Tản Mạn Năm Rồng
bởi GS Phạm Văn Song
Long, ly, quy, phụng vị chi tứ linh. Theo quan niệm người xưa, loài vật trong tự nhiên được phân thành 5 loại: lông trần (đứng đầu là con người), lông vũ (đứng đầu là chim phượng), giống có vảy (đứng đầu là con rồng), giống có mai (đứng đầu là con rùa) (1).
Do vậy, rồng, kỳ lân, rùa và chim phượng được tôn xưng là những linh vật cao quý !
Rồng là loại bò sát huyền thoại có sức mạnh vô song, xuất hiện trong thần thoại phương Đông lẫn phương Tây. Tuy nhiên, rồng phương Đông có nhiều khác biệt với rồng phương Tây. Tại một số nước châu Á, rồng có mình rắn, vảy cá, bờm sư tử, sừng hươu, và biết bay (2). Chúng được chọn làm biểu tượng, chủ đề điêu khắc, trang trí và thờ tự trong các công trình kiến trúc, mỹ thuật, văn hoá, tín ngưỡng của nhiều dân tộc Á Đông, trong đó có Việt Nam.
Riêng, đối với một số dân tộc châu Âu, rồng thường được miêu tả như là một loài khủng long, có sừng, thêm cánh, vây lưng và có khả năng phun lửa hoặc nước… Đó là những quái vật, biểu tượng của độc ác, hung dữ và thường được giao nhiệm vụ canh giữ kho báu, lâu đài hay người đẹp (3).
Là biểu tượng của sự cao quý, của sức sống vĩnh hằng, sức mạnh vũ trụ và quyền uy tối thượng, ngay từ thuở xa xưa, rồng đã nhanh chóng trở thành hình tượng của đấng thiên tử, của người lãnh đạo quốc gia, không phân biệt minh quân, hay hôn quân, bạo chúa.
Dần dà, rồng không còn là độc quyền của các bậc vua chúa nữa. Bất cứ ai, miễn có thành tích xuất chúng; bất cứ quốc gia nào, từ một nền kinh tế chậm tiến èo ọp (như HongKong, Nam Hàn, Đài Loan…) mà đã xây dựng cho mình thành những nước phát triển phồn vinh, chẳng thua kém bè bạn năm châu; tất cả đều được vinh danh là rồng.
Ai cũng muốn thành rồng. Và, ai cũng có thể thành rồng. Đó là chuyện đương nhiên. Nhưng mà liu điu, tôm tép thì làm sao có thể trở thành rồng. Đã không là thái tử, thì cho dù có được khoác hoàng bào đi nữa, cũng chẳng trở thành thái tử.
Thế nên:
Cười cho nhân thế luống hoài công,
Muốn biến liu điu hoá lão rồng.
Dệt chuyện hồng hoang gây nghiệp đế,
Phịa cây gia phả dựng gia phong.
Thoạt trông, cứ ngỡ loài long chúa,
Nhìn kỹ, thì ra giống thạch sùng.
Mới biết chẳng chi là thái tử,
Hoàng bào có mặc cũng bằng không!
Và:
Tôm kia mơ ước trở thành rồng,
Chẳng quản đêm ngày vượt Vũ Môn.
Ngặt nỗi vì đầu đầy cả … “cứt”,
Nên chi gắng mãi chỉ hoài công.
Biết vậy, nhưng chính vì cái biểu tượng quá hấp dẫn này, mà qua trường kỳ lịch sử, tự cổ chí kim, không biết bao nhiêu cá nhân, tập đoàn đã không ngần ngại huy động mọi biện pháp từ việc huyền thoại hoá cá nhân, tập thể, cho đến việc dùng “nồì da xáo thịt”, “tắm máu”, thậm chí đến cả việc “cõng rắn cắn gà nhà”, miễn đạt cho được cứu cánh độc chiếm chữ “rồng” này.
Khi thì họ tự cho mình là những “con Trời” thay Trời để trị dân. Khi thì họ tự nhận mình là đại diện cho một “giai cấp ưu tú” nào đó xứng đáng là người lãnh đạo quốc gia dân tộc phù hợp với “xu thế thời đại”! Thế còn chưa đủ. Họ còn muốn người đời “nâng bi” thần thánh hoá họ đến tận chín từng mây. Xưa, họ là rồng, nên những gì dính dáng đến họ đều là rồng: áo rồng, giường rồng,“giống” rồng, bệ rồng, mặt rồng,… Nay, rồng là “lãnh tụ”, “cha già”. Cha già dân tộc. Lãnh tụ vĩ đại. Lãnh tụ kính yêu. Và còn nhiều nhiều nữa….Họ cùng với dòng họ, bè phái, cấu kết nhau một cách chặt chẽ theo kiểu phường hội “cùng chung thuyền”, nhằm khai thác, bào mòn sức dân, ru ngủ thanh niên; bòn rút, chia chác những đặc quyền đặc lợi vô bờ cũng như tài nguyên của đất nước.
Người nào dám đụng tới họ, sẽ bị “chụp” ngay lên đầu cái mũ “khi quân”, hoặc “âm mưu lật đổ chế độ”, nếu không bị “tru di tam tộc, cửu tộc”thì cũng sẽ bị “tán gia bại sản” và tù mọt gông! Họ là một bầy khủng long!
Lê Hoàn, người được Thái Hậu Dương Vân Nga, goá phụ của vua Đinh Tiên Hoàng, khoác cho chiếc long bào (989), để ông này đánh đuổi giặc Tống (981). Lê Long Đỉnh, tức Ngoạ Triều (1005-1009) “là người bạo ngược, tính hay chém giết, ác bằng Kiệt, Trụ ngày xưa.”. Trần Thủ Độ, kẻ thực hiện việc thay ngôi đổi chủ theo kiểu cách mạng “nhung”, kiến lập nhà Trần (1225), từng chủ trương “nhổ cỏ thì phải nhổ cả rể cái nó đi”(1225), chôn sống tôn thất nhà Lý (1232), ba lần đánh đuổi Nguyên Mông (1284-1288). Lê Lợi, người có công đánh đuổi ngoại xâm, để rồi có thể hùng hồn bố cáo cùng thiên hạ khúc khải hoàn ca Bình Ngô Đại Cáo (1427): “ … nước Việt ta từ trước, vốn xưng văn hiến đã lâu. Sơn hà, cương vực đã chia, phong tục Nam Bắc cũng khác…”.Mạc Đăng Dung, kẻ làm việc thoán nghịch, rồi tự trói mình ra chịu tội với giặc Minh ở ải Nam Quan (1540). Quang Trung Nguyễn Huệ, người đánh đuổi Tôn Sĩ Nghị cùng 20 vạn quân Thanh (1788) đến “chích luân bất phản, phiến giáp bất hồi”, để giữ được“ dài tóc, đen răng”, và để “sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”. Trong số các vị này, ai là những con rồng thật sự đúng nghĩa?
“Rồng” Khải Định (1916-1925), được gọi là “rồng tre”, vì trong quá khứ, được đánh giá như là gã “bù nhìn” của thực dân Pháp (4). Vậy, ngày nay, giả dụ một ông “rồng” nào đó, đã và đang đưa đất nước mình vào những thảm cảnh như dưới đây:
Qua rồi, gió bụi đã từ lâu,
Mấy độ thu qua, vẫn một mầu.
Củi đậu lạnh lùng đun hạt đậu,
Cành dâu tức tưởi biệt ngàn dâu.
Tham quan, bạo chúa, nghe mà ớn,
Bán nước, buôn dân, nghĩ phát rầu.
Nhìn xứ người, tầm cao thế kỷ,
Thương quê mình mộng mị nơi đâu !
thì đây là loại rồng gì?
Hình tượng rồng thường được gặp nhiều hơn cả trong mỹ thuật dân gian Việt Nam. Bởi vì, từ câu chuyện truyền thuyết cha rồng Lạc Long Quân lấy mẹ tiên Âu Cơ sinh ra người Việt, rồng được xem như là nguồn gốc của tổ tiên. Bất kể là hư hay thực, hình tượng rồng do đó đã trở thành cảm hứng đầy ắp tình tự dân tộc, ăn sâu vào tiềm thức của người Việt. Từ lăng tẩm, cung đình, miếu mạo, điêu khắc, hội hoạ, cho đến cả nhân danh, địa danh, lối sống, đâu đâu cũng thấy bóng dáng của rồng.
Vua Lý Thái Tổ, khi dời đô từ Hoa Lư đến Đại La, đã lấy cớ thấy rồng vàng mà đặt tên cho thành này là Thăng Long (1010). Truyền thuyết Ngọc Hoàng sai rồng mẹ mang đàn rồng con xuống giúp người Việt đánh đuổi ngoại xâm từ thời xa xưa, đã sản sinh ra tên Hạ Long, nơi mà đàn rồng hạ cánh (5). Người di dân theo chân chúa Nguyễn từ Bắc vào Nam cũng đã mang theo hình tượng rồng để gọi sông Mekong là Cửu Long.
Có ai trong cha mẹ không muốn con mình trở thành rồng. Vậy thì tại sao lại chẳng chọn rồng để đặt tên cho con ? Nào Long Đỉnh, Phi Long, Hiển Long, rồi Long Nữ, Long gì gì… tha hồ mà chọn. Chọn mệt cả người vẫn chưa hết tên Long. Nhưng, có thật sau này con mình sẽ trở thành rồng hay không; việc đó sẽ hạ hồi phân giải. Long mà không Long, Hùng mà không Hùng. Đời không như ước mơ ! Chẳng có chi lạ lẫm! Câu hát của anh nhạc sĩ nào đó, vậy mà hay đáo để!
Phải chăng vì ta là con cháu của rồng, nên trong quan hệ giữa người với người, rồng vẫn là cái rốn, cái nhất của vũ trụ? Chẳng ai nhường ai? Một người lên, mười người kéo xuống? “Trong bụng mỗi người An Nam đều có một ông quan”? Không thế thì làm sao mà ngay từ buổi đầu dựng nước, kẻ xấu đã có thể tận dụng chính sách “chia để trị”, lần lượt thay nhau duy trì lâu dài sự thống trị đất nước của chúng ta được ? !
Do đó, nếu mất cảnh giác, ta sẽ dễ dàng sa vào cái bẫy của chúng. Chỉ cần một “cái sảy”thôi, là sẽ “nảy” thành “cái ung”, đưa đến việc gà nhà bôi mặt đá nhau, hai ta chẳng đội chung trời, có ả thì không có anh. Công trình mà mình đã dày công hãn mã gầy dựng bao năm sẽ trở thành mây khói! Kẻ xấu mặc sức vỗ tay cười. Cười đến vỡ bụng vẫn còn cười!.
Là anh em cùng chung cảnh ngộ, từng nối kết nhau bằng những mối thâm tình: đồng hương, bạn bè, đồng môn… như là một gia đình; mỗi khi xảy ra những bất hoà, vì những ngộ nhận bất khả kháng trong quá trình giao tiếp, làm việc với nhau, tại sao chúng ta không tạm thời nhốt những con “rồng” của chúng ta lại, tạm dẹp những “nỗi khổ riêng”, nếu có, bình tĩnh ngồi xuống, nhìn thẳng mặt nhau, trao nhau nụ cười thân ái ngày nào, cùng nhau tìm cách hoá giải những bất đồng?
Một con ngựa đau, cả tàu không ăn cỏ. Đừng tưởng chỉ có nhân vật chính trong cuộc mới đau, mà cả “gia đình”liên quan đều tổn thương đó.
Gia hoà, vạn sự hưng. Tại sao chúng ta lại không phát huy cái tâm từ sẵn có trong mỗi chúng ta, hàn gắn những rạn nứt, nối vòng tay lớn, tặng cho nhau những đoá hồng tươi thắm, siết chặt tay nhau, tiếp tục xây dựng gia đình chúng ta ngày càng vững mạnh, trước những phong ba bão táp của cuộc đời?
Nếu chúng ta không chung sức chung lòng dập tắt những “ngọn lửa rồng” đang hừng hực cháy trong mỗi người; e rằng, còn lâu chúng ta mới có thể xây dựng một “sân chơi” trọn vẹn khác để tiếp tục:
Bàn thế sự, đôi dòng tản mạn,
Luận nhân tình, mấy nét chân phương.
Nhớ làng, thương bạn, gây nguồn cội,
Trọng đạo, tôn sư, giữ mối giường.
Rồng Việt-Nam không giống những con rồng trong trang trí, kiến trúc, hội hoạ Trung quốc và các nước khác. Nó mang một bản sắc riêng theo trí tưởng tượng của người Việt. Rồng là con thằn lằn! Thân rồng uốn hình sin 12 khúc, đại diện 12 tháng trong năm, thân mềm mại uốn lượn thể hiện sự biến hoá; trên lưng có vây nhỏ liền mạch và đều đặn. Đầu rồng có bờm dài, râu cằm, không sừng. Mắt lồi to, hàm mở rộng, có răng nanh ngắt lên. Đặc biệt, cái mào ở mũi, sun sóng đều đặn chứ không phải như cái mũi thú của rồng Trung Hoa. Lưỡi mảnh rất dài. Miệng rồng luôn ngậm viên châu (6). Hình tượng rồng dùng cho vua có 5 móng. Còn lại là 4 móng, 3 móng.
Không ai biết hình tượng rồng Việt Nam xuất hiện lúc nào. Hiện nay, các nhà nghiên cứu chỉ đề cập chúng kể từ thời nhà Lý. Từ đó, trải qua các triều đại Trần, Lê, Nguyễn, chúng cũng có những thay đổi theo những thăng trầm của lịch sử. Theo họ, mặc dù có những khác biệt về đầu, râu, mắt, vảy, sừng, tư thế uốn lượn… chúng vẫn còn mang ít nhiều dáng dấp của rắn (7).
Con rồng thời Lý thể hiện sự nhẹ nhàng (8), có lẽ xuất thân của Lý Công Uẩn, người sáng lập nhà Lý, đã được đào tạo từ chốn thiền môn. Con rồng triều Trần thì mạnh mẽ hơn, thân hình to và khoẻ, biểu dương sức mạnh 3 lần chống Nguyên Mông (9). Còn con rồng XHCN thì sao?
Chào đón con Rồng Nhâm Thìn 2012, nghe nói mới đây, bưu điện Trung Cọng đã cho phát hành mẫu tem con rồng mới rất chi là dữ tợn. “Mẫu tem này được cho là lấy cảm hứng từ chiếc hoàng bào của các hoàng đế Trung Hoa thời xưa, và được coi là biểu trưng sức mạnh, quyền lực và sự mạnh mẽ của dân tộc.”(10)
Con rồng Trung Cọng năm nay nhe nanh, giương vuốt như chực xé xác đối phương thành từng mảnh. Thấy mà ghê. Đến nỗi, từ nơi chính quốc “… có nhiều ý kiến cho rằng nó quá hung dữ và gây phản cảm. Zhang Yihe, một nhà văn nổi tiếng của Trung quốc đã viết trên blog của mình rằng cô “sợ hãi đến chết” khi nhìn thấy con rồng với sắc đỏ, vàng cùng với bộ móng vuốt in trên chiếc tem”(11). Người bản địa mà còn sợ hãi đến chết, huống hồ là ai!
Nhưng tiếc thay, chó sủa mặc chó, người bộ hành cứ đi. “Bất chấp tranh cãi, con tem rồng này vẫn được phát hành và được nhiều người sử dụng”. Bởi vì, có lẽ như khẳng định của nhà thiết kế mẫu tem: “Là một quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn trên thế giới, Trung Quốc đang khôi phục lại bản sắc của mình và rồng là một sự lựa chọn thích hợp cho sự mạnh mẽ, tôn nghiêm và tự tin”((12)…
Chỉ dấu gì đây? Nếu phải đương đầu với những thách thức, đòi hỏi của một lão rồng láng giềng tham lam vô độ và dữ dằn như vậy, rồng Việt Nam hôm nay sẽ tính sao đây ?
PVS
Jan. 18, 2012
Chú Thích:
(1) Những linh vật đất Việt ,Rồng/baothuathienhue_vn.htm
(2) (3) (6) (8) (9) Rồng, Wikipedia tiếng Việt, tr.1,3,2
(4) Con Rồng Tre, Wikipedia,
(5) Hạ Long, skydoor.net
(7) Hình Tượng Rồng trong các Triều Đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn, Khanhhoathuynga’s collection. tr.1,2
(10) (11) (12) Chào đón năm rồng bằng…mẫu tem mới !-Petrotimes, Baomoi.com,tr.2
Tham Khảo:
- Trần Trọng Kim, Việt Nam Sử Lược
- Wikipedia
Rồng là loại bò sát huyền thoại có sức mạnh vô song, xuất hiện trong thần thoại phương Đông lẫn phương Tây. Tuy nhiên, rồng phương Đông có nhiều khác biệt với rồng phương Tây. Tại một số nước châu Á, rồng có mình rắn, vảy cá, bờm sư tử, sừng hươu, và biết bay (2). Chúng được chọn làm biểu tượng, chủ đề điêu khắc, trang trí và thờ tự trong các công trình kiến trúc, mỹ thuật, văn hoá, tín ngưỡng của nhiều dân tộc Á Đông, trong đó có Việt Nam.
Riêng, đối với một số dân tộc châu Âu, rồng thường được miêu tả như là một loài khủng long, có sừng, thêm cánh, vây lưng và có khả năng phun lửa hoặc nước… Đó là những quái vật, biểu tượng của độc ác, hung dữ và thường được giao nhiệm vụ canh giữ kho báu, lâu đài hay người đẹp (3).
Là biểu tượng của sự cao quý, của sức sống vĩnh hằng, sức mạnh vũ trụ và quyền uy tối thượng, ngay từ thuở xa xưa, rồng đã nhanh chóng trở thành hình tượng của đấng thiên tử, của người lãnh đạo quốc gia, không phân biệt minh quân, hay hôn quân, bạo chúa.
Dần dà, rồng không còn là độc quyền của các bậc vua chúa nữa. Bất cứ ai, miễn có thành tích xuất chúng; bất cứ quốc gia nào, từ một nền kinh tế chậm tiến èo ọp (như HongKong, Nam Hàn, Đài Loan…) mà đã xây dựng cho mình thành những nước phát triển phồn vinh, chẳng thua kém bè bạn năm châu; tất cả đều được vinh danh là rồng.
Ai cũng muốn thành rồng. Và, ai cũng có thể thành rồng. Đó là chuyện đương nhiên. Nhưng mà liu điu, tôm tép thì làm sao có thể trở thành rồng. Đã không là thái tử, thì cho dù có được khoác hoàng bào đi nữa, cũng chẳng trở thành thái tử.
Thế nên:
Cười cho nhân thế luống hoài công,
Muốn biến liu điu hoá lão rồng.
Dệt chuyện hồng hoang gây nghiệp đế,
Phịa cây gia phả dựng gia phong.
Thoạt trông, cứ ngỡ loài long chúa,
Nhìn kỹ, thì ra giống thạch sùng.
Mới biết chẳng chi là thái tử,
Hoàng bào có mặc cũng bằng không!
Và:
Tôm kia mơ ước trở thành rồng,
Chẳng quản đêm ngày vượt Vũ Môn.
Ngặt nỗi vì đầu đầy cả … “cứt”,
Nên chi gắng mãi chỉ hoài công.
Biết vậy, nhưng chính vì cái biểu tượng quá hấp dẫn này, mà qua trường kỳ lịch sử, tự cổ chí kim, không biết bao nhiêu cá nhân, tập đoàn đã không ngần ngại huy động mọi biện pháp từ việc huyền thoại hoá cá nhân, tập thể, cho đến việc dùng “nồì da xáo thịt”, “tắm máu”, thậm chí đến cả việc “cõng rắn cắn gà nhà”, miễn đạt cho được cứu cánh độc chiếm chữ “rồng” này.
Khi thì họ tự cho mình là những “con Trời” thay Trời để trị dân. Khi thì họ tự nhận mình là đại diện cho một “giai cấp ưu tú” nào đó xứng đáng là người lãnh đạo quốc gia dân tộc phù hợp với “xu thế thời đại”! Thế còn chưa đủ. Họ còn muốn người đời “nâng bi” thần thánh hoá họ đến tận chín từng mây. Xưa, họ là rồng, nên những gì dính dáng đến họ đều là rồng: áo rồng, giường rồng,“giống” rồng, bệ rồng, mặt rồng,… Nay, rồng là “lãnh tụ”, “cha già”. Cha già dân tộc. Lãnh tụ vĩ đại. Lãnh tụ kính yêu. Và còn nhiều nhiều nữa….Họ cùng với dòng họ, bè phái, cấu kết nhau một cách chặt chẽ theo kiểu phường hội “cùng chung thuyền”, nhằm khai thác, bào mòn sức dân, ru ngủ thanh niên; bòn rút, chia chác những đặc quyền đặc lợi vô bờ cũng như tài nguyên của đất nước.
Người nào dám đụng tới họ, sẽ bị “chụp” ngay lên đầu cái mũ “khi quân”, hoặc “âm mưu lật đổ chế độ”, nếu không bị “tru di tam tộc, cửu tộc”thì cũng sẽ bị “tán gia bại sản” và tù mọt gông! Họ là một bầy khủng long!
Lê Hoàn, người được Thái Hậu Dương Vân Nga, goá phụ của vua Đinh Tiên Hoàng, khoác cho chiếc long bào (989), để ông này đánh đuổi giặc Tống (981). Lê Long Đỉnh, tức Ngoạ Triều (1005-1009) “là người bạo ngược, tính hay chém giết, ác bằng Kiệt, Trụ ngày xưa.”. Trần Thủ Độ, kẻ thực hiện việc thay ngôi đổi chủ theo kiểu cách mạng “nhung”, kiến lập nhà Trần (1225), từng chủ trương “nhổ cỏ thì phải nhổ cả rể cái nó đi”(1225), chôn sống tôn thất nhà Lý (1232), ba lần đánh đuổi Nguyên Mông (1284-1288). Lê Lợi, người có công đánh đuổi ngoại xâm, để rồi có thể hùng hồn bố cáo cùng thiên hạ khúc khải hoàn ca Bình Ngô Đại Cáo (1427): “ … nước Việt ta từ trước, vốn xưng văn hiến đã lâu. Sơn hà, cương vực đã chia, phong tục Nam Bắc cũng khác…”.Mạc Đăng Dung, kẻ làm việc thoán nghịch, rồi tự trói mình ra chịu tội với giặc Minh ở ải Nam Quan (1540). Quang Trung Nguyễn Huệ, người đánh đuổi Tôn Sĩ Nghị cùng 20 vạn quân Thanh (1788) đến “chích luân bất phản, phiến giáp bất hồi”, để giữ được“ dài tóc, đen răng”, và để “sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”. Trong số các vị này, ai là những con rồng thật sự đúng nghĩa?
“Rồng” Khải Định (1916-1925), được gọi là “rồng tre”, vì trong quá khứ, được đánh giá như là gã “bù nhìn” của thực dân Pháp (4). Vậy, ngày nay, giả dụ một ông “rồng” nào đó, đã và đang đưa đất nước mình vào những thảm cảnh như dưới đây:
Qua rồi, gió bụi đã từ lâu,
Mấy độ thu qua, vẫn một mầu.
Củi đậu lạnh lùng đun hạt đậu,
Cành dâu tức tưởi biệt ngàn dâu.
Tham quan, bạo chúa, nghe mà ớn,
Bán nước, buôn dân, nghĩ phát rầu.
Nhìn xứ người, tầm cao thế kỷ,
Thương quê mình mộng mị nơi đâu !
thì đây là loại rồng gì?
Hình tượng rồng thường được gặp nhiều hơn cả trong mỹ thuật dân gian Việt Nam. Bởi vì, từ câu chuyện truyền thuyết cha rồng Lạc Long Quân lấy mẹ tiên Âu Cơ sinh ra người Việt, rồng được xem như là nguồn gốc của tổ tiên. Bất kể là hư hay thực, hình tượng rồng do đó đã trở thành cảm hứng đầy ắp tình tự dân tộc, ăn sâu vào tiềm thức của người Việt. Từ lăng tẩm, cung đình, miếu mạo, điêu khắc, hội hoạ, cho đến cả nhân danh, địa danh, lối sống, đâu đâu cũng thấy bóng dáng của rồng.
Vua Lý Thái Tổ, khi dời đô từ Hoa Lư đến Đại La, đã lấy cớ thấy rồng vàng mà đặt tên cho thành này là Thăng Long (1010). Truyền thuyết Ngọc Hoàng sai rồng mẹ mang đàn rồng con xuống giúp người Việt đánh đuổi ngoại xâm từ thời xa xưa, đã sản sinh ra tên Hạ Long, nơi mà đàn rồng hạ cánh (5). Người di dân theo chân chúa Nguyễn từ Bắc vào Nam cũng đã mang theo hình tượng rồng để gọi sông Mekong là Cửu Long.
Có ai trong cha mẹ không muốn con mình trở thành rồng. Vậy thì tại sao lại chẳng chọn rồng để đặt tên cho con ? Nào Long Đỉnh, Phi Long, Hiển Long, rồi Long Nữ, Long gì gì… tha hồ mà chọn. Chọn mệt cả người vẫn chưa hết tên Long. Nhưng, có thật sau này con mình sẽ trở thành rồng hay không; việc đó sẽ hạ hồi phân giải. Long mà không Long, Hùng mà không Hùng. Đời không như ước mơ ! Chẳng có chi lạ lẫm! Câu hát của anh nhạc sĩ nào đó, vậy mà hay đáo để!
Phải chăng vì ta là con cháu của rồng, nên trong quan hệ giữa người với người, rồng vẫn là cái rốn, cái nhất của vũ trụ? Chẳng ai nhường ai? Một người lên, mười người kéo xuống? “Trong bụng mỗi người An Nam đều có một ông quan”? Không thế thì làm sao mà ngay từ buổi đầu dựng nước, kẻ xấu đã có thể tận dụng chính sách “chia để trị”, lần lượt thay nhau duy trì lâu dài sự thống trị đất nước của chúng ta được ? !
Do đó, nếu mất cảnh giác, ta sẽ dễ dàng sa vào cái bẫy của chúng. Chỉ cần một “cái sảy”thôi, là sẽ “nảy” thành “cái ung”, đưa đến việc gà nhà bôi mặt đá nhau, hai ta chẳng đội chung trời, có ả thì không có anh. Công trình mà mình đã dày công hãn mã gầy dựng bao năm sẽ trở thành mây khói! Kẻ xấu mặc sức vỗ tay cười. Cười đến vỡ bụng vẫn còn cười!.
Là anh em cùng chung cảnh ngộ, từng nối kết nhau bằng những mối thâm tình: đồng hương, bạn bè, đồng môn… như là một gia đình; mỗi khi xảy ra những bất hoà, vì những ngộ nhận bất khả kháng trong quá trình giao tiếp, làm việc với nhau, tại sao chúng ta không tạm thời nhốt những con “rồng” của chúng ta lại, tạm dẹp những “nỗi khổ riêng”, nếu có, bình tĩnh ngồi xuống, nhìn thẳng mặt nhau, trao nhau nụ cười thân ái ngày nào, cùng nhau tìm cách hoá giải những bất đồng?
Một con ngựa đau, cả tàu không ăn cỏ. Đừng tưởng chỉ có nhân vật chính trong cuộc mới đau, mà cả “gia đình”liên quan đều tổn thương đó.
Gia hoà, vạn sự hưng. Tại sao chúng ta lại không phát huy cái tâm từ sẵn có trong mỗi chúng ta, hàn gắn những rạn nứt, nối vòng tay lớn, tặng cho nhau những đoá hồng tươi thắm, siết chặt tay nhau, tiếp tục xây dựng gia đình chúng ta ngày càng vững mạnh, trước những phong ba bão táp của cuộc đời?
Nếu chúng ta không chung sức chung lòng dập tắt những “ngọn lửa rồng” đang hừng hực cháy trong mỗi người; e rằng, còn lâu chúng ta mới có thể xây dựng một “sân chơi” trọn vẹn khác để tiếp tục:
Bàn thế sự, đôi dòng tản mạn,
Luận nhân tình, mấy nét chân phương.
Nhớ làng, thương bạn, gây nguồn cội,
Trọng đạo, tôn sư, giữ mối giường.
Rồng Việt-Nam không giống những con rồng trong trang trí, kiến trúc, hội hoạ Trung quốc và các nước khác. Nó mang một bản sắc riêng theo trí tưởng tượng của người Việt. Rồng là con thằn lằn! Thân rồng uốn hình sin 12 khúc, đại diện 12 tháng trong năm, thân mềm mại uốn lượn thể hiện sự biến hoá; trên lưng có vây nhỏ liền mạch và đều đặn. Đầu rồng có bờm dài, râu cằm, không sừng. Mắt lồi to, hàm mở rộng, có răng nanh ngắt lên. Đặc biệt, cái mào ở mũi, sun sóng đều đặn chứ không phải như cái mũi thú của rồng Trung Hoa. Lưỡi mảnh rất dài. Miệng rồng luôn ngậm viên châu (6). Hình tượng rồng dùng cho vua có 5 móng. Còn lại là 4 móng, 3 móng.
Không ai biết hình tượng rồng Việt Nam xuất hiện lúc nào. Hiện nay, các nhà nghiên cứu chỉ đề cập chúng kể từ thời nhà Lý. Từ đó, trải qua các triều đại Trần, Lê, Nguyễn, chúng cũng có những thay đổi theo những thăng trầm của lịch sử. Theo họ, mặc dù có những khác biệt về đầu, râu, mắt, vảy, sừng, tư thế uốn lượn… chúng vẫn còn mang ít nhiều dáng dấp của rắn (7).
Con rồng thời Lý thể hiện sự nhẹ nhàng (8), có lẽ xuất thân của Lý Công Uẩn, người sáng lập nhà Lý, đã được đào tạo từ chốn thiền môn. Con rồng triều Trần thì mạnh mẽ hơn, thân hình to và khoẻ, biểu dương sức mạnh 3 lần chống Nguyên Mông (9). Còn con rồng XHCN thì sao?
Chào đón con Rồng Nhâm Thìn 2012, nghe nói mới đây, bưu điện Trung Cọng đã cho phát hành mẫu tem con rồng mới rất chi là dữ tợn. “Mẫu tem này được cho là lấy cảm hứng từ chiếc hoàng bào của các hoàng đế Trung Hoa thời xưa, và được coi là biểu trưng sức mạnh, quyền lực và sự mạnh mẽ của dân tộc.”(10)
Con rồng Trung Cọng năm nay nhe nanh, giương vuốt như chực xé xác đối phương thành từng mảnh. Thấy mà ghê. Đến nỗi, từ nơi chính quốc “… có nhiều ý kiến cho rằng nó quá hung dữ và gây phản cảm. Zhang Yihe, một nhà văn nổi tiếng của Trung quốc đã viết trên blog của mình rằng cô “sợ hãi đến chết” khi nhìn thấy con rồng với sắc đỏ, vàng cùng với bộ móng vuốt in trên chiếc tem”(11). Người bản địa mà còn sợ hãi đến chết, huống hồ là ai!
Nhưng tiếc thay, chó sủa mặc chó, người bộ hành cứ đi. “Bất chấp tranh cãi, con tem rồng này vẫn được phát hành và được nhiều người sử dụng”. Bởi vì, có lẽ như khẳng định của nhà thiết kế mẫu tem: “Là một quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn trên thế giới, Trung Quốc đang khôi phục lại bản sắc của mình và rồng là một sự lựa chọn thích hợp cho sự mạnh mẽ, tôn nghiêm và tự tin”((12)…
Chỉ dấu gì đây? Nếu phải đương đầu với những thách thức, đòi hỏi của một lão rồng láng giềng tham lam vô độ và dữ dằn như vậy, rồng Việt Nam hôm nay sẽ tính sao đây ?
PVS
Jan. 18, 2012
Chú Thích:
(1) Những linh vật đất Việt ,Rồng/baothuathienhue_vn.htm
(2) (3) (6) (8) (9) Rồng, Wikipedia tiếng Việt, tr.1,3,2
(4) Con Rồng Tre, Wikipedia,
(5) Hạ Long, skydoor.net
(7) Hình Tượng Rồng trong các Triều Đại Lý, Trần, Lê, Nguyễn, Khanhhoathuynga’s collection. tr.1,2
(10) (11) (12) Chào đón năm rồng bằng…mẫu tem mới !-Petrotimes, Baomoi.com,tr.2
Tham Khảo:
- Trần Trọng Kim, Việt Nam Sử Lược
- Wikipedia