NHỮNG CHI TIẾT XẢY RA VỤ ÁM SÁT GS NGUYỄN VĂN BÔNG ĐÃ GHI LẠI KHÁ CHÍNH XÁC - NHƯNG NHỮNG CHI TIẾC VÀ QUYẾT ĐỊNH TRONG BÓNG TỐI VẪN CHƯA HỀ CÓ NGƯỜI TRÁCH NHIỆM CÔNG KHAI XÁC NHẬN./-Mt68
//////////////////////////
Showing posts with label CoGSNguyenVanBongQGHC. Show all posts
Showing posts with label CoGSNguyenVanBongQGHC. Show all posts
Thursday, 24 July 2025
Sunday, 17 November 2024
VẠCH MẶT HUỲNH TẤN LÊ, MỘT TÊN QGHC MA ĐẦU, NÚP BÓNG CU SĨ.
Mt68 Trần Cao Lãnh
Thưa Tập Thể QGHC Hải Ngoại,
Sau khi sửng sốt đọc thấy BẢN TƯỜNG THUẬT có tựa đề là "Lễ Giỗ Lần Thứ 53 GS Nguyễn Văn Bông và lần thứ 11 Trung Tướng Tôn Thất Đính cùng quý vị Giáo Sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh Quá Vãng 14/11/2024".
Tôi Trần Cao Lãnh và một số nhỏ đồng môn QGHC cộng tác và điều hành Trang Blog Mậu Thân 68 đống kính phát biểu như sau:
1./- Chúng tôi vô cùng kinh ngạc về BUỔI LỄ GIỖ LẦN THỨ 53 GS NGUYỄN VĂN BÔNG, được tổ chức đúng ngày quá vãng của GS là ngày 10 tháng 11, 1971. Kinh ngạc không phải về ý nghĩa CÚNG GIỖ TRUYỀN THỐNG của người Việt mình mà kinh ngạc là ở chỗ BUỔI LỄ LẦN THỨ 53 CỦA GS BÔNG nó có một ghép nối rất GƯỢNG ÉP, RẤT XA LẠ, RẤT KỲ QUÁI chưa hề xảy ra trong tập thể QGHC hải ngoại chúng ta.
Những năm gần đây, có một số Hội QGHC ở các nơi, các nước khác nhau đã TỔ CHỨC MỘT NGÀY ĐỂ TƯỞNG NHỚ QUÝ GIÁO SƯ QGHC và CÁC CỰU SINH QGHC ĐÃ HY SINH VÌ CÔNG VỤ. Cụ thể nhứt là ở ÚC CHÂU đã tổ chức hàng năm, trong buổi lễ chỉ dành riêng để tưởng niệm GS và CỰU SVQGHC. Không hề tưởng niệm rộng lớn như tổ chức Cộng Đồng hay các Đoàn Thể khác.
Nhưng rất quái lạ Lần Giỗ Thứ 53 của GS NGUYỄN VĂN BÔNG năm nay 2024 lại có đính kèm cái gọi là GIỖ CỦA TƯỚNG TÔN THẤT ĐÍNH. Tập thể QGHC chúng ta ai cũng hiểu 100% là TƯỚNG TÔN THẤT ĐÍNH KHÔNG HỀ CÓ MỘT CHÚT LIÊN QUAN GÌ ĐẾN GS BÔNG và QGHC CHÚNG TA cả. Như vậy buổi Giỗ của GS BÔNG và GIỖ TƯỚNG TÔN THẤT ĐÍNH đã và sẽ khiến cho NGƯỜI NGOÀI không khỏi hiểu lầm hay thắc mắc rằng GIỮA GS BÔNG và TƯỚNG TÔN THÂT ĐÍNH ĐÃ CÓ MỘT GẮN BÓ NÀO ĐÓ TRONG QUÁ KHỨ hay TRONG HIỆN TẠI và TƯƠNG LAI chăng?
2./-HUỲNH TẤN LÊ TỔ CHỨC BUỔI TƯỞNG NIỆM.
From: Le Huynh
Date: Mon, Nov 4, 2024 at 4:40 PM
Subject: Lễ Tưởng Niệm cố GS Nguyễn Văn Bông, Giỗ Thầy và Bạn QGHC
To: Thu Tran Bach, Jackie Bong, Nguyen Huy Sy
Thưa Cô Bông và quý anh chị:
Như thường lệ hằng năm, nằm này vào Chủ nhật ngày 10 tháng 11 năm 2024 lúc 11 giờ sáng, Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo sẽ tổ chức Lễ Tưởng Niệm cố GS Nguyễn Văn Bông, Ngày giỗ Thầy và bạn QGHC tại: 1612 N Spurgeon Street, Santa Ana, CA 92701.
Chuơng trình:
11am: nghi thức tưởng niệm và Lễ giỗ hằng năm
12:15pm: Cơm chay thân mật
1pm: bế mạc.
Trân trọng kính mời.
Huỳnh Tấn Lê
_______________
Căn cứ vào Email thông báo chánh thức thì Huỳnh Tấn Lê là người chủ động tổ chức Buổi Giỗ Nầy- Không phải từ gia đình của GS Bông, mà cũng không phải của Hội QGHC Nam Cali. Bởi vì Email chỉ gởi cho các người nhận là Trần Bạch Thu, Jackie Bông và Nguyễn Huy Sỹ.
Mặc dù Huỳnh Tấn Lê, ĐS17 QGHC nhưng Huỳnh Tấn Lê không hề giữ bất cứ một chức vụ gì trong Hội QGHC Nam Cali. Cho nên Huỳnh Tấn Lê với tư cách cá nhân mà tổ chức Giỗ cho GS Bông. Nội dung email cũng cho thấy Giỗ GS Bông là do tự động một mình Huỳnh Tấn Lê đứng lên tổ chức chứ không hề do Bà GS Bông yêu cầu hay hợp tác tổ chức, Bà GS Bông chỉ là khách tham dự, không có một cộng tác nào cả giữa Huỳnh Tấn Lê và Bà GS Bông.
Từ đặc điểm không có sự hợp tác giữa Hội QGHC Nam Cali và của Bà GS Bông hiển nhiên xác định việc Cấy, Nhét tên Tướng Tôn Thất Đính vào Lễ Giỗ Các GS QGHC và Cựu SV/QGHC là do một mình Huỳnh Tấn Lê quyết định. Chắc chắn không hề có tham khảo trước với Bà GS Bông và Hội QGHC Nam Cali.
*Tất cả mấy trăm QGHC Nam Cali mà chỉ hơn 10 người tham dự là tại sao hả Huỳnh Tấn Lê- Có phải vô tình trở thành bôi bác cho buổi lễ không???!!!
3./- GS BÔNG có phải Hội Viên của Tổng Hội Cư Sĩ của Huỳnh Tấn Lê không?
GS BÔNG đã qua đời từ ngày 10-11-1971 ai cũng biết, cả VNCH ai cũng rõ và Tổng Hội Cư Sĩ của Huỳnh Tấn Lê mới được thành lập sau 75 rất lâu tại Hoa Kỳ (Ai biết rõ thời gian xin xác nhận giùm!).
Do đó nói theo thủ tục QGHC thì GS BÔNG không thể nào điền đơn hay tự tay ghi danh xin gia nhập TH Cư Sĩ Hoa Kỳ của Huỳnh Tấn Lê được! Chúng tôi cũng không tin Bà GS BÔNG đã chính thức gia nhập TH Cư Sĩ của Huỳnh Tấn Lê?!!!
Việc tổ chức Giỗ cho GS BÔNG là một nghĩa cử cao đẹp cần phải được tôn vinh, trân trọng nếu như việc làm có tính cách cá nhân của Huỳnh Tấn Lê với tư cách thuần túy một cựu SV/QGHC nhớ ơn GS BÔNG.
Nhưng việc mượn tên GS Bông để đánh bóng tên tuổi cá nhân là một hành động vô ơn bạc nghĩa, đáng phỉ nhổ và cần phải lên án. Những ai im lặng trước hành động lưu manh, gian xảo của Huỳnh Tấn Lê vô tình đều là đồng lõa.
4./- Chắc chắn Tôn Thất Đính là người của TH Cư Sĩ, vì chúng tôi đã đọc và thấy vài hình ảnh trước đây Tôn Thất Đính ngồi xe lăn tham dự sinh hoạt lễ lộc chánh thức của TH Cư Sĩ của Huỳnh Tấn Lê. Do đó Huỳnh Tấn Lê có đủ thẩm quyền để xử dụng tên tuổi Tôn Thất Đính vào mọi sinh hoạt của TH Cư Sĩ. Chuyện nếu Huỳnh Tấn Lê muốn làm Lễ Giỗ cho Tôn Thất Đính là chuyện riêng của Huỳnh Tấn Lê, không ai có quyền dị nghị hay phản đối gì cả.
Tuy nhiên vì những yếu tố đặc biệt như 1/- Tôn Thất Đính qua đời một ngày khác và không liên quan gì đến việc GS Bông bị ám sát. 2/- Tôn Thất Đính không hề đồng đạo "CƯ SĨ" với Cố GS Bông. 3/- Tôn Thất Đính hoàn toàn không liên quan gì đến Học Viện QGHC hay GS QGHC hoặc Cưu SV/QGHC.
Cho nên chúng tôi lên tiếng báo động, tố giác sự gian manh của Huỳnh Tấn Lê lợi dung tên tuổi, uy tín của GS Nguyễn Văn Bông để đánh bóng cá nhân Huỳnh Tấn Lê như là sau vụ Huỳnh Tấn Lê dính líu đến vụ BÁN CHÙA BÁT NHÃ mà Huỳnh Tấn Lê là một tên đồng lõa gian ác, lưu manh. Huỳnh Tấn Lê khoe đã từng có trên 400 căn nhà, có cả TƯỢNG PHẬT nặng mấy tấn đặt ngay ở cửa tư gia của hắn ta. Gắn bảng tự xưng là TỔNG HỘI CƯ SĨ HOA KỲ .... Rồi uy tín lên cao đủ để hắn cùng Nguyên Trí, Huệ Chiếu, Huỳnh Tấn Lê âm thầm bán cả chùa Bát Nhã mà hàng chục ngàn phật tử đành bó tay ... Vì kế hoạch rất tinh vi do một LS gốc Việt họ Trần vẽ đường cho Ma Quỷ đội lốt tu hành thoát thân ngạo nghễ, tỉnh bơ...
Xin Thêm Một Chút Về Kế Hoạch Bán Chùa Bát Nhã của Đồng Bọn Lưu manh đột lốt tu hành vừa sờ mó vừa ê a niệm quỷ sa tăng.
Vụ Bán Chùa Bát Nhã có thể thật vắn tắt như thế nầy đây. Khi Nguyên Tri bị 2 cô gái thưa ra tòa về tội sơ mó thi đồng bọn Bát Nháo của chùa Bát Nhã đã tìm LS vấn kế. Khi tòa kết án Nguyên Trí phải bồi thường mỗi cô 150 ngàn ( 300 ngàn cho 2 cô)- LS đã chỉ vẽ cho chùa bát nhã làm sao để QUỊT TIẾN PHẠT 300 NGÀN- Bằng cách lươn lẹo sang tên chùa qua cho Huệ Chiếu, cháu ruột của Nguyên Trí. Tất cả mọi gian dối Huỳnh Tân Lê thừa biết vì hắn ta là CT HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ BÁT NHÃ MẤY CHỤC NĂM LẬN. Nhưng khi đổ bể Huỳnh Tấn Lê chối dài "KHÔNG HAY, KHÔNG BIẾT GÌ CẢ"- Hắn ta đổ lỗi cho Nguyên Trí và Huệ Chiếu. Huỳnh Tấn Lê đóng kịch tố cáo Nguyên Trí và giả bộ mướn LS để lấy lại chùa đã bán,
Hắn tuyên bố đã có 3, 4 LS tiến hành thủ tục ra tòa đòi lại chùa. Sau nầy hắn tổ chức họp báo nói trăng, nói cuội ... rối hô lên hắn bị TENSION lên đến 200... Rồi hắn ta từ chức ... không tiến hành thưa kiện gì nữa .
Sau cùng khi NGỌC LAN SG TV cho thấy bằng chứng LS của Huỳnh Tấn Lê cũng là LS của Huệ Chiếu, Cuội 1000%!
SỰ KIỆN SAU ĐÂY cho thấy Huỳnh Tân Lê là ĐỒNG LÕA BÁN CHÙA BÁT NHÃ: Khi mới bắt đầu lùm xùm có người hỏi HT Lê "Liệu có lấy lại được chùa không?" - HT Lê nói là sẽ lấy lại được chùa vì GIẤY TỜ CẦM CỐ, MUA BÁN ĐỀU GIẢ MẠO... Rồi bị hỏi dồn dập sau vài tuần có lần HT Lê trả lời "NẾU QUÁ KHÓ KHĂN KHÔNG LẤY LẠI ĐƯỢC CHÙA THÌ CŨNG TÌM CÁCH MƯỚN LẠI CHÙA 12 NGÀN 1 THÁNG ĐỂ CÓ CHỖ CHO PHẬT TỬ ĐI CHÙA TIẾP TỤC".
Bây giờ chuyện chùa BÁT NHÃ ĐÃ KHÉP LẠI đúng y như HT LÊ đã BÓNG GIÓ trước đây; Nghĩa là Chùa Bát Nhã vẫn còn mở cửa NHƯNG PHẢI THUÊ 12 NGÀN 1 THÁNG NHƯ NHÀ TIÊN TRI HT LÊ đã PHÁN TRƯỚC KIA.
Từ yếu tố trên đây ai cũng biết HUỲNH TẤN LÊ LÀ ĐỒNG LÕA BÁN CHÙA BÁT NHÃ CÙNG NGUYÊN TRÍ và HUỆ CHIẾU. Nhưng vì sự toa rập ấy được MỘT LUẬT SƯ LƯU MANH TỘT BỰC bao thầu trọn gói từ đầu tới đít nên không ai làm gì được chúng nó cả.
Huỳnh Tấn Lê nay Tension đã trở lại bình thường nên hắn lại mon men giở trò lưu manh khốn nạn tiếp ...
QGHC im re nên Anh Em Mt68 chúng tôi phải lên tiếng vì danh dự chung của Cố GS Nguyễn Văn BÔNG và Tập Thể QGHC Hải Ngoại./-
Trần Cao Lãnh & Mt68
Tháng 11/2024
Thursday, 14 November 2024
THẮC MẮC VÀ BÁO ĐỘNG CÙNG TẬP THỂ QGHC HẢI NGOẠI-
SAO LẠI GHÉP TƯỚNG TÔN THẤT ĐÍNH VÀO TƯỞNG NIỆM GS NGUYỄN VĂN BÔNG, CÁC GS QGHC VÀ CỰU SV/QGHC -
HUỲNH TẤN LÊ MUỐN GIỞ TRÒ GÌ NỮA ĐÂY SAU VỤ BÁN CHÙA BÁT NHÃ?
TƯỚNG TÔN THẤT ĐÍNH KHÔNG HỀ CÓ SỢI LÔNG NÀO DÍNH VỚI QGHC SAO LẠI ĐEM GHÉP CHUNG VÀO GS BÔNG - TRONG KHI ĐÓ CẢ BUỔI TƯỞNG NIỆM KHÔNG HỀ NHẮC ĐẾN TIỂU SỬ BẤT CỨ MỘT GIÁO SƯ HAY MỘT CỰU SV/QGHC NÀO HY SINH VÌ CÔNG VỤ -
HUỲNH TÂN LÊ PHẢI GIẢI THÍCH CHUYỆN QUÁI GỞ TẠI SAO KÊ TÊN TƯỚNG TÔN THẤT ĐÍNH VÀO BÊN CẠNH CỐ GS NGUYỄN VĂN BÔNG?
KHÔNG HỀ CÓ MỘT CHÚT DÂY MƠ, RỄ MÁ NÀO GIỮA GS BÔNG VÀ TÔN THẤT ĐÍNH!!!!./-Mt68
__________________________________
Cựu SVQGHC Huỳnh Tấn Lê, Trưởng ban tổ chức chào mừng và cảm ơn
Santa Ana (Bình Sa) - - 10 giờ sáng Chủ Nhật, ngày 10 tháng 11 năm 2024 tại chánh điện của Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ, 1612 N. Spurgeon Street, Santa Ana, CA 92701, do Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê Chủ Tịch Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo, Đốc Sự K.17 trưởng ban tổ chức, tham dự buổi lễ có một số cựu SVQGHC, Bà quả phụ Jackee Bông, và gia đình.
Về phía cố Trung Tướng Tôn Thất Đính có bà quả phụ Helen Phạm, một số các cháu trong gia đình và Phật tử Tổng Hội Cư Sĩ, Nhà báo Phan Tấn Hải, Nhạc Sĩ Trần Chí Phúc và Ca Sĩ Phong Dinh…
Nghi thức lễ cầu siêu do Hòa Thượng Thích Thánh Minh, Phó Chủ Tịch Nội Vụ Hội Đồng Điều Hành Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hoa Kỳ chủ lễ.
Mở đầu buổi lễ, Tiến Sĩ Quảng Phước Huỳnh Tấn Lê ngỏ lời chào mừng và cảm ơn tất cả mọi người đến tham dự buổi lễ, trong dịp nầy ông cũng cho biết đây là lần đầu tiên lễ giỗ Giáo Sư Nguyễn Văn Bông đúng vào ngày mà ông bị ám sát.
Sau đó ông tuyên bố lý do buổi lễ và giới thiệu Hòa Thượng Chủ lễ và thành phần tham dự.
Nhân sĩ Nguyễn Đăng Sửu nói về Trung Tướng Tôn Thất Đính
Tiếp theo là nghi thức lễ cầu siêu cho Cố Giáo Sư Viện Trưởng Nguyễn Văn Bông, Cố Trung Tướng Tôn Thất Đính, Cố Giáo Sư Viện Trưởng Nguyễn Quốc Trị vừa qua đời cùng quý vị Giáo Sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã Quá Vãng.
Sau nghi thức cầu siêu quý vị trong gia đình đã đến bàn thờ của Giáo Sư Nguyễn Văn Bông và Trung Tướng Tôn Thất Đính thắp nhang tưởng niệm.
Tiếp tục chương trình, Nhân Sĩ Nguyễn Đăng Sửu một người đã gần gũi với Trung Tướng Tôn Thất Đính lên kể về một số kỷ niệm và những hoài bảo của Trung Tướng Tôn Thất Đính, ông cũng đã nhắc lại cuốn hồi ký của Trung Tướng Tôn Thất Đính là một tài liệu lịch sử giá trị để cho thế hệ mai sau tìm hiểu.
Cựu SVQGHC Trần Bạch Thu Hội Trưởng cựu SVQGHC cảm tạ ban tổ chức và đồng môn tham dự
Tiếp theo, cựu SVQGHC Nguyễn Văn Sáu lên đọc Cáo Phó của gia đình Cố Giáo Sư Nguyễn Quốc Trị.
Sau đó Bà Quả phụ Jackee Bông lên có lời phát biểu, trước tiên bà cảm ơn Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, cảm ơn quý cựu sinh viên Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, đã thể hiện đúng tinh thần truyền thống “Tôn Sư Trọng Đạo” bà rất xúc động về việc làm của quý cựu sinh viên trong nhiều năm qua, bà cảm ơn phu quân và các cháu…Trong dịp nầy Bà cũng có lời chia buồn cùng tang quyến của cố Giáo Sư Nguyễn Quốc Trị và nguyện cầu hương linh Giáo Sư Nguyễn Quốc Trị sớm về cõi an bình.
Hòa Thượng Thích Thánh Minh trong nghi thức lễ cầu siêu
Tiếp theo cựu SVQGHC Trần Bạch Thu, Hội Trưởng Hội Cựu Sinh Viên Quốc Gia Hành Chánh Nam Cali lên cảm ơn cựu SVQGHC Huỳnh Tấn Lê hằng năm đã tổ chúc lễ giỗ Thầy và bạn. Trong lúc nầy ông cũng đã nhắc lại kỷ niệm ngày qua đời của Giáo Sư Viện Trưởng Nguyễn Văn Bông, trong niềm xúc động, ông cũng nhắc lại lời yêu cầu của Thân Mẫu Giáo Sư Bông là đem bức tượng của GS, Bông về thờ tại Tổng Hội Cư Sĩ. Cuối cùng ông cảm ơn tất cả các đồng môn đến dự lễ giỗ lần Thứ 53 của GS, Viện Trưởng.
Sau đó ban tổ chức mời mọi người dùng bữa cơm chay do Phu nhân của Cựu SVQGHC Huỳnh Tấn Lê khoản đãi.
Cuối cùng cựu SVQGHC Nguyễn Uy Sĩ thay mặt ban tổ chức có lời cảm tạ tất cả mọi người tham dự 2 lễ giỗ Giáo Sư Nguyễn Văn Bông và Trung Tướng Tôn Thất Đính.
Buổi lễ chấm dứt vào lúc 01 giờ cùng ngày.
Vài nét về Giáo Sư Nguyễn Văn Bông qua lời kể của Giáo Sư Trần Văn Chi đã nói:
“…Nguyễn Văn Bông là một trường hợp gần nhất với chúng ta. Tháng Giêng năm 1963, đài phát thanh và báo chí Sài Gòn đồng loạt loan tin: Ông Nguyễn Văn Bông, thạc sĩ Công Pháp Quốc Tế vừa về nước theo lời mời của chánh phủ Việt Nam Cộng Hòa, bấy giờ ông Nguyễn Văn Bông chưa đầy 34 tuổi. Nguyễn Văn Bông sanh ra ở làng quê Kiểng Phước, Vàm Láng, bên bờ Sông Xoài Rạp, nơi đây đã từng chứng kiến bao cuộc tranh hùng giữa quân Tây Sơn với quân Nguyễn Ánh. Làng Kiểng Phước có Đám Lá Tối Trời, địa danh gắn liền với tên tuổi người anh hùng Trương Công Định, người mở đầu công cuộc kháng Pháp của Nam Kỳ.
Đến năm 1945 trường trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ đóng cửa, Nguyễn Văn Bông về quê Kiểng Phước, rồi lên Sài Gòn theo gương đàn anh Nguyễn An Ninh, Tạ Thu Thâu, Phan Văn Hùm tìm đường đi Pháp để “quyết làm thế nào cho rạng rỡ tổ tông” như lời Nguyễn Văn Bông thường tâm sự với gia đình hồi còn bé. Đến Pháp năm 1949, Nguyễn Văn Bông vừa đi làm vừa học thi lấy bằng tú tài, cử nhơn, tiến sĩ rồi thạc sĩ Công Pháp Quốc tế năm 1962. Ông về nước năm 1963 theo lời mời của chánh phủ Việt Nam Cộng Hòa, trong lúc đó có không ít trí thức học xong xin về Hà Nội.
Đất Gò Công sản sanh ra Quốc Công Phạm Đăng Hưng, Hào kiệt Lê Quang Liêm có công sáng lập trường Nữ Học Sinh Áo Tím (trường Gia Long sau này), nhà văn Hồ Biểu Chánh người có công khai phá nền văn học quốc ngữ, Giám Mục Việt Nam đầu tiên Nguyễn Bá Tòng, Luật Sư Vương Quang Nhường, Nữ sỹ Manh Manh người mở đầu thơ mới ở Nam Kỳ... đã góp phần hun đúc tinh thần, tạo nghị lực con người Nguyễn Văn Bông lập công đức về sau.
Hình lưu niệm
Về Gò Công, vào tận ngôi nhà ở làng Kiểng Phước, nơi Nguyễn Văn Bông với người chị Nguyễn Thị Thơm, người em trai Nguyễn Văn Thọ cùng lớn lên với ông bà nội mới thấy hết được cái khởi đầu của Nguyễn Văn Bông là thế nào. Lúc đó ông Nguyễn Hiền Năng, thân sinh ra Nguyễn Văn Bông phải lên tỉnh lỵ Gò Công làm nghề thợ bạc. Gia thế Nguyễn Văn Bông là vậy, trong khi đó hầu hết trí thức xứ Nam Kỳ Lục Tỉnh bấy giờ xuất thân từ gia đình quyền thế. Nguyễn Văn Bông thường tâm sự: “dòng họ không có ai học hành ra gì cả.” Vươn lên thành ông Thạc Sĩ, đâu phải ai cũng làm được như Nguyễn Văn Bông.
Những ai may mắn gần gũi với Nguyễn Văn Bông chắc còn nhớ lúc mới về Sài Gòn, còn ở tạm tại một khách sạn nhỏ trên đường Kỳ Đồng, ông thạc sĩ độc thân, đẹp trai hồn nhiên mặc chiếc áo thun rách 3 lỗ ra tiếp đón bà con bạn bè đến mừng! Nguyễn Văn Bông mộc mạc, thật thà, đơn giản, là con người “trước sao, sau vậy”. Rồi ông được mời giảng dạy chánh thức tại Đại Học Luật Khoa Saigon, đến 15 Tháng Mười Một năm 1964 được cử làm Viện trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, Nguyễn Văn Bông vẫn vậy.
Đối diện với ông trên bộ ghế salon bằng gỗ cũ kỹ tại căn nhà của ông do nhà nước cấp, trước trường Nữ Trung Học Gia Long vào thập niên 70, tôi nói chuyện với ông như người anh em, người đồng hương, người “bạn tri kỷ”, dầu tôi với ông cách biệt tuổi tác và địa vị. Đó là cái lớn của Nguyễn Văn Bông mà tôi ít tìm thấy nơi những trí thức cũng như chánh khách mà tôi hân hạnh tiếp xúc lúc bấy giờ. Làm Viện trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, nơi đào tạo những con người lãnh đạo đất nước, những ông chủ quận, chủ tỉnh, quan chức cao cấp... nhưng Nguyễn Văn Bông không coi mình là quan chức. Ông trước sau chỉ là người thầy, người anh, người bạn với mọi người kể cả học trò của ông
Ông Nguyễn Văn Bông từ Pháp về nước lúc tình hình chánh trị ở miền Nam Việt Nam đang trong thời kỳ xáo trộn: 18 trí thức nhóm Tự Do Tiến Bộ bị đàn áp, do ngày 26 Tháng Tư năm 1960 nhóm này cho phổ biến tuyên ngôn yêu cầu chánh phủ cải tổ; Phật Giáo chống lại chánh sách kỳ thị tôn giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm lên cao điểm với vụ tự thiêu của Hòa Thượng Thích Quảng Đức tại ngã tư Lê Văn Duyệt-Phan Đình Phùng lúc 11 giờ trưa ngày 11 tháng 6 năm 1963…
Nguyễn Văn Bông dầu được chánh quyền mời về, nhưng ông không e dè đăng đàn thuyết trình đề tài “Đối lập chánh trị trong chế độ dân chủ” ngày 1 Tháng Tám năm 1963, nhân buổi lễ khai giảng năm học, trước cử tọa gồm viện trưởng, khoa trưởng, giáo sư cùng hàng ngàn sinh viên. Không kể nội dung bài thuyết trình, thái độ của người thầy Nguyễn Văn Bông đã làm cho sinh viên cùng đồng sự của ông nể trọng kính phục.
Đó là đức độ kẻ sĩ. Và mấy ai làm được? Ông không chọn thái độ ở ẩn như Phan Văn Trị, từ quan như Vũ Văn Mẫu. Lối xuất xử của Nguyễn Văn Bông làm cho ông trở thành con người nổi trội bấy giờ. Sau Cách Mạng 1 Tháng Mười Một, ông đảm nhận các chức vụ Viện trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, Cố vấn cho Tối Cao Pháp Viện, Ủy viên Hội Đồng Quản Trị Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam…
Bi kịch xảy đến cho ông: Trên đường từ Học viện Quốc gia Hành chánh ở đường Trần Quốc Toản về nhà ở đường Phan Thanh Giản, khi xe tới ngã tư Cao Thắng-Phan Thanh Giản, ông bị kẻ khủng bố ném chất nổ sát hại! Bấy giờ là 12 giờ trưa Ngày 10 tháng 11 năm 1971. Nguyễn Văn Bông nằm xuống như một người chiến sĩ hy sinh ngoài mặt trận, xứng đáng được vinh danh. Nguyễn Văn Bông với những gì ở ông đã làm ông trở nên con người tựu nghĩa. Nếu Phan Thanh Giản, Trương Vĩnh Ký với tài năng và sự nghiệp trở thành bi kịch của cuộc đời thì trường hợp Nguyễn Văn Bông, tài năng và đức độ cũng là một bi kịch!!!”
Vài nét về Cố Trung Tướng Tôn Thất Đính:
Cố Trung Tướng Tôn Thất Đính sinh ngày 20 tháng 11 năm 1926 tại Huế. Ông đã tốt nghiệp bằng Tú Tài Pháp. Năm 1945, ông tham dự đơn vị quân sự của Việt Minh chống Pháp ở mặt trận Đà Lạt, một thời gian sau mặt trận này tan vỡ, ông về thành. Cuối năm 1948, ông theo học lớp đào tạo cấp tốc 6 tháng cho một số sĩ quan Việt Nam bổ sung vào quân đội liên hiệp Pháp mở tại Đập Đá, Huế, và đã tốt nghiệp vào giữa năm 1949 với cấp bậc Thiếu Úy.
Sau đó ông được chọn đi học Trường Kỵ Binh Saumur tại Pháp và tốt nghiệp vào năm 1951 với cấp bậc Trung Úy. Năm 1956, ông được thăng chức Đại Tá và được bổ nhiệm Tư Lệnh Sư Đoàn 2 bộ binh. Sau đó ông được chuyển về làm Tư Lệnh Sư Đoàn 1 đóng tại Huế.
Đến năm 1958, ông tốt nghiệp Trường Cao Đẳng Sĩ Quan Chỉ Huy và Tham Mưu Lục Quân Hoa Kỳ tại Kansas và được bổ nhiệm Tư Lệnh Quân Đoàn II Với cấp bậc Thiếu Tướng.
Lúc đó ông mới 32 tuổi là vị tướng trẻ nhất của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa. Trong cuộc chính biến lật đổ chế độ Tổng Thống Ngô Đình Diệm, ông là một trong những vị tướng đóng vai trò then chốt đưa tới thành công cho cuộc cách mạng ngày 1 tháng 11 năm 1963. Lúc đó ông đang là Tư Lệnh Quân Đoàn 3 (được bổ nhiệm vào năm 1962) kiêm Tổng Trấn Sài Gòn Gia Định.
Từ năm 1967 đến 1968, ông đắc cử chức Thượng Nghị Sĩ trong liên danh Hoa Sen, rồi làm Chủ Tịch Ủy Ban Quốc Phòng Thượng Viện Việt Nam Cộng Hòa. Từ năm 1970 tới 1972, ông là Trưởng Khối Xã Hội Dân Chủ trong Thượng Viện VNCH. Tháng 2 năm 1968, ông chủ trương tờ báo Công Luận…”
Từ năm 1967 đến 1968, ông đắc cử chức Thượng Nghị Sĩ trong liên danh Hoa Sen, rồi làm Chủ Tịch Ủy Ban Quốc Phòng Thượng Viện Việt Nam Cộng Hòa. Từ năm 1970 tới 1972, ông là Trưởng Khối Xã Hội Dân Chủ trong Thượng Viện VNCH. Tháng 2 năm 1968, ông chủ trương tờ báo Công Luận…”
Saturday, 18 November 2023
Lễ Tưởng Niệm Lần Thứ 52 GS Nguyễn Văn Bông cùng quý vị Giáo Sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh Quá Vãng.
Các đồng môn Quốc Gia Hành Chánh chụp hình lưu niệm
Santa Ana (Bình Sa) – 10 giờ sáng Thứ Bảy, ngày 11 tháng 11 năm 2023 tại chánh điện của Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ, 1612 N. Spurgeon Street, Santa Ana, CA 92701, do Tiền Sĩ Huỳnh Tấn Lê Chủ Tịch Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo, Đốc Sự K.17 và chức vụ sau cùng của ông là Chánh Sự Vụ Sở Hành Chánh Nhân Viên Bộ Dân Vận Chiêu Hồi, trưởng ban tổ chức, tham dự buổi lễ có một số cựu SVQGHC từng giữ chức vụ Phó Tỉnh Trưởng như các Đốc Sự Trần Bạch Thu, Nguyễn Huy Sỹ, Trần Ngọc Thiệu, Bà quả phụ Jackee Bông, một số các cơ quan truyền thông và thân hữu.
Lễ Tưởng Niệm Lần Thứ 52 GS Nguyễn Văn Bông cùng quý vị Giáo Sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh đã Quá Vãng. Mở đầu buổi lễ với nghi thức niệm Phật cầu gia hộ, tiếp theo Giáo Sư Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, thay mặt ban tổ chức lên ngỏ lời chào mừng và cảm ơn sự tham dự của quý vị quan khách, quý đồng môn và thân hữu. Ông cho biết: “Hôm nay ngày thứ Bảy 11-11 năm 2023, ngày tưởng niệm Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, quý vị Giáo Sư và cựu sinh viên Học Viện Quốc Gia Hành Chánh quá vãng. Được biết GS. Nguyễn Văn Bông bị ám sát vào ngày 10 tháng 11 năm 1971 tại Sài Gòn, hôm nay là lễ tưởng niệm lần thứ 52 của cố GS. Nguyễn Văn Bông. Ông cho biết, trước đây vào ngày 30 tháng 11 năm 2003, ngày tưởng niệm lần thứ 32 và cũng là lần đầu tiên tổ chức Lễ Tưởng Niệm Giáo Sư Nguyễn Văn Bông tại Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo Việt Nam tại Hoa Kỳ. Đại diện Tổng Hội Quốc Gia Hành Chánh lúc bấy giờ là Anh Lưu Văn Trang và Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo đã quyết định tổ chức chung ngày giỗ quý vị Giáo Sư và cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh quá vãng.
Bàn thờ với di ảnh Giáo Sư Nguyễn Văn Bông
Hai năm sau đó, tôn tượng Giáo Sư Nguyễn Văn Bông đã được Ban Chấp Hành Tổng Hội Cựu Sinh Viên Quốc Gia Hành Chánh do Anh Lê Hữu Em làm Chủ Tịch đã thực hiện xong và do yêu cầu của cụ bà thân sinh cố Giáo Sư Nguyễn Văn Bông nên tôn tượng đã được đưa về an vị tại đây.
Như thường lệ hằng năm nếu ngày 10 tháng 11 không rơi vào ngày chủ nhật thì Tổng Hội Cư Sĩ Phật Giáo tổ chức lễ giỗ vào ngày chủ nhật gần nhất.
Tiếp theo lời phát biểu của Bà Quả Phụ Jackee Bông, trước tiên bà cảm ơn Tiến Sĩ Huỳnh Tấn Lê, cảm ơn quý cựu sinh viên Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, đã thể hiện đúng tinh thần truyền thống “Tôn Sư Trọng Đạo” bà rất xúc động về việc làm của quý cựu sinh viên trong nhiều năm qua. Sau đó bà cũng đã kể lại một vài kỷ niệm của Giáo Sư Nguyễn Văn Bông trong thời niên thiếu, sau cùng bà không quên cảm ơn Anh Lê, Anh Ngữ đã hết lòng lo cho Mẹ Giáo Sư Bông.”
Tiếp theo nghi thức Lễ Tưởng Niêm bắt đầu theo nghi thức Phật Giáo do Ni Sư Chúc Hiếu làm chủ lễ. Kết thức lễ tưởng niệm cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh ông Trần Bạch Thu, Hội Trưởng cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh Nam California, thay mặt ban tổ chức có lời cảm ơn quý quan khách cùng các cựu sinh viên QGHC, các cơ quan truyền thông đã đến tham dự buổi lễ hôm nay. Ông tiếp: “… hy vọng sẽ có một ngày toàn dân Việt Nam ghi nhớ công ơn Thầy Nguyễn Văn Bông, cảm ơn Anh Huỳnh Tấn Lê đã gìn giữ ngày truyền thống nầy.”
Trong lời tâm tình cựu sinh viên Quốc Gia Hành Chánh Nguyễn Văn Sĩ, Trần Ngọc Thiệu đã nói: “Giáo Sư Nguyễn Văn Bông là một bậc thầy đáng kính, tư cách của giáo sư ai ai cũng kính trọng. Lúc nào chúng tôi cũng không quên ân sư đã dạy chúng tôi về chính trị học…”
Nói về Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, GS Trần Văn Chi đã nói trong ngày giỗ GS. Nguyễn Văn Bông ngày 10-11-2006. Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, tài năng, đức độ và bi kịch (2-4-1929 - 10-11-1971” có đoạn GS Trần Văn Chi cho biết:
“…Nguyễn Văn Bông là một trường hợp gần nhất với chúng ta. Tháng Giêng năm 1963, đài phát thanh và báo chí Sài Gòn đồng loạt loan tin: Ông Nguyễn Văn Bông, thạc sĩ Công Pháp Quốc Tế vừa về nước theo lời mời của chánh phủ Việt Nam Cộng Hòa, bấy giờ ông Nguyễn Văn Bông chưa đầy 34 tuổi. Nguyễn Văn Bông sanh ra ở làng quê Kiểng Phước, Vàm Láng, bên bờ Sông Xoài Rạp, nơi đây đã từng chứng kiến bao cuộc tranh hùng giữa quân Tây Sơn với quân Nguyễn Ánh. Làng Kiểng Phước có Đám Lá Tối Trời, địa danh gắn liền với tên tuổi người anh hùng Trương Công Định, người mở đầu công cuộc kháng Pháp của Nam Kỳ.
Đến năm 1945 trường trung học Phan Thanh Giản Cần Thơ đóng cửa, Nguyễn Văn Bông về quê Kiểng Phước, rồi lên Sài Gòn theo gương đàn anh Nguyễn An Ninh, Tạ Thu Thâu, Phan Văn Hùm tìm đường đi Pháp để “quyết làm thế nào cho rạng rỡ tổ tông” như lời Nguyễn Văn Bông thường tâm sự với gia đình hồi còn bé. Đến Pháp năm 1949, Nguyễn Văn Bông vừa đi làm vừa học thi lấy bằng tú tài, cử nhơn, tiến sĩ rồi thạc sĩ Công Pháp Quốc tế năm 1962. Ông về nước năm 1963 theo lời mời của chánh phủ Việt Nam Cộng Hòa, trong lúc đó có không ít trí thức học xong xin về Hà Nội.
Đất Gò Công sản sanh ra Quốc Công Phạm Đăng Hưng, Hào kiệt Lê Quang Liêm có công sáng lập trường Nữ Học Sinh Áo Tím (trường Gia Long sau này), nhà văn Hồ Biểu Chánh người có công khai phá nền văn học quốc ngữ, Giám Mục Việt Nam đầu tiên Nguyễn Bá Tòng, Luật Sư Vương Quang Nhường, Nữ sỹ Manh Manh người mở đầu thơ mới ở Nam Kỳ... đã góp phần hun đúc tinh thần, tạo nghị lực con người Nguyễn Văn Bông lập công đức về sau.
Về Gò Công, vào tận ngôi nhà ở làng Kiểng Phước, nơi Nguyễn Văn Bông với người chị Nguyễn Thị Thơm, người em trai Nguyễn Văn Thọ cùng lớn lên với ông bà nội mới thấy hết được cái khởi đầu của Nguyễn Văn Bông là thế nào. Lúc đó ông Nguyễn Hiền Năng, thân sinh ra Nguyễn Văn Bông phải lên tỉnh lỵ Gò Công làm nghề thợ bạc. Gia thế Nguyễn Văn Bông là vậy, trong khi đó hầu hết trí thức xứ Nam Kỳ Lục Tỉnh bấy giờ xuất thân từ gia đình quyền thế. Nguyễn Văn Bông thường tâm sự: “dòng họ không có ai học hành ra gì cả.” Vươn lên thành ông Thạc Sĩ, đâu phải ai cũng làm được như Nguyễn Văn Bông.
Những ai may mắn gần gũi với Nguyễn Văn Bông chắc còn nhớ lúc mới về Sài Gòn, còn ở tạm tại một khách sạn nhỏ trên đường Kỳ Đồng, ông thạc sĩ độc thân, đẹp trai hồn nhiên mặc chiếc áo thun rách 3 lỗ ra tiếp đón bà con bạn bè đến mừng! Nguyễn Văn Bông mộc mạc, thiệt thà, đơn giản, là con người “trước sao, sau vậy”. Rồi ông được mời giảng dạy chánh thức tại Đại Học Luật Khoa Saigon, đến 15 Tháng Mười Một năm 1964 được cử làm Viện trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, Nguyễn Văn Bông vẫn vậy.
Đối diện với ông trên bộ ghế salon bằng gỗ cũ kỹ tại căn nhà của ông do nhà nước cấp, trước trường Nữ Trung Học Gia Long vào thập niên 70, tôi nói chuyện với ông như người anh em, người đồng hương, người “bạn tri kỷ”, dầu tôi với ông cách biệt tuổi tác và địa vị. Đó là cái lớn của Nguyễn Văn Bông mà tôi ít tìm thấy nơi những trí thức cũng như chánh khách mà tôi hân hạnh tiếp xúc lúc bấy giờ. Làm Viện trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, nơi đào tạo những con người lãnh đạo đất nước, những ông chủ quận, chủ tỉnh, quan chức cao cấp... nhưng Nguyễn Văn Bông không coi mình là quan chức. Ông trước sau chỉ là người thầy, người anh, người bạn với mọi người kể cả học trò của ông.
Nghi thức lễ tưởng niệm
Ông Nguyễn Văn Bông từ Pháp về nước lúc tình hình chánh trị ở miền Nam Việt Nam đang trong thời kỳ xáo trộn: 18 trí thức nhóm Tự Do Tiến Bộ bị đàn áp, do ngày 26 Tháng Tư năm 1960 nhóm này cho phổ biến tuyên ngôn yêu cầu chánh phủ cải tổ; Phật Giáo chống lại chánh sách kỳ thị tôn giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm lên cao điểm với vụ tự thiêu của Hòa Thượng Thích Quảng Đức tại ngã tư Lê Văn Duyệt-Phan Đình Phùng lúc 11giờ trưa ngày 11 tháng 6 năm 1963…
Nguyễn Văn Bông dầu được chánh quyền mời về, nhưng ông không e dè đăng đàn thuyết trình đề tài “Đối lập chánh trị trong chế độ dân chủ” ngày 1 Tháng Tám năm 1963, nhân buổi lễ khai giảng năm học, trước cử tọa gồm viện trưởng, khoa trưởng, giáo sư cùng hàng ngàn sinh viên.
Không kể nội dung bài thuyết trình, thái độ của người thầy Nguyễn Văn Bông đã làm cho sinh viên cùng đồng sự của ông nể trọng kính phục.
Đó là đức độ kẻ sĩ. Và mấy ai làm được? Ông không chọn thái độ ở ẩn như Phan Văn Trị, từ quan như Vũ Văn Mẫu. Lối xuất xử của Nguyễn Văn Bông làm cho ông trở thành con người nổi trội bấy giờ. Sau Cách Mạng 1 Tháng Mười Một, ông đảm nhận các chức vụ Viện trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh, Cố vấn cho Tối Cao Pháp Viện, Ủy viên Hội Đồng Quản Trị Ngân Hàng Quốc Gia Việt Nam…
Bi kịch xảy đến cho ông: Trên đường từ Học viện Quốc gia Hành chánh ở đường Trần Quốc Toản về nhà ở đường Phan Thanh Giản, khi xe tới ngã tư Cao Thắng-Phan Thanh Giản, ông bị kẻ khủng bố ném chất nổ sát hại! Bấy giờ là 12 giờ trưa Ngày 10 tháng 11 năm 1971. Nguyễn Văn Bông nằm xuống như một người chiến sĩ hy sinh ngoài mặt trận, xứng đáng được vinh danh. Nguyễn Văn Bông với những gì ở ông đã làm ông trở nên con người tựu nghĩa. /-
Wednesday, 30 August 2023
Đinh Q. Anh Thái gọi GS Nguyễn Mạnh Hùng bằng "Anh" nghe rất trịch thượng, vô học, thiếu lễ độ tối thiểu. Ít nhứt cũng phải gọi là "Giáo Sư" bởi vì năm 1971, Thái mới 17 tuổi, học mới lớp đệ nhị Hồ Ngoc Cẩn./-Mt68
_____________
GS Nguyễn Mạnh Hùng và Giáo Sư Nguyễn Văn Bông.
Đinh Quang Anh Thái
Đọc “Nguyễn Mạnh Hùng, khoảnh khắc nhìn lại” còn để thấy bao nhiêu tâm huyết, tham vọng muốn xây dựng một thể chế thành công hơn, một tương lai chung tốt đẹp hơn của những người trí thức miền Nam tài giỏi đã tan vỡ khi VNCH sụp đổ vào ngày 30/4/1975. Nhưng càng ngày chúng ta càng tin rằng, một nền cộng hòa tự do, dân chủ, tam quyền phân lập đã từng manh nha ở miền Nam, chắc chắn phải là con đường đi tới của đất nước này, dân tộc này. Và trước khi cái ngày ấy đến thì trong gần nửa thế kỷ qua, biết bao nhiêu người Việt Nam nặng lòng với quê hương vẫn thầm lặng làm những công việc của mình, không bỏ lỡ ngày nào, để giữ cho sự thật lịch sử không bị tẩy xóa và để bắc những cây cầu trong lòng người hướng tới tương lai, trong đó có Giáo Sư Nguyễn Mạnh Hùng, và cả tác giả của cuốn sách, nhà báo Đinh Quang Anh Thái.
Xin mời quý độc giả đọc phần trích chương “Anh Hùng và Giáo sư Nguyễn Văn Bông” của cuốn sách.
***
Anh Hùng và Giáo Sư Nguyễn Văn Bông
Giáo Sư Nguyễn Văn Bông bị ám sát chết buổi trưa ngày 10 Tháng Mười Một, năm 1971. Tin ông chết gây chấn động chính trường miền Nam.
*Hình Đám Tang GS Nguyễn Văn Bông -1971
Lúc ấy, tôi là đứa học trò 17 tuổi, học lớp Đệ Nhị Trung Học Hồ Ngọc Cẩn, không biết gì về chính trị, chỉ sáng ra ngửa tay xin tiền mẹ mua nắm xôi ăn trước khi đến trường, chiều tối quanh quẩn ở nhà hoặc thỉnh thoảng tụm năm tụm ba với đám bạn ngang tuổi nói chuyện “trên trời-dưới đất” với nhau.
Vậy mà tôi cũng biết và chú ý đến tin vụ Giáo Sư Bông bị ám sát.
Một ngày sau khi xảy ra biến cố này, tôi và hai tên bạn ngồi uống cà phê tại một quán cóc trên lề đường Nguyễn Du; chúng tôi đem chuyện Giáo Sư Bông bị giết ra nói với nhau. Trong lúc đứa nói thế này - đứa nói thế kia thì chúng tôi thấy mấy đứa bé trạc ngoài 10 tuổi, tay cầm một chồng đủ các loại nhật báo, miệng ơi ới “Báo mới đây, báo mới đây; tin nóng hổi, Giáo Sư Bông bị nổ bom chết!”
Đối với đồng bào sống ngoài Bắc trước năm 1975 và cả nước sau thời điểm đó cho tới nay, hẳn rằng rất lạ lẫm với hình ảnh các cậu bé bán báo rong ơi ới rao các tin nóng hổi như thế. Giản dị: vì miền Bắc không có báo chí tư nhân, chỉ có báo do đảng cầm quyền kiểm soát; trong khi miền Nam được hưởng thể chế dân chủ, báo chí tự do, dù có những lúc cũng bị kiểm duyệt; và chủ các sạp báo biết rõ tin nào “ăn khách” nhất để bảo các cậu bé bán báo rong quảng cáo.
Đã 52 năm sau cái chết của Giáo Sư Bông. Lúc lớn lên và nhất là khi sống tại Mỹ, tôi cũng đọc “đây một chút, kia một chút” về Giáo Sư Bông; mãi đến những ngày cuối Thu 2023, khi được phỏng vấn Giáo Sư Nguyễn Mạnh Hùng, tôi mới biết nhiều về vị giáo sư “lẫy lừng” này của miền Nam mà nay đã không còn nữa.
Anh Hùng kể, hôm ông Bông bị ám sát, ông Nguyễn Văn Hảo là người đầu tiên báo tin cho anh và bảo anh đến ngay bệnh viện Đô Thành. Ông Hảo và anh yêu cầu đươc xem xác ông Bông. Khi nhân viên bệnh viện mở ngăn để xác ông Bông ra thì thấy xác ông bị đốt cháy phồng lên không nhận ra khuôn mặt. “Chúng anh ở đó cho đến nửa đêm thì đi theo xác ông Bông về trụ sở Phong Trào Quốc Gia Cấp Tiến mà ông Bông làm chủ tịch,” anh Hùng nói.
Trong mắt anh Hùng, ông Bông là người giỏi, can đảm, đáng phục. Tôi hỏi, một số dư luận cho rằng Giáo Sư Bông “kỳ thị Nam-Bắc” điều đó có không? Anh Hùng nói, anh là người Bắc, làm việc với ông Bông, anh không hề thấy ông kỳ thị anh. Mà còn tín nhiệm anh là khác. Những lần đi gặp các phái đoàn Mỹ, nhất là khi các vị dân biểu, nghị sĩ Mỹ sang thăm Việt Nam, bao giờ ông cũng rủ anh đi cùng. Nhiều lần anh đi cùng với ông Bông thăm các sinh viên hành chánh ở địa phương và đến những vùng Cao Đài-Hòa Hảo, ở đó các giới chức lãnh đạo giáo phái tỏ ra rất kính trọng và rất mến ông Bông.
Một thí dụ về sự tin cậy của ông Bông đối với anh Hùng, anh kể, khi anh vào Học Viện Quốc Gia Hành Chánh năm 1965, truờng không có Ban Cao Học Ngoại Giao. Năm 1973, trường được phép mở kỳ thi tuyển 10 sinh viên cho Ban Cao Học Ngoại Giao. Những người này, sau khi tốt nghiệp, sẽ đương nhiên trở thành các tham vụ ngoại giao. Kỳ thi gồm ba môn: Nghị Luận Tổng Quát, tiếng Anh và tiếng Pháp. Thí sinh phải vượt qua được kỳ thi Nghị Luận Tổng Quát, rồi mới được chấm điểm hai môn kia. Chỉ có hai người chấm bài thi môn Nghị Luận Tổng Quát, ông Bông chọn anh là người thứ hai để cùng với ông chấm bài thi môn này. Ông cũng chọn anh để chấm thi môn Anh văn cùng với một giáo của trường Đại Học Văn Khoa.
Anh Hùng cho biết, năm 1963, ông Bông được chính quyền Ngô Đình Diệm mời về dạy trường Luật. Mở đầu năm học, người ta chọn một giáo sư mới vào đọc “diễn văn khai khóa” (inaugural speech) để “trình làng” và chứng tỏ tài năng. Diễn văn khai khóa của ông Bông đề cập đến nhu cầu phải có đối lập chính trị để tránh những “con chuột chính trị” ăn ruỗng nền móng của xã tắc, làm sụp đổ chế độ. Về sau, chính ông Bông lãnh đạo một đảng chính trị đối lập. Theo anh Hùng, “ông không những can đảm mà còn trung thành với lý tưởng và nguyên tắc của mình.”
Giáo Sư Nguyễn Văn Bông đọc bài diễn văn khai khóa vào ngày 1 Tháng Tám, 1963 với đề tài “Vấn Đề Đối Lập Trong Chánh Thể Dân Chủ.” Bài diễn văn rất dài, chỉ xin trích một vài đoạn sau đây:
-…“Tầm quan trọng của đối lập đã đến một mức độ mà nó không còn là một trong những vấn để trọng đại, nó đã trở thành tiêu chuẩn của chánh thể dân chủ…”
-…“Là một sự bất đồng về chánh kiến, có tính cách tập thể, đối lập phải hợp pháp nữa. Có thể vì một lý do mà một đoàn thể chánh trị phải dùng võ lực. Có thể vì một lý do mà một chánh đảng phải hoạt động âm thầm trong bóng tối. Những hành động ấy chỉ được xem là những cuộc âm mưu, cuộc phiến loạn hay kháng chiến, nó không phải là đối lập. Vì đối lập chỉ hoạt động trong vòng pháp luật…”
-“…Trong chánh thể dân chủ thật sự, hiện diện của đối lập là một điều hết sức chánh đáng. Chánh đáng vì thừa nhận đối lập tức là thừa nhận tự do chánh trị...”
-“…Hạn chế và kiểm soát chánh quyền, đó là một trong những hoạt động cốt yếu của đối lập ở bất cứ lúc nào trong cuộc sinh hoạt chánh trị…”
-“…Đối lập là chánh phủ của ngày mai, đối lập tượng trưng sự tin tưởng vào định chế quốc gia, đối lập duy trì sự liên tục của chánh quyền.”
-“…Một sự đối lập hữu hiệu là một lực lượng tích cực. Càng phải nhận định rằng đối lập không phải là lực lượng luôn luôn chống đối chánh quyền. Đối lập và chánh quyền là hai yếu tố căn bản của thế quân bình chánh trị trong chánh thể dân chủ…”
…“Một trong những quyền hạn của đối lập là quyền không thể bị tiêu diệt…”
…“Một trong những nghĩa vụ của đối lập là thừa nhận quy luật đa số. Nghĩa vụ thứ hai của đối lập là hoạt động một cách ôn hòa, xây dựng và có tinh thần trách nhiệm…”
***
Giáo sư Nguyễn Văn Bông, Viện Trưởng Học Viện Quốc Gia Hành Chánh
(2/4/1929 -10/11/1971)
Hai thí dụ khác cho thấy cá tính cán đảm của giáo sư: “Khi phong trao đấu tranh của Phật Giáo lên cao điểm, xảy ra biểu tình và phá phách, ông Bông viết báo chống sự lạm quyền của Phật Giáo, mà trường Quốc Gia Hành Chánh lại nằm ngay bên cạnh Viện Hóa Đạo. Ông Bông cũng công khai chống việc quân đội nắm quyền khi các tướng lãnh dẹp bỏ chính quyền dân sự,” anh Hùng nói.
Anh Hùng kể: “Trước kia, sau khi dạy học xong, anh thường ngồi cái ghế trước bàn giấy của ông Bông để bàn chuyện. Nếu anh ngồi đó vào đúng lúc xảy ra vụ ám sát năm 68 thì không biết sống chết ra sao. Nhưng hôm xảy ra vụ ám sát, anh đang học quân sự tại quân trường Quang Trung. Nghe tin, anh vội về thăm ông Bông trong bệnh viện. Câu hỏi đầu tiên của anh là ông có bị thương ở đầu không và ngay lúc ấy ông có tỉnh táo không. Ông tỉnh táo trả lời không bị thương, anh yên tâm lắm. Thông thường, một người bị ám sát hụt mà không chết, họ thường không muốn tiếp tục việc đang làm nữa. Ông Bông thì khác. Ông không chùn bước. Ông tiếp tục công việc của mình.
“Có lần trong một cuộc khủng hoảng về vấn đề Phật Giáo, lúc đó ông Bông đang công du ngoại quốc, Thủ Tướng Nguyễn Cao Kỳ đánh điện gọi ông về, nhưng ông không về. Ông không muốn tham gia chính quyền trong giai đoạn ấy. Sau này, khi chính quyền của Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu muốn tạo đoàn kết với các đảng phái, ông Bông mới nhận lời làm thủ tướng. Ngày công bố việc ông Bông làm thủ tuớng là ngày ông bị ám sát chết.
Tang lễ Giáo sư Nguyễn Văn Bông ở Sài Gòn năm 1971 (anh Hùng mặc bộ vest xanh nhạt)
Hỏi, hôm Giáo Sư Bông bị ám sát chết, anh đang ở đâu và tâm trạng của anh khi nghe hung tin này, anh Hùng nói:
“Xế trưa, anh Hảo gọi điện thoại cho anh và nói ‘Hùng ơi, Bông chết rồi! Toa chạy ra ngay bệnh viện Đô Thành đi.’ Lúc anh đến, anh Hảo đòi mở cái ngăn lạnh chứa thi thể để xem mặt ông Bông. Anh không nhận được nhân dạng ông Bông nữa, vì thi thể bị cháy phồng lên.
“Đêm hôm đó, một số người ở lại bệnh viện để canh thức ông Bông. Nhưng càng khuya số người bỏ về càng nhiều. Anh Hảo bảo với anh ‘Bông cũng ít bạn nhỉ.’
“Anh Hảo và anh cùng một số người nữa đêm đó đưa thi hài ông Bông về trụ sở Phong Trào Quốc Gia Cấp Tiến (là tổ chức ông Bông làm chủ tịch). Đoàn xe đi qua Dinh Độc Lập, anh nói với anh Hảo, chẳng biêt ông Bông có nhớ gì tới chỗ này ‘của mình’ không.
“Đêm canh quan tài, bà mẹ của ông Bông tụng kinh gõ mõ suốt đêm. Bà cụ khóc thảm thiết. Bà than thở ‘con ơi con, suốt đời con làm việc chỉ vì muốn giúp nước thôi vậy mà bây giờ người ta giết con.’
“Ông Bông yêu dân, yêu nước vì thủa nhỏ, như lời ông nói với anh, ông từng đi chăn trâu nên ông thấu hiểu cái khổ của dân nghèo. Ông có tuổi thơ như thế mà có ý chí học hành phấn đấu lấy được bằng thạc sĩ và tạo dựng được uy tín cho tới chết.”
Tôi hỏi anh Hùng về cá tính Giáo Sư Bông, anh Hùng nói, ông Bông là người rất bình dị và kiên nhẫn. Và anh nêu một thí dụ: “Một hôm, ông Bông và anh vào gặp ông Trương Ngọc Giàu, tổng thư ký Phủ Thủ Tướng. Với cái thế của ông Bông, anh tưởng ông Giàu sẽ đon đả tiếp ngay, nhưng thư ký của ông Giàu yêu cầu chúng anh ngồi chờ. Trong khi anh rất sốt ruột thì ông Bông thản nhiên và kiên nhẫn ngồi chờ cho đến khi được tiếp.
“Với tư cách viện trưởng Trường Quốc Gia Hành Chánh, ông Bông thường đi kinh lý tới các tỉnh. Đi với ông Bông những chuyến đi các tỉnh miền Tây hay lên Đà Lạt,… anh thấy mọi người đều mến phục ông, có lẽ ngoài tư thế chính trị, ông là người hiền hòa, bình dị, và nể vợ. Thỉnh thoảng vợ chồng anh ăn cơm ở nhà ông Bông. Bà Bông kể với vợ anh rằng những ngày giáp Tết khi người làm về quê ăn Tết, bà Bông bảo ông lau nhà, ông cũng lau!”
Giáo Sư Bông có trong nhóm Liên Trường không ạ, thưa anh Hùng?
“Cái đó anh không biết.”
Anh có giả thuyết nào về biến cố ông Bông bị ám sát đúng vào ngày lẽ ra ông lên làm thủ tướng?
“Anh có người bạn làm phụ tá tổng ủy trưởng Trung Ương Tình Báo và rất thân với ông Bông. Hôm ông Bông bị ám sát, anh gọi anh bạn đó và chờ đợi một câu trả lời xác thực. Anh bạn bảo: ‘Việt Công giết ông Bông; đó là một hành động có tính cách chiến luợc, tạo ra một khoảng trống chính trị ở miền Nam.’ Nghe nói thế, anh giận anh ta nhiều tháng trời.”
Lý do anh giận bạn anh là gì ạ?
“Vì anh nghĩ anh ta đang nắm chức vụ cao cấp trong ngành tình báo nên phải theo lập trường chính phủ mà không nói thật với anh. Ngay cả khi Tướng Nguyễn Ngọc Loan họp báo để trình diện những tên đặc công Việt Cộng bị bắt vì ám sát ông Bông, anh cũng không tin.”
Thế anh nghĩ ai giết ông Bông?
Anh nghĩ rằng quân đội giết ông Bông. Mãi sau 75 khi sang Mỹ, đọc cuốn sách “Giải Phóng: The Fall and Liberation of Saigon” của nhà báo phản chiến người Ý Tiziano Terzani, anh mới tin là Việt Cộng giết ông Bông. Ngày 30/4/1975 Terzano ở lại Sài Gòn, phỏng vấn Nguyễn Hữu Thái, và Thái nhận mình là thủ phạm vụ giết ông Bông. Nhưng sau này Cộng Sản Hà Nội nói không phải Thái giết, mà là Vũ Quang Hùng và Lê Văn Châu trong tổ trinh sát võ trang Ban An Ninh ném chất nổ giết ông Bông. Anh nhớ trước đó ít lâu vợ chồng ông Bông và vợ chồng ông Phạm Văn Liễu đến nhà anh ăn cơm. Trong bữa ăn, ông Liễu bảo năm nay ông Bông 43 tuổi ta, ‘phải coi chừng’ vì đúng vào tuổi ấy, ông Liễu bị đầu độc gần chết. Ông Bông bảo chưa chắc vì còn phải tính đến số của vợ, số hai người ‘xẹt qua xẹt lại’ mới ra kết quả.”
Vậy là Việt Cộng chọn đúng ngày ông Bông lên làm thủ tướng để ra tay?
“Anh nghĩ đó chỉ là sự tình cờ. Việt Cộng muốn ám sát ông lâu rồi, nhưng ngày hôm ấy ông Bông lơ là. Thường ngày ông Bông có hai nhân viên bảo vệ an ninh chạy xe Honda kè theo xe của ông. Nhưng hôm đó ông Bông lại cho hai nhân viên đó về nhà đón con, mà xe của ông Bông gặp đèn đỏ, phải ngừng lại, nên bọn Việt Cộng mới ra tay được. Đúng là số phận. Cũng như nếu hôm đó mà anh đi cùng xe đi đánh tennis với ông Bông như mọi khi thì anh cũng chết rồi.”
Anh và Giáo sư Bông có mối quan hệ thân tình như thế, vậy trong những lúc nói chuyện riêng tư chỉ giữa hai người, có khi nào Giáo sư Bông khuyên anh điều gì đặc biệt không?
Có. Qua các buổi họp của Hội Đồng Quan Hệ Quốc Tế - một tổ chức ở Việt Nam rập khuôn theo Council on Foreign Relations của Hoa Kỳ - anh có dịp gặp bà Luật sư Tăng Thị Thành Trai và bà Luật sư Huỳnh Ngọc Anh. Bà Trai ngỏ ý muốn anh tham gia văn phòng luật sư của bà ấy. Anh về kể lại với ông Bông; ông Bông bảo “nghề luật sư bây giờ ‘phức tạp lắm. Tôi với anh nên làm việc khác’.”
Giáo Sư Bông là người miền Nam, ông có thể hiện tính “xởi lởi” rộng rãi, dễ dãi, tốt bụng không, tôi hỏi anh Hùng?
“Ông Bông kín tiếng lắm, một đức tính của người làm chính trị. Khi ông Bông sang Mỹ, anh dàn xếp để ông Bông, anh Trần Như Tráng và Tướng Nguyễn Chánh Thi gặp nhau. Thế mà khi về, ông không kể lại và anh cũng không hỏi. Ông cũng nói nhiều về anh với ông Hảo, nhưng anh chỉ biết việc ấy do anh Hảo nói sau khi ông Bông đã chết. Ông được mời làm thủ tướng và đề cập đến tên anh, tin đó mãi sau này khi sang Mỹ, anh Hoàng Đức Nhã nói với anh chứ ông Bông không nói cho anh biết.”
Xin trích bốn đoạn trong email của ông Hoàng Đức Nhã đề ngày 24 Tháng Giêng, 2005 gửi cho anh Hùng. Email viết bằng tiếng Anh, tôi cố dịch sát nguyên văn, nhưng vì đây là trao đổi riêng tư giữa ông Nhã và anh Hùng nên ông Nhã hay dùng chữ có tính cách đại ngôn và đùa giỡn:
“Tôi rất thích ông ta (GS Bông - Thái chú thích), và như phần lớn người Việt Nam, rất ấn tượng trước người đỗ hai bằng tiến sĩ (Kinh Tế và Chính trị học) của trường Đại Học Sorbonne, lại còn đoạt được chức giáo sư thạc sĩ danh giá! Tôi đã theo rõi xem ông ta thay đổi Học Viện Quốc Gia Hành Chánh ra sao từ khi tôi ngồi lên ghế ‘tiểu vương’ đầu năm 1969.”
“Với việc Tổng Thống Thiệu quyết định tiến hành cuộc bầu cử, ông ấy và tôi nghĩ rằng nên có một chính phủ mới sau khi cuộc bầu cử chấm dứt. Tôi lập luận rằng đây là lúc phải đem đối lập vào chính quyền, đặc biệt Giáo Sư Bông, một nhân vật có khả năng và trong sạch. Đó là nguyên nhân tại sao tôi vận động với Giáo Sư Bông để ông lãnh đạo chính phủ ngay sau khi có kết quả bầu cử - chúng tôi còn dự định thông báo việc này trong ngày Lễ Quốc Khánh (National Day), 1/11/1971. Tôi đến nhà họp với ông Bông nhiều lần để bàn không những chính quyền sẽ được tổ chức ra sao mà cả tên các ứng viên cho các bộ, bộ nào ông ấy muốn và bộ nào dành cho tổng thống. Chúng tôi làm viêc trong tiếng động ồn ào cùa các con ông Bông và dưới sự chú tâm của Jackie. (vợ ông Bông - Thái chú thích).
“Không ai biết việc chúng tôi làm. Bông còn hỏi tôi về những người của học viện mà ông ấy muốn đem vào hoặc là Phủ Thủ Tướng hoặc với tư cách bộ trưởng. Tôi nhớ rõ ông ấy nêu tên anh , Giáo Sư Lê Công Truyền và Giáo Sư Hoàng Xuân Hào. Ông ấy hỏi tôi có biết ai trong số ba người ấy. Tôi trả lời tôi biết anh học ở Mỹ về và lái chiếc xe Traction bóng loáng, nhưng không biết Giáo Sư Hào và Giáo Sư Truyền. Ông ấy cười khi tôi nói đến cái xe Traction của anh.”
“Tổng Thống Thiệu cũng thích Giáo Sư Bông, mặc dầu ông anh Nguyễn Văn Kiểu luôn luôn vận động cho Nguyễn Ngọc Huy (Kiểu là đảng viên Đảng Đại Việt, rồi sau này là Tân Đại Việt). Chúng tôi hóa giải bằng cách mời Huy tham dự Hội Đàm Paris.”
“Chúng tôi cũng lo rằng Việt Cộng tìm cách sát hại ông Bông vi ông ấy là một ngôi sao sáng chính trị và là một người quốc gia chân chính. Quả bom nổ trong phòng ông ấy năm 1969 luôn luôn là một sự nhắc nhở những gì mà Việt Cộng và những người ‘gọi là’ đối lập có thể làm.”
Dưới đây là bản chụp lại 3 đoạn trong email của ông Hoàng Đức Nhã gửi anh Hùng:
Trở lại cuộc phỏng vấn anh Hùng, tôi hỏi, lúc được tin ông Bông bị ám sát chết, lý do nào anh đoán là quân đội chủ mưu mà không phải là cộng sản?
“Anh đoán vậy vì ông Bông từng viết bài chống việc quân đội cầm quyền.”
Có bao giờ Giáo Sư Bông tỏ ra thái độ kỳ thị Nam-Bắc không ạ?
“Không. Những lần đi gặp các nghị sĩ dân biểu Mỹ tại Tòa Đại Sứ Mỹ, lần nào ông ấy cũng rủ anh đi cùng. Ở Học Viện Quốc Gia Hành Chánh. ông đối xử với anh rất tốt, rất thân là đằng khác. Bản Cương Lĩnh của Phong Trào Quốc Gia Cấp Tiến, ông Bông cũng giao cho anh dịch ra tiếng Anh. Anh dịch tên của phong trào là National Progressive Movement thay vi Progressive Nationalist Movement, để nhấn mạnh đến tính cách cấp tiến, chứ không phải tính cách quốc gia như một chủ thuyết. Ông Bông cũng bằng lòng luôn cách dịch đó, không đòi sửa gì cả. Trong nhiều năm sinh hoạt với ông Bông, anh không có bằng chứng nào tỏ ra ông có tinh thần kỳ thị Nam-Bắc.
Thế hệ của tôi lúc rời Việt Nam khó có cơ hội để biết về các đảng phái, các phong trào hoạt động thời trước 1975. Chỉ biết có Đảng Cần Lao của ông Cố Vấn Ngô Đình Nhu thời Đệ Nhất Cộng Hòa; Đảng Dân Chủ của Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu thời Đệ Nhị Cộng Hòa và đọc sách báo thì biết có các đảng Quốc Gia như Quốc Dân Đảng, Đại Việt. Còn Duy Dân Đảng, Dân Xã Đảng, mãi sau này tôi mới nghe nói đến. Và càng không biết là có Phong Trào Quốc Gia Cấp Tiến. Thành ra, trong cuộc phỏng vấn Giáo Sư Hùng, tôi mới được anh giảng cho nghe về phong trào này.
“ Phong Trào Quốc Gia Cấp Tiến là sự phối hợp của đảng phái và trí thức. Ông Bông là đại diện cho trí thức vì được nhiều trí thức ủng hộ. Ông Nguyễn Ngọc Huy lá lãnh tụ của Đảng Tân Đại Việt. Nghĩa là làm việc ở địa phương thì có cán bộ Tân Đại Việt, còn ông Bông đóng vai trò biểu tượng để thu hút công chức, trí thức và chuyên viên tham gia Phong Trào. Cột trụ của phong trào là cả hai người này.
Phong Trào Quốc Gia Cấp Tiến có một chủ tịch đoàn, mà anh là một thành viên. Sự đóng góp của anh không nhiều. Việc đầu tiên là soạn cương lĩnh. Ông Huy là người soạn, sau đó một ủy ban ba người gồm có anh, anh Nguyễn Tuờng Bá và anh Tạ Văn Tài được cử ra để nghiên cứu và bổ khuyết. Còn dịch bản cương lĩnh đã hoàn chỉnh sang tiếng Anh thì anh dịch. Sau một thời gian, với sự đồng ý của ông Bông, anh ít can dự vào hoạt động của phong trào.
Lý do nào Giáo Sư Bông đồng ý để anh ít can dự vào hoạt động của phong trào?
Anh Hùng: “Thiên cơ bất khả lậu.”
“Mục tiêu của phong trào là chống độc tài, xây dựng dân chủ cho Việt Nam, tóm là đối lập với ông Thiệu và muốn thay thế ông Thiệu,” anh Hùng cho biết.
Thời ông Thiệu làm tổng thống, dường như ông không “mặn mà” với đối lập. Anh có biết ông Thiệu nghĩ gì về ông Bông không ạ?
“Một lần, trong bài diễn văn ông Thiệu đọc tại trường Quốc Gia Hành Chánh, ông nói, đối lập phải như ông Bông, nghĩa là đối lập một cách đứng đắn. Điều này cho thấy ông Thiệu trọng thị ông Bông.”
Đọc lịch sử chúng ta thấy, đảng nào cũng thế, chính phủ nào cũng thế, ngay cả các công ty tư nhân, và thậm chí các ban nhạc - như The Beatles chẳng hạn - khi chưa thành công thì “canh lành - cơm ngọt” với nhau, nhưng đến khi có quyền, có tiền, có danh, người ta đâm ra “mặt nặng mặt nhẹ” với nhau và tệ hơn có thể triệt hạ nhau. Anh có nghĩ về tình huống đó không, khi làm việc với Giáo Sư Bông?
“Anh biết, khi ông Bông và phong trào có cơ hội nắm quyền thì mâu thuẫn có thể xẩy ra, nên anh nói trước với ông Bông rằng ‘khi mình chưa thành công thì bạn bè có nhiệm vụ khuyến khích và nâng đỡ mình. Nhưng khi mình có quyền, sẽ có nhiều kẻ xua nịnh tâng bốc thì lúc ấy bạn bè có nhiệm vụ của bạn bè phải là phê bình, chỉ trích mình. Nếu lúc ấy mà mình không chịu được những lời phê bình ấy thì chỉ cần nói ông ơi, ông có thái độ tiêu cực quá, ông ra chỗ khác chơi đi,’ thì anh đi ngay.”
Nếu cần nói thật ngắn trong một câu về Giáo Sư Nguyễn Văn Bông, anh sẽ nói gì ạ?
Anh Hùng: “Ông Bông là người can đảm, tài giỏi; anh thấy trong ông toát ra một sự hiền lành, nhũn nhặn và chân thật.”
Đinh Quang Anh Thái
Nguồn: Diễn Đàn Thế Kỷ
Subscribe to:
Posts (Atom)