Bà trong thân phận thê thiếp.

            Nếu kịch bản cuộc đời ngang trái trên sân khấu đã được cô Tư đóng tuồng dễ dàng bao nhiêu, thì cuộc sống thê thiếp khi về ở với Ông Bà ngoại tôi, thật khó khăn cay đắng với cô bấy nhiêu. Cho đến khi Ông nhận ra cô đào chính của gánh hát bội trước đây, nay không còn má phấn môi son , xiêm y rực rỡ, hấp dẫn gợi tình như khi cô đã đóng tuồng,   ông bỗng thấy chán chường, muốn cho cô trở về quê cũ… Bà hết lời can ngăn cũng không được, đành tặng cô một số tiền để về quê sinh sống.

Còn Ông, từ đó không còn dựng rạp thuê đào kép về trình diễn hát bội nữa. Ông  tự học tuồng, mua áo mão cân đai về cùng bạn bè trình diễn tại tư gia! Sau đó Ông vào Sài gòn mua một máy hát hiệu Pathé, một số dĩa nhựa nhạc cải lương để thỉnh thoảng mở máy cho bà con hàng xóm thưởng thức.

                                                                       *  * *

            Sau năm 1963, chiến tranh lan tràn đến vùng quê ngoại, Ông Bà tôi di tản vào Sài gòn, bỏ lại cơ ngơi của một thời phong lưu nơi phố thị. Trong cảnh xa quê cũ, Ông thường tìm đến bạn bè đồng hương để nhắc lại cảnh cũ người xưa, hoặc để cùng nhau xướng họa thi phú.  Trong một dịp tình cờ ở hải ngoại, tôi được một người bạn đồng hương tặng thi tập “Tuổi Hạc Tình Thơ” của cụ Lê Bính (bút hiệu Khiêm Đức), xuất bản năm 1987 tại California. Thật là một món quà quý báu đáng trân trọng! Trong tập thơ, tác giả kể lại  cuộc gặp gỡ bất ngờ kỳ thú với Ông ngoại tôi- vị lão niên cùng quê hương v ới tác giả. Ông tôi đã tặng cho tác giả Lê Bính một bài thơ thất ngôn bát cú và tác giả đã cảm tác một bài thơ họa lại…

Hai mươi tám năm sau, ở vào tuổi hạc của cuộc đời, tác giả tập thơ vẫn còn nhớ rõ hoàn cảnh hai kẻ “tha hương ngộ cố tri”, cũng như hai bài xướng họa của hai bạn già, như sau:    “… Năm 1959, tôi đau nặng phải vào bệnh viện Chợ Rẫy điều trị, gặp Cụ cũng nằm dưỡng bệnh tại đây. Đến ngày tôi xuất viện trước để về Qui Nhơn, Cụ có tặng cho tôi một bài thơ, xin chép lại dưới đây:

Mừng bác nay mai đã tới nhà,
Phần tôi còn phải ở nơi xa,
Nhờ thăm bể Nại thay cho với,
Cậy viếng non Yên chút kẻo mà.
Bầu bạn ai ai dầu hỏi đến,
Sự tình ấy ấy cứ phân qua.
Còn tôi với bác không cần phải,
Một chén dương-quan cũng đủ là……”

            Đọc bài thơ trong thi tập của tác giả Lê Bính, tôi thật  xúc động và cảm phục ! Trong tim Ông ngọi tôi-một nhà mô phạm trường làng, luôn bừng lên ngọn lửa đam mê: mê Hát Bội, và mê thi phú…

*  *  *

            Kể từ ngày rời làng quê vì mất an ninh, vào định cư ở Sài gòn năm 1963, Ông tôi không bao giờ trở lại ngôi nhà ở nơi phố thị ngày xưa nữa. Cái cơ ngơi đánh dấu một thời huy hoàng sung túc, theo năm tháng và  qua bao tang thương biến đổi bởi chiến tranh  dần dần trở nên hoang phế, lụi tàn! Mãi đến hơn 40 năm sau, Mẹ và các em tôi mới trở về thăm chốn quê xưa. Giữa quang cảnh nghèo nàn xơ xác của một phố thị đã xuống cấp, nhà cửa xây cất hỗn loạn, bít nghẽn đường sá, một bà cụ đầu tóc bạc phơ, ăn mặc sang trọng, ngồi trên chiếc xe lăn do con cháu đẩy, cố tìm đường đến căn nhà cũ. Chiếc xe thuê phải đậu nơi đường lớn, vì không thể vào khu phố chợ, nơi đã có một thời đường sá rộng rãi, nhà cửa ngăn nắp...

            Đã gần nửa thế kỷ trôi qua, do tình trạng “vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm”,  những người hàng xóm đến lấn chiếm khu nhà, phá sập hai căn, triệt hạ vườn cây chung quanh … Những người đến lấn chiếm đã chia nhau xây cất  những  quán hàng san sát nhau. Nghe tin bà cụ từ đất Sà gòn xa xôi cùng con cháu đi “xe con” đến tìm ngôi nhà của ông Đốc học ngày xưa, những người hàng xóm kéo nhau đến xem sự tình.

Có lẽ, một phần vì tò mò, phần khác do “bản năng tự vệ”, nghi ngờ con cháu người chủ cũ đem bằng khoán đến đòi nhà chăng?...Hôm ấy là một ngày sắp Tết, nhưng hàng quán vắng vẻ đìu hiu. Người em trai tôi mời Mẹ già dừng lại một quán nước đơn sơ cạnh con đường chính vào chợ. Mẹ tôi đoán chừng nơi đây là vị trí của chiếc cổng ngôi nhà  của Ông ngoại tôi năm xưa. Cô giáo của 50 năm trước nhìn người chủ  quán, nhận ra một cô học trò cũ mà nay đã quá tuổi xuân thì, bèn lên tiếng hỏi:             

            - Có phải cô đây là con bà Đang không?

             Có lẽ cô cựu học sinh đã không nhận ra cô giáo ngày xưa nên dò hỏi:

            - Dạ phải!... Bà cụ là ai mà biết mẹ tôi?

            - Hồi xưa gia đình bà Đang là láng giềng của gia đình tôi. Tôi là cô giáo D. con ông Đốc, đã từng dạy các cô ở lớp 4 trường An Lương, cô còn nhớ không? À mà ngôi nhà của “ông già tôi” nằm ở hướng nào, chỉ cho tôi đến thăm…

            Cô học trò cũ đã bớt lo ngại trước thái độ niềm nở của cô giáo năm xưa, bèn chỉ một khoảnh đất trống phía sau quán:                       

            - Dạ, ở đằng sau kìa…

            Trước khi rời quán, Mẹ tôi trao cho cô chủ quán  một phong bì đỏ và ân cần nói:

            - Năm hết Tết đến, tôi gởi cô một món quà để “lì xì” các cháu. Cầu mong cô làm ăn khấm khá, năm mới phát đạt hơn năm cũ…    

            Chiếc xe lăn đưa Mẹ tôi dừng lại trước nền nhà  mọc đầy cỏ dại. Em tôi dìu Mẹ    chậm rãi bước lên thềm căn nhà xưa. Bà cúi mặt dấu cảm xúc, cố ngăn giọt nước mắt xót xa đau buồn…Người con trai rút trong túi xách bốn thẻ nhang, bao diêm, châm lửa đốt và trao cho Mẹ. Cạnh đó, đám con cháu của người “láng giềng tốt” năm xưa giương mắt nhìn một hoạt cảnh lạ lùng lần đầu xảy ra nơi đây! Với cảm xúc bất thần , Bà cụ run giọng khấn khứa thật lớn trong khi đưa bốn thẻ nhang nghi ngút khói lên cao:           

 “Hôm nay ngày lành tháng tốt, tôi về khu nhà xưa, thắp nén hương để cảm tạ Thần hoàng Thổ địa đã còn giữ được nền nhà cũ. Nơi đây cha mẹ chúng tôi đã dày công xây dựng nên sự nghiệp…  Do chiến tranh lan tràn chúng tôi hấp tấp bỏ nhà bỏ cửa chạy giặc, không kịp xin phép khi ra đi. Xin quý Thổ thần  tha thứ sự việc sơ xuất  của kẻ vốn biết ăn ở thủy chung,  kính trọng thần linh, không vong ơn bội nghĩa. Mong quý Thần hoàng Thổ địa chứng giám cho…”

            Giữa không khí im lìm ở một làng quê vắng vẻ, cạnh một đám khán giả tò mò đang im lặng theo dõi, giọng bà cụ đã quá bát tuần sang sảng vang lên, chẳng khác giọng cô giáo trẻ 50 năm về trước…Khấn vái xong, Bà đi bộ quanh nền nhà, cắm bốn cây nhang ở bốn góc nền, rồi chào từ biệt đám người đang lo lắng nhìn hoạt cảnh. Đoạn cùng các con lên xe ra về..

                                                                        *  *  *

            Cuốn Video “Về Thăm Quê Cũ” của người em trai từ Việt Nam gởi sang sau Tết năm ấy khiến tôi xúc động. Những hình ảnh  sinh động của Mẹ tôi trên chiếc xe lăn do các em  đẩy trên nẻo đường quê cũ, lồng vào tiếng hát “Quê Hương Tuổi Thơ” thật nồng nàn, tha thiết…tất cả đã làm tôi bâng khuâng mãi.

Tôi yêu quê tôi, xanh xanh lũy tre.
Quê hương tuổi thơ đi qua đời tôi.
Đường làng quanh co, con sông êm đềm.
Thả diều đá bóng nắng cháy giữa đồng.
Biển trời mênh mông tôi bơi ngày ấy.
Tiếng tu hú gọi thấy nhớ biết bao
……………………………………..     
Ngày ấy đâu rồi, ngày ấy đâu rồi?
Cho tôi tìm lại một ngày ấu thơ.
 Cho tôi tìm lại, cho tôi một ngày…..

            Tôi như sống lại những đêm thắp đèn dầu đến trường học của thập niên 50 thế kỷ trước… khi mà  máy bay Pháp thường đến oanh tạc khu phố chợ ban ngày… Ban đêm, các học sinh nam nữ  ríu rít đi bên cô giáo đến lớp học, vui như  đám rước đèn trung thu. Trong số “đàn gà con ríu rít bên gà mẹ” có cô nữ sinh lớp 4 mà sau này đã cùng anh chị em trong gia đình đến chiếm khu nhà Ông Ngoại tôi để lập quán cà phê!

Tôi muốn trở về khu phố chợ ngày xưa để tìm lại quê hương tuổi thơ của tôi, để gặp lại những gương mặt thơ ngây dễ mến thuở học trò, để nhìn lại ngôi nhà xưa với khu vườn cây trái sum sê… Nhưng tất cả kỷ niệm thuở ấu thơ ấy nay còn đâu? Tôi chợt nhớ đến câu ca dao:

                           Trăm năm dù lỗi hẹn hò
                           Cây đa bến cũ con đò năm xưa
                           Con đò đã khác năm xưa
                           Cây đa bến cũ còn lưa sờ sờ…

Chắc hẳn Mẹ tôi đã có tâm trạng  đau buồn và ngao ngán khi nhìn thấy khu nhà thân yêu đã không còn nữa. Nơi ấy chỉ còn lưa lại chiếc nền nhà trần trụi với cỏ dại rậm rạp hoang vu, nằm ẩn mình trong khu phố chợ nghèo nàn tàn tạ…
                                                                                                                                                               Tam Bách Đinh Bá Tâm

No comments:

Post a Comment