KONTUM ĐẤT ĐỎ BỤI MÙ ... AI QUA VẪN NHỚ ... GIẶC VÀO TANG THƯƠNG.../- Mt68

 CÁI BÓP DA MÀU ĐEN

Hôm qua, ngày Father’s Day cả gia đình tôi đi camping ở biển Crystal Cove Park

ở Newport Beach, chơi cả ngày. Vì là ngày lễ rất phổ biến ở Mỹ nên có rất đông

người cùng đến đây tắm nắng và bơi lội hay đơn giản hơn chỉ che dù nhỏ, lót khăn

hay trãi chiếu ra trên bãi biển ngồi nhìn sóng biển vỗ vào bờ, ở đây sóng to gió lớn,

từng đợt sóng đổ ập trắng xóa, chạy dài theo bãi biển trông rất vui mắt, đồng thời hít

căng đầy buồng phổi với làn gió biển trong lành cũng thật là thú vị.

Trước khi lái xe qua cổng vào đậu trên bãi đậu xe nằm dọc theo xa lộ Pacific

Coast Highway, hành khách phải mua vé vào cổng là 20 đô la cho một chiếc. Rồi từ

bãi đậu xe, khách bộ hành có thể đi xuống các con dốc nhỏ gần như dựng đứng,

quanh co chừng nửa dặm là xuống tới bãi biển. Vách đá sát bên bãi nhô ra trồi sụt

làm thành một bức tường đá, gần giống như đá ong, mọc đầy cây cỏ dại.

Toàn cảnh công viên rộng chừng 2.400 mẫu tây nằm dọc theo bờ biển dài 3 dặm

rưởi. Nằm bao la trên một vùng đất cát rộng lớn, công viên có nhiều trail đi bộ, cỡi xe

đạp hay đi hiking, đường đất cát có, đường trãi nhựa có, dưới bãi biển, ngoài đông

người bơi lội còn có người lướt ván hay đi ca nô, tàu buồm ven bờ, phong cảnh thật

là vui vẻ náo nhiệt.

Ở chơi, tắm biển và ăn uống nhẹ độ chừng nửa ngày thì trở lên phố Newport

Beach đi ăn tối hơi sớm vì nước và gió biển thấm vào người khiến cho ai ai cũng cảm

thấy đói bụng hơn. Khi mọi người dọn dẹp vật dụng, nhổ lều thì tôi phát hiện ra rằng

mình đã mất cái bóp nhỏ đựng các giấy tờ cần thiết như thẻ nhà bank, tín dụng, bảo

hiểm sức khỏe và quan trọng hơn cả là thẻ lái xe, không có đem theo người thì không

được phép lái xe.

Tôi một mình đi nhanh theo các con đường đã đi qua sáng nay, các trail đi bộ và

nhà nghỉ ở trên cổng ra vào, tìm quanh gần một giờ đồng hồ mà cũng chẳng thấy

đâu. Từ đó, tôi tự mình nhớ lại xem có đem theo không? hay đã để quên ở đâu đó.

Không có kết quả nên thôi cứ yên tâm nói rằng có thể đã để quên trong xe hay ở nhà,

không có đem theo để cho mọi người đỡ lo, vui vẻ ăn tối vì sáng nay đi chung xe nên

cũng có thể tôi không đem theo.

Nhưng khi về đến nhà, kiểm tra trong xe và trên bàn, trong các hộc tủ cũng

không thấy đâu, đến nước nầy rồi thì cầm chắc là mình đã đánh rơi đâu đó trên bãi

biển vì thường hay móc ra móc vô trong túi lấy chiếc điện thoại ra để chụp hình.

Điều mà mọi người thường hay làm như vậy nên mất bóp là chuyện thường hay xảy

ra.

Đến tối tôi mới bắt đầu lo lắng nên gọi lock thẻ bank account trước, sau đó cả

đêm lo nghĩ ngày mai phải làm đủ mọi chuyện phức tạp để làm lại các thẻ, mất thời

gian, có khi cả tháng mới xong. May mà trong bóp không có tiền mặt. Chỉ mất công

làm lại thôi, rồi còn phải gọi các nơi mà mình chọn cách trả tiền tự động (auto pay)

như ga, điện, nước, dich vụ Internet, TV, Netflix ... Thật là mất thời giờ, nhưng tiếc

nhất là cái bóp bằng da thuộc cao cấp do một người bạn thân đi Chile mua đem về

tặng làm quà, dùng cả chục năm nay mà vẫn còn rất tốt

Sáng hôm sau dậy sớm ra công viên đi bộ, đến cuối đường nhìn qua bên kia

sông, dưới gầm cầu, một người homeless che một tấm vải bạt ni lông nhỏ xíu, dựng

bên chiếc xe chở hàng dành cho khách hàng ở các chợ, chất đủ thứ linh ca lỉnh kỉnh,

còn người thì râu ria xồm xàm, quần áo dơ bẩn nằm cong queo chui rúc dưới tấm

bạt. Đã vậy mà cứ mươi bữa nửa tháng, cảnh sát đem xe ben đến xúc đem đi đổ rác

và người homeless phải di dời đi đâu đó một thời gian, chờ hơi nguôi ngoai một thời

gian rổi cũng trở lại ngủ dưới gầm cầu như cũ, không lo được hay mất. Tôi đứng nhìn

một hồi lâu lòng thật xúc động rồi chợt nghĩ, như người đàn ông kia có lo nghĩ gì đâu,

mạng sống còn không màng tới thì còn lo gì đến giấy tờ tùy thân. Kinh sách dạy rằng

người ta càng có nhiều nhu cầu thì càng nhiều khổ thân. (The more you desire, the

more you suffer.)

Đến 9:00 giờ sáng, đứa con gái trước khi đi làm có gọi điên thoại đến công viên

cầu may, vì xem như đã mất, trời biển mênh mông biết đâu cái bóp đã trôi dạt ra

ngoài biển cũng không chừng, nhưng thật bất ngờ khi nhân viên văn phòng ở công

viên, bộ phận giữ đồ thất lạc cho biết là ở đây đang giữ một cái bóp màu đen đựng

nhiều giấy tờ tùy thân nhưng không có tiền mặt. Sau khi hỏi tên và vài chi tiết thì

đúng là chiếc bóp của tôi có người nhặt được đem đến gởi ở đây lúc 4 giờ chiều ngày

hôm qua.

11:30 tôi đến văn phòng cách xa địa điểm cắm trại ngày hôm qua gần 3 miles, đi

xe chừng 10 phút. Sau khi trả lời đúng vài chi tiết ghi trong thẻ lái xe , người nữ

nhân viên đưa bóp cho tôi với lời nói sau cùng rằng ông thật may mắn, rồi như một

phản ứng nghề nghiệp tự nhiên bà nhin xuống thẻ lái xe rồi ngước lên nhìn thẳng

vào mặt tôi cười nói:

- Trông ông ở ngoài có vẻ trẻ hơn trong hình.

Tôi vô cùng mừng rỡ nói lời cám ơn và hỏi:

- Thưa. Bà có biết số điện thoại hay địa chỉ của người nhặt được bóp đem đến

đây không?

- Không.

Trên đường lái xe về nhà mà lòng tôi vui lắm, tự nghĩ cái gì tưởng đã mất mà còn

tìm lại được thì vui sướng biết chừng nào cho nên mọi âu lo suy nghĩ đêm qua đột

nhiên tan biến. Nhớ năm xưa, cách nay nhiều năm nhân ngày lễ Độc lập Hoa Kỳ, cả

gia đình cũng đi hết ra biển Long Beach cắm trại, ở chơi cả ngày, giữa chừng đứa em

báo tin cho biết kẻ trộm đã vào tận garage lấy đi chiếc xe Camry mới mua được

chừng 6 tháng. Sau đó có báo cáo cho cảnh sát địa phương và chờ chưa quá 3 ngày,

sở cảnh sát gọi đến lấy xe tại sở vì đội tuần tra đã tìm được kẻ gian đã lấy trộm đang

chạy xe trên xa lộ.

Xa hơn chút nữa, hồi năm 1975 tưởng đâu đã mất người yêu thật rồi khi cộng

sản bắt đi cải tạo biệt xứ không biết ngày về, nhưng rồi mười năm sau cũng “châu

hoàn hợp phố”. Có lẽ tại số nó may như vậy, có sao bổn mệnh phù trợ chăng?

Đúng thật là đời người vui buồn liền nhau, sướng khổ cùng kề một bên. Hạnh

phúc vui sướng đó rồi khổ đau bệnh tật cũng từ đó. Biết vậy, nhưng con người còn

sống là còn phải âu lo bươm chải đủ mọi thứ, lặn ngụp trong bể khổ trầm luân. Thật

đáng thương thay.

Trần Bạch Thu

Long Beach

Fathers Day 2026

 VIDEO ĐỌC THEO BÀI VIẾT CỦA TRẦN BẠCH THU ĐS17 QGHC./-Mt68

 Anh Tiếc Ơi

(Thay cho một nén hương lòng)

 

Từ trái: Anh chị Đinh Thị Kim quy (ĐS12), Anh chị Lê Văn Tiếc (ĐS12), Anh Chị Trần Bạch Thu (ĐS17)

 

        Buổi sáng trời còn sương rịn, chưa sáng rõ, tôi đang chuẩn bị quần áo ấm ra ngoài đi bộ như mọi khi, nhưng hôm nay sao lại ngần ngừ chưa muốn đi vì mới đổi giờ trong tuần nằy nên mọi việc hay sinh hoạt coi như sớm hơn một giờ, đi trễ một chút cũng chẳng sao. Người đang nửa muốn đi, nửa muốn chờ trời sáng thêm thì đột nhiên có điện thoại reo và rồi bàng hoàng khi có người bạn hỏi tôi có biết tin gì chưa?

        Thường thì khi có người hỏi thế tôi cũng chờ đón tin một cách bình thản vậy thôi, vì đến tuổi nầy rồi thì chuyện xếp hàng chờ ra đi của anh em cũng là chuyện không có gì nao núng lắm, nhưng khi nghe người bạn báo tin rằng anh đã đột ngột qua đời, tôi thật sự không tin đó là thật, tôi bèn hỏi lại một lần nữa và đồng thời khi người bạn nêu lên một vài chi tiết chính xác thì tôi chỉ còn biết ngẩn người ra, suýt kêu trời. Sao đi vội quá vậy anh?

        Tôi biết anh là người có có cuộc sống rất lành mạnh từ hồi còn trẻ, cách đây hơn 50 năm khi lần đầu tôi biết anh, và rồi mới đây thôi, trước tết nguyên đán tôi có hỏi thăm về anh thì biết anh vẫn khỏe, gia đạo yên vui, không có gì bất ổn, vậy mà nay anh lại đột ngột ra đi, không bệnh tật gì cả, chỉ đột quị một lần rồi đi luôn, đơn giản vậy thôi. Đời thật là vô thường.

        Nhớ hồi năm 1973 khi mới ra Kontum nhận nhiệm sở, tôi được cử làm Trưởng Ty hành chánh thì mới biết anh đã giữ chức vụ nầy suốt gần 4 năm, trước khi được Bộ cử đi Mỹ du học chuyên ngành Phân tích và Quản trị công. Khi nhận bàn giao chức vụ do một ông Chủ sự phòng kiêm nhiệm xử lý Trưởng ty từ ngày anh rời Kontum, tôi mới biết anh là một người công chức gương mẫu trong công vụ cũng như rất đàng hoàng, tử tế trong đời sống riêng cá nhân qua lời kể của các nhân viên thuộc quyền.

        Nghe không bằng thấy, trong điều hành công việc tôi mới biết anh là người rất ngăn nấp và mẫn cán khi nhìn các tủ đựng hồ sơ nguyên tắc, đâu ra đó được phân loại rất rõ ràng. Ty có 2 phòng do 2 ông chủ sự thâm niên điều hành luôn nhắc đến những sáng kiến của anh nhằm tăng hiệu năng công tác phục vụ dân, đặc biệt là trong công việc sao y, công chứng hay giấy phếp cấp cho các cơ sở sản xuất, dịch vụ, mua bán thật nhanh chóng, tránh kéo dài các thủ tục điều tra rườm rà.

        Cũng giống như hầu hết các viên chức chỉ huy hành chánh tại các địa phương đang xảy ra chiến tranh ác liệt như Kontum đều sống độc thân tại chỗ, chỉ phục vụ nơi nầy một thời gian đủ thâm niên công vụ rồi sẽ xin chuyển đi nơi khác tương đối yên ổn hơn, anh cũng vậy, mặc dù đã có gia đình con cái còn nhỏ nhưng chị là giáo viên cùng các cháu vẫn sống tại quê nhà Bà Rịa (Vũng Tàu).

       Anh có dáng người tầm thước, nước da trắng, gương mặt đẹp thanh tú, ăn mặc luôn chỉnh tề, nói năng nhỏ nhẹ hiền lành nên mọi người trong tòa hành chánh tỉnh đều hết lòng ca ngợi anh từ tư cách đến quan hệ tiếp xúc với nhân viên đồng nghiệp, nhất là với các anh em đồng môn cùng trường, anh hết sức nhã nhặn, khiêm nhường.

        Cuối năm 1971 khi tỉnh khuyết chức vụ Phó tỉnh trưởng hành chánh, anh có đủ điều kiện thuận lợi để thay thế nhưng anh không quan tâm một thực tế rất quan trọng là sự bổ nhiệm tùy thuộc vào Đại tá Tỉnh trưởng, hay là anh không muốn tranh giành, trong khi một đồng môn khác lại có đủ khôn ngoan để biết và khai thác điều nầy trong bí mật. Bên ngoài thì dùng chiêu thức nghe rất tình nghĩa anh em quốc gia hành chánh, phải đoàn kết với nhau theo tôn ti trật tự, anh trước em sau nên đề nghị chọn người có thâm niên khóa đàn anh lên Đại Tá cử đảm nhận chức vụ nầy, không ai khác hơn là chính anh ta, khóa 11 còn anh Tiếc là khóa 12.

        Nhưng bên trong lại khác, ai tung tin thật chết người? Anh Tiếc là một nhân vật cốt cán của phong trào quốc gia Cấp Tiến ở địa phương để gây lo ngại, phân vân cho vị Tỉnh trưởng mới vừa đáo nhận nhiệm sở chưa am tường hết mọi công việc cũng như các phe phái chính trị tại tỉnh.

        Thật ra, sự việc không phải như vậy, anh Tiếc không hề là đảng viên phong trào Cấp Tiến mà sự việc gây hiểu lầm như sau. Trước đây khi ra Kontum nhận nhiệm sở anh Tiếc có hỏi thăm và đến tạm trú một thời gian ở nhà một người quen tên gọi là ông Hai. Sau nầy ông ấy là đảng viên của phong trào Cấp Tiến.

        Khi phong trào Cấp Tiến có tổ chức thành lập và ra mắt Tỉnh đảng bộ tại Kontum, trong dịp nầy phái đoàn trung ương do GS. Nguyễn Văn Bông dẫn đầu có ra Kontum chủ tọa buổi lễ, anh Tiếc lúc bấy giờ có điều kiện là một môn sinh có uy tín tại địa phương nên đã tổ chức đưa rước thầy rất trang trọng. Chỉ có vậy thôi, chứ anh Tiếc không có tham gia chào đón thầy với một tư cách nào khác.

        Hơn nữa, anh Tiếc luôn là người công chính, đường đường chính nhân quảng đại nên không cần phải hạ mình giải thích lôi thôi sự việc khi có người thổi phồng đến tai ông Tỉnh trưởng. Anh cho rằng quan trường là nơi để kẻ sĩ thi thố tài năng chứ không phải là chốn để tranh giành địa vị, chức vụ hay quyền lợi cá nhân. Tuy nhiên tin đồn lại là một sự việc có thật được gán ghép vào một mục đích khác và có kết quả.

        Không lên được chức vụ Phó tỉnh trưởng,, anh vẫn tiếp tục vui vẻ bình thản ở lại tỉnh làm Trưởng Ty hành chánh cho đến khi đươc Bộ cử đi du học và tốt nghiệp về nước được giữ lại làm Chánh Sở của Bộ tại Sài Gòn cho đến ngày 30 tháng 4 năm 1975.

        Dần dà theo thời gian tôi vẫn còn làm việc ở Kontum, mỗi khi nào có dịp về Sài Gòn, ghé ngang qua Bộ tôi đều có đến thăm chơi, uống cà phê quán cốc với anh và trong những dịp như thế tôi lại biết và quen thân với anh Đễ, người làm việc cùng thời với anh Tiếc ở Kontum, anh là Phó quận trưởng quận Dakto. Hai anh rất thân nhau như hình với bóng từ khi còn ở Kontum, cùng đi du học chung rồi cùng vượt biên và định cư ở cùng một thành phố ở Mỹ cho đến ngày hôm nay.

        Trong thời gian ở Mỹ, thỉnh thoảng anh có dịp cùng gia đình sang Cali, tôi đều có mời anh về nhà tôi chơi ăn cơm tối, những dịp như vậy anh em mới biết và quí mến nhau nhiều hơn nữa, Gần đây nhất, nhân dịp Quốc Gia Hành Chánh có tổ chức đại hội, họp mặt kỳ 5, tại Washington DC. anh và tôi cùng tham dự có chụp hình chung với nhau, anh còn vui khỏe và còn hẹn gặp nhau lần tới. Thế mà thôi đành...

        Và nay thì anh đã ra người thiên cổ, tôi chỉ còn nhớ đến anh như một con người sống hết tình, hết bổn phận với tấm lòng bao dung tử tế với hết thảy mọi người. Đã là người không ai là toàn vẹn cả nhưng tôi nghĩ anh là người có ít khuyết điểm nhất, cho dù tất cả có chi đâu, cũng chỉ như là một thoáng rong chơi ở cõi đời nầy.

        Vậy thôi anh hãy yên nghì, ngàn thu vĩnh biệt. Anh Tiếc ơi!

        Trần Bạch Thu

PHÂN ƯU

***

Vô cùng thương tiếc nhận được tin trễ

 

  Đồng môn

Ông VÕ VĂN PHẬN

Cựu Sinh Viên Ban Cao Học Khóa 4 Học Viện Quốc Gia Hành Chánh Việt Nam Cộng Hòa

 

Đã từ trần ngày 19 tháng 10 năm 2025 tại Gò Công – Việt Nam

 

Hưởng thọ 84 tuổi

 

Xin thành kính chia buồn cùng Gia đình Tang quyến

 

Nguyện cầu Hương Linh Đồng môn VÕ VĂN PHẬN

sớm được siêu thoát về Cõi Phúc

 

ĐỒNG MÔN VÀ HỘI CỰU SINH VIÊN QUỐC GIA HÀNH CHÁNH

NAM CALIFORNIA

 

________________________________

Ông Phó Thị Trưởng Mỹ Tho 

Năm ấy tôi về Mỹ Tho tập sự ở Ty Kinh Tế cạnh văn phòng của Bà Đinh Thị Kim Qui (Đốc sự khóa 12) mà tôi thường gọi bằng chị cho thân mật, trong những giờ rảnh rỗi tôi thường hay sang văn phòng của chị chuyện vãn, đồng thời cũng hiểu biết thêm nhiều điều thật thú vị về việc thành lập Thị xã Mỹ Tho.

        Trong 10 thị xã lúc bấy giờ, tùy theo lãnh thổ và dân số mà thị xã chia ra thành ít nhất là 2 quận, thường có danh xưng là quận nhứt và quận nhì … như ở Huế, Đà Nẵng và Cần Thơ, riêng thị xã Cam Ranh tuy dân số không đông lắm nhưng lãnh thổ rộng nên cũng thành lập 2 quận là Cam Ranh Bắc và Nam. Thị xã Mỹ Tho không có quận mà chỉ có 6 phường.

        Đại tá Lê Minh Đảo trước đây khi còn cấp bậc Trung tá đảm nhận chức vụ Tỉnh trưởng tỉnh Chương Thiện, có Đốc Sự Lê Văn Thêm (ĐS khóa 6) làm Phó Tỉnh trưởng Hành chánh nên sau này khi được chuyển về làm Tỉnh trưởng tỉnh Định Tường ông có đề nghị xin cho anh Thêm về làm Phó Tỉnh trưởng Định Tường. Đến khi thành lập Thị xã Mỹ Tho, Đại tá Đảo kiêm Thị trưởng Mỹ Tho đã cử ông Lê Văn Thêm làm Phó Thị trưởng Hành chánh đầu tiên của Thị xã.

        Trong công việc, Đại tá Đảo có khuynh hướng thường hay chọn những người phụ tá về quân sự cũng như hành chánh đều là nhân viên cũ, thân tín đã từng làm việc với ông trước đây. Ngoài ông Phó Thêm, bên quân đội khi Đại tá Đảo được cử đi làm Tư lệnh Sư đoàn 18 bộ binh đã đề nghị xin Trung tá Ngô Kỳ Dũng đang làm Quận trưởng quận Cai Lậy về làm Trung đoàn trưởng của sư đoàn 18, sau nầy thăng lên Đại tá, người mà trong một dịp lễ kỷ niệm tại Sài Gòn đã mang về thủ đô trình diễn chiến lợi phẩm là hai chiến xa T 54 của bộ đội Bắc Việt bị bắt sống.

        Khi Đại tá Đảo rời Định Tường ra nhận chức Tư lệnh Sư đoàn và ông Phó Thêm đắc cử Giám Sát Viên cũng là lúc Tòa Thị Chính Mỹ Tho đi vào hoạt động có nề nếp. Đại tá Chung Văn Bông thay Đại tá Lê Minh Đảo giữ chức vụ Tỉnh trưởng kiêm Thị trưởng Mỹ Tho đã cử Đốc Sự Võ Văn Phận (Cao Học 4) làm Phó Thị trưởng hành chánh Thị xã Mỹ Tho.

        Lúc bấy giờ anh Phận mới ra trường được 2 năm còn ở ngạch trật thấp so với nhiều người khác có thâm niên và ngạch trật cao hơn như Đốc Sự Lưu Trường Ninh (ĐS khóa 8) đang làm Phó Quận Cai Lậy. Khi mới ra trường, anh Phận được cử đi làm Phó Quận Giáo Đức, sau đó được điều về văn phòng cùng với chị Qui lo thủ tục thành lập Thị xã Mỹ Tho. Có một điều đặc biệt là anh Phận khi làm Phó Quận Giáo Đức, cuối tuần nào cũng về Gò Công thăm mẹ già ngoài 60 tuổi, có khi sáng thứ Hai lên trễ.

        Đường đi Bắc Mỹ Thuận – Gò Công non 100 cây số, lúc chưa có cầu Chợ Gạo nên mất gần nửa ngày mới tới nơi. Câu chuyện tới tai Đại tá Đảo nên ông đã cho anh thuyên chuyển về Tòa Hành Chánh tỉnh Định Tường, dù không có nhiệm vụ gì cần thiết để anh có thể dễ dàng đi lại về quê thăm mẹ hằng tuần.

        Khi Đại tá Chung Văn Bông về làm Thị trưởng Mỹ Tho đúng lúc khuyết chức vụ Phó Thị trưởng (vì Phó Thêm đã về Sài Gòn nhậm chức Giám Sát Viên), mọi người đều nghĩ có lẽ Đốc Sự Lưu Trường Ninh sẽ lên thay hoặc các ông Đốc Sự khác có đầy đủ thâm niên và ngạch trật cao hơn anh Phận. Nhưng không ai ngờ, Đại tá Bông đã cử anh Phận lên làm Phó Thị trưởng Mỹ Tho.

        Tôi biết anh Phận lúc anh còn ở văn phòng Tòa hành chánh tỉnh, không có chức vụ gì, anh là người rất hiền lành, lúc nào cùng cười vui thân thiện với mọi người, ít khi tranh cãi hay giận dữ, ai nói xấu gì anh cũng cười, ngay cả khi có người thêu dệt chuyện đi về Gò Công là để thăm bồ bịch anh cũng không cải chính, chỉ sau nầy khi Đại tá Đảo nói ra, mọi người mới biết anh là một người con thật có hiếu. Trong công việc, anh làm hết sức mình không nại hà gì cả, còn chuyện thăng quan tiến chức anh không hề quan tâm.

        Anh xuất thân con nhà nghèo ở xã Bình Điền, Gò Công, mồ côi cha từ thuở bé, lớn lên cố gắng đi học tới Tú tài I là ra đời xin đi làm công chức bình thường, sau đó cố gắng học thêm vào buổi tối cho đến khi thi đậu Tú Tài II mới thi vào học trường Sư phạm Sài Gòn, tốt nghiệp anh về quê làm giáo sư ở trường Trung học Kỹ thuật Gò Công. Vốn bản tính hiếu học, tuy nghèo nhưng anh vẫn theo đuổi ghi tên học Luật và thi đậu bằng Cử nhân Luật, sau đó ghi danh thi vào Học viện Quốc Gia Hành Chánh, Ban Cao Học khóa 4 với dạng thí sinh công chức. Ra trường anh chọn về tỉnh Định Tường cho gần nhà. Chỉ có vậy thôi.

        Khi anh Phận được cử làm Phó Thị trưởng Mỹ Tho, mọi người trong tòa tỉnh lại bàn ra, tán vào không biết dựa vào đâu mà Đại tá Bông quyết định như vậy và anh Phận có quen biết hay có thế lực nào yểm trợ không? Có người nói xa, nói gần, nghe được, Đại tá Bông bắn tiếng ra ngoài.

        - Lựa chọn người tài ba đã khó, kiếm được người hiền đức, hiếu thảo lại càng khó hơn.

        Dĩ nhiên điều Đại tá Bông nói là thật, ai cũng biết anh Phận là người hiền nhưng giữa nhiều người cũng có người không đồng ý. Tỉnh Định Tường là tỉnh lớn và Thị xã Mỹ Tho là nơi có truyền thống tôn ti trật tự, tinh thần quan lại còn rất phổ biến, đa số giới công chức ở đây đã có bề dày phục vụ rất lâu đời, thuộc hàng thầy Thông, thầy Ký thời xa xưa, có quan hệ gắn bó với các thế hệ lãnh đạo trong nước từ Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, Phó Tổng thống Trần Văn Hương đến các Dân biểu Nghị sĩ, Nhân sĩ, Trí thức người miền Nam đã từng theo học trường “Collège de Mytho” cho nên chuyện vượt rào như vậy là hiếm có, xem như là một thay đổi đáng kể.

        Thật ra, từ lâu tỉnh Định Tường trên căn bản thiếu viên chức hành chánh ngạch A (Đốc Sự) cho nên hầu hết các Ty nội thuộc như Hành Chánh, Tài Chánh, Nội An, Kinh Tế, Chánh Văn Phòng đều do các Thư Ký Hành Chánh lâu năm được cải ngạch Tham Sự đảm nhiệm giữ chức vụ Trưởng Ty trong một thời gian dài. Còn lại 7 quận (Châu Thành, Bến Tranh, Chợ Gạo, Sầm Giang, Cai Lậy, Cái Bè, Giáo Đức) đều do các Đốc sự thâm niên giữ chức vụ Phó quận trưởng nhiều năm không chuyển đổi.

        Nhưng hai năm sau, với cương vị Phó Thị trưởng, anh Phận chứng tỏ là người có tài lãnh đạo, có nhiều sáng kiến đem lại lợi ích thật sự cho người dân thị xã. Sinh hoạt ở Tòa Thị Chính Mỹ Tho có nhiều cải cách phục vụ dân chúng rất hiệu quả và tập thể công chức đoàn kết, gắn bó nhau hơn. Nếu bên Tòa Hành Chánh tỉnh Định Tường, các Trưởng Ty nội thuộc, đa phần là các viên chức từ thời Pháp thuộc thì ở Tòa Thị Chính Mỹ Tho là các viên chức trẻ tốt nghiệp trường lớp chính quy, nếu không phải ở trường Quốc Gia Hành Chánh thì cũng tốt nghiệp ở các trường Đại học.

        Có một giai thoại bên lề, kết thúc đôi điều còn nhớ về người xưa nay đâu. Nếu trên dòng sông Mỹ Tho giáp ranh với tỉnh Bến Tre có 4 dãy cồn: Long Lân Qui Phụng (cồn Rồng, cồn Thới Sơn, cồn Qui và cồn Phụng) làm thành bức bình phong che chắn đất đai và con người ở đây khỏi sóng xô bão táp thì trong Tòa Thị Chính Mỹ Tho cũng có bốn trụ cột chính: Long Lân Qui Phụng (anh Lượng, Trưởng Ty Hành Chánh, anh Lân, Ty Tài chánh, chị Qui, Chánh Văn Phòng và chị Phụng, Ty Kinh Tế) đã cùng với ông Phó Phận xây dựng nên một thị xã tươi đẹp và phồn vinh, xứng danh với người xưa đã từng gọi nơi đây là Mỹ Tho Đại Phố.

        Trần Bạch Thu
        (Trích: Mỹ Tho Đại Phố)

 Trần Bạch Thu (ĐS17)

San Diego Ký Sự

        Tháng 5 năm nay nhân dịp có một chị bạn tổ chức lễ mừng sinh nhật ở San Diego, tôi và một số bạn cùng lớp cùng trường đến tham dự tiệc mừng với chị, anh em đã chuẩn bị từ trước hơn cả tháng trời khi nhận được thiệp mời. Mọi người rất hào hứng và nôn nóng tới ngày đi. Thật ra chị là nữ công chức về thi đậu, học lại nên lớn hơn anh em trong lớp chừng 5, 6 tuổi, nhưng tựu trung tất cả cũng đều thuộc hàng lão niên, đâu biết giã từ thế gian nầy lúc nào. Cho nên còn tới lui thăm viếng nhau lúc nầy là tốt nhất. Còn đi được, còn vui là cứ đi và tận hường thú vui họp bạn.

       Xe chúng tôi gồm 7 người khởi hành từ Little Saigon đến San Diego lúc 4 giờ chiều, ghé qua nhà một anh bạn để thay quần áo và ăn chút chơi vì địa điểm tổ chức ở gần biển, phong cảnh rất đẹp nhưng về chiều trời rất lạnh. Nói là ăn chút chơi cho ấm dạ nhưng cũng đủ các món khai vị, uống rượu Whisky với nem chua, chả lụa, sau đó  thưởng thức một tô bún bò, giò heo thật tuyệt vời do chị nhà đích thân nấu nướng.  Bạn đã chuẩn bị từ trước và khẩn khoản mời anh em nhín chút thì giờ ghé qua nhà chơi cho biết và sẽ bắt đầu kể câu chuyện dài của bạn trên con đường đi tới nơi dự tiệc.

        Anh bạn nầy đã bị cộng sản giam giữ đúng 20 năm, kể từ khi tuân hành lệnh trình diện học tập cải tạo một tháng như trong thông cáo của Ủy Ban Quân Quản thành phố. Theo anh kể thì anh không có tổ chức trốn trại hay phản động gì cả nhưng là người ăn ngay nói thẳng nên thường hay phê phán những quy định nghiệt ngã trong trại giam. Thấy nhiều việc làm thất nhân đức thì tỏ thái độ không đồng tình vậy thôi. Anh gốc người xứ Quảng nên thấy việc gì không phải thì lên tiếng ngay và vì vậy mà bị gán ghép là cải tạo chưa tiến bộ suốt 20 năm cho tới khi được thả ra về, cán bộ tuyên bố là nhờ lượng khoan hồng của đảng và nhà nước chứ nếu không anh sẽ phải ở tù chung thân, mặc dù lúc bấy giờ đã có chương trình HO dành cho người tù thuộc chế độ cũ có tập trung cải tạo từ 3 năm trở lên.

        Chúng tôi 7 người họp với 2 người bạn nữa cùng lớp ở San Diego đến tham dự tiệc sinh nhật của chị bạn được tổ chức rất chu đáo tại The Martin Johnson House (Scripps Institution of Oceanography, UC San Diego) bên bờ biển San Diego thật đẹp. Trong tiệc ngoài phần văn nghệ do các con cháu của chị sắp xếp còn có múa lân và khách tham dự ngoài thân hữu các con của chị, đa phần còn lại là các bạn đồng môn Quốc Gia Hành Chánh các Ban, các Khóa cư ngụ tại San Diego.

        Tiệc vui rồi cũng tàn, chúng tôi ra về sớm nhưng trước đó một số bạn đến sớm có ghé nhà anh Mưu chuyện vãn và tham quan cơ ngơi điêu khắc của anh ấy, xây dựng và hoạt động đã hơn 15 năm nay. Hôm nay cũng là dịp để tôi gặp lại người bạn thân tình với biết bao nhiêu câu chuyện trà dư tửu hậu.

        Anh Mưu người quê Thủ Thừa, Long An khi lên Sài Gòn theo học Quốc Gia Hành Chánh, anh ở Ký Túc Xá tầng trệt đầu căn, tôi ở phòng kế bên. Mỗi chiều thứ Bảy, hôm nào tôi không về Mỹ Tho thì anh rủ tôi, đèo xe gắn máy về Thủ Thừa chơi cuối tuần. Đường đi Sài Gòn – Thủ Thừa chỉ hơn 30 cây số nên chỉ mất chừng gần một tiếng đồng hồ là tới nơi. Đi riết rồi ghiền, tuần nào không về Thủ Thừa là thấy sao sao trong dạ.

        Có lần anh rủ tôi về nhà Nội tổ của anh ở Thủ Thừa ăn giỗ, từ ngày hôm trước gia đình đã tổ chức “tát đìa” khắp các mương, rạch quanh trong vườn nhà, bắt hết tôm cá dưới mương, phần chính là để nấu thức ăn cho ngày giỗ, phần còn lại chia hết cho bà con đã đến phụ tát đìa, mỗi người đem về non chừng một thùng thiếc 20 lít cá tôm đủ loại.

        Đường vào nhà Tổ của anh có cổng tam quan cột đá phù điêu cao chất ngất, phía trước có án bình phong đúc xi măng trên khắc hình “long hổ hội” trông thật uy nghi. Phía xa xa trước nhà là một gò đất cao nổi lên giữa đám ruộng xanh rì, trên gò chen chúc đầy các ngôi mộ cổ xây bằng đá xanh.

        Có tìm hiểu mới biết gia đình anh thuộc hàng trên địa chủ mấy bậc hơn cả quan địa phương nhiều, mọi người ở Thủ Thừa đều biết cánh họ Trần ở đây lâu đời là danh gia vọng tộc, thế mà học đến năm thứ tư sắp ra trường khi có nghị định của chính phủ cho phép các sinh viên sắp tốt nghiệp có thể nộp đơn xin đổi tên, nếu xét thấy hợp lý như tên có âm sắc tộc hay nghe hơi tục, anh muốn đổi tên, tôi hỏi sao vậy, anh giải thích:

        - Tên Mưu, một số người miền Bắc và ngay cả Giáo sư Trần Văn Kiện khi gọi tên đều gọi là anh Miêu. Thấy khó nghe. Còn như bạn người miền Nam thì cứ gọi là anh Mu, anh Mu. Thấy hơi kỳ.

        Tôi cười ngất.

        - Đắc Mưu là tên cha mẹ đặt cho rất hay, nhưng bạn muốn đổi tên gì?

        Anh không trả lời và hình như tôi quên luôn câu chuyện đổi tên. Anh ra trường với tên họ đầy đủ là Trần Đắc Mưu.

        Trong lớp anh thuộc hàng “gạo” cội, đi đâu, ở chỗ nào cũng thấy cuốn tập vo tròn, nhàu nát giắt sau túi. Tôi hỏi học chi nhiều vậy bạn. Không thấy trả lời, thỉnh thoảng tôi lại chọc quê “học thuộc lòng như bạn là đủ rồi.” Đến lúc nầy anh mới trả lời:

        - Tầm ăn dâu nhả ra tơ, học thuộc lòng không phải để trả bài mà là để làm những bài văn nghị luận có giá trị. Anh ra trường với luận văn tốt nghiệp “Nền Hành Chánh Xã Ấp” (1972)

        Thật đúng vậy, anh ra trường với thứ hạng khá cao, đủ điểm để được chọn về nhiệm sở ở tỉnh lớn, đông dân và được cử làm Phó Ty Thuế Vụ tỉnh Định Tường (Mỹ Tho) cho đến ngày 30 tháng 4 năm 1975.

        Trong thời gian đi học, anh đi lại bằng chiếc xe Suzuki màu đỏ tươi, lượn khắp phố Sài Gòn và là phương tiện chính để về quê hằng tuần. Lượn mãi ở thành đô mà cũng không có cô nào chịu ngồi phía sau xe cho đẹp đôi, mãi cho đến khi anh về quê cuối tuần. Có một hôm trở lên Sài Gòn vào chiều Chủ nhật, trời chạng vạng sắp tối, hình như hết những chuyến xe đò đi Sài Gòn. Tới ngã ba Thủ Thừa, anh lái xe nhanh lướt băng qua lộ, bỗng thấy có một thiếu nữ mặc chiếc  áo dài màu sậm với làn da trắng nuột, gương mặt vô cùng xinh xắn. Thế là anh quành xe lại và ngỏ ý muốn cho cô quá giang về Sài Gòn. Không còn con đường nào khác, trời lại tối. Cô gái nhận lời.

        Thật ra ở một quận nhỏ như Thủ Thừa, mọi người đều biết nhau, nhất là mấy ông Phó Quận tập sự. Có dịp theo anh về Thủ Thừa nhiều lần, hầu như các quán cà phê hay quán xá ăn uổng đều biết mặt anh em chúng tôi, Anh cũng có đôi lần rủ ra quán hay vào thăm các nhà quen có các cô con gái xinh đẹp để giới thiệu, may ra tôi được làm rể Thủ Thừa. Bao nhiêu năm qua rồi, tôi vẫn còn nhớ những ánh mắt, nhưng ân tình tuổi đôi mươi thật dịu dàng, thanh tao của một thời vàng son năm cũ.

        Cô gái đi nhờ xe anh Mưu đã biết anh và gia đình anh rất rõ, chỉ có anh là không có cơ hội để biết. Sau nầy anh mới biết cô gái ấy chính là hoa khôi của trường Trung học Tân An trước đây. Hai anh chị thành hôn trước ngày anh ra trường, Lần sau hết tôi về thăm nhà ở Mỹ Tho gặp lại anh chị và cô con gái nhỏ đang cư ngụ ở căn  nhà 2 tầng có gác gỗ của Ty Thuế Vụ nằm trên đường Ông Bà Nguyễn Trung Long (Nam Kỳ Khởi Nghĩa ngày nay) gần bến bắc Rạch Miễu.

        Thế rồi thế sự đổi thay, anh em bạn bè tan tác, người di tản ra nước ngoài, người ở lại vướng vào vòng lao lý, riêng anh được chính quyền mới lưu dụng tiếp tục ở nhiệm sở cũ tại Mỹ Tho. Anh được nhân viên cũ kính nể đã đành nay người mới đến, khác chính kiến mà cũng thầm phục và khen ngợi. Có lúc anh còn được cử đi làm Phó Trạm kiểm soát và thu thuế ở Tân Hương (Tiền Giang), một địa điểm thu thuế nổi tiếng từ thời Pháp thuộc cho đến bây giờ.

        Nhưng chính điều nầy đã khiến cho anh lo sợ vì bổng lộc ở đây nhiều vô số kể. “Tích tài tán ư thiên hạ” là cái họa lớn của đời người. Thật ra, trước đây anh cũng có nghe về chủ trương đường lối cách mạng của “Mặt trận Giải Phóng miền Nam” nên sau ngày 30 tháng 4 anh cũng rất bình thản nghĩ rằng chiến tranh đã chấm dứt, toàn dân sẽ cùng nhau xây dựng lại đất nước tốt đẹp hơn xưa. Tự trong thâm tâm anh hết sức, dốc lòng phục vụ hết khả năng, hơn nữa anh còn được ưu đãi khỏi đi cải tạo, đủ sức lo cho gia đình. Nhưng càng lúc anh càng nghiệm ra rằng “cộng sản nói vậy mà không phải vậy” còn tệ hại hơn, gấp trăm lần trước đây. Anh bắt đầu tháo lui.

        Đầu tiên anh xin chuyển công tác, về quê xin làm giảng viên trường trung cấp Kế toán Tài chánh ở Long An. Trong chế độ cộng sản, anh đã trót nhúng chàm mà nay muốn thoát ra thì giá phải trả không hề nhỏ, có khi còn đổi cả tính mạng của chính mình không chừng vì anh đã biết và đã ở trong dây nhợ ăn tiền hối lộ với nhau. Kẻ cướp thường hay giết luôn nạn nhân để trừ hậu hoạn là vậy. Không thể sống yên ở ở quê nhà với sự theo dõi ngầm của công an cũng như các quan chức đồng nghiệp ở cơ quan, thường hay nói là đến thăm viếng vì tình đồng liêu nhưng sự thật đằng sau là xem động tịnh và tư tưởng của anh như thế nào.

        “Thiên nan vạn nan” muốn thoát khỏi nơi nầy không hề dễ. Anh không có cải tạo, không có thân nhân ở nước ngoài, không đủ sự liều lĩnh để vượt biên. Phải làm sao đây? Đến bây giờ anh mới nghiệm ra rằng cha mẹ đặt cho tên gọi “đắc mưu” là đúng nhất, anh bèn nghì ra mưu kế để ra đi, định cư ở nước ngoài.

        Ngoài chợ Thủ Thừa có một em bé trai chừng 15,16 tuổi sống lây lất chuyên làm thuê, làm mướn cho các cơ sở buôn bán trong chợ, có khi không ai mướn thì đi lượm lon nhôm bán kiếm cơm qua ngày, tối ngủ bờ ngủ bụi, đầu đường xó chợ, mọi người ai cũng biết kể cả công an khu vực. Anh thấy thương thật sự và đem về nhà, ban đầu cho qua đêm, sau thay vì làm thuê ngoài chợ anh giúp cho có công việc làm ở nhà cho gia đình anh.

        Thời gian được chừng hai năm sau, anh cùng tất cả người trong gia đình được phép xuất cảnh chính thức đi định cư sang Hoa Kỳ theo diện con lai vì đứa nhỏ mà anh đem về nhà nuôi là đứa con lai Mỹ mà anh đã điều tra biết chắc chắn.

        Kể từ khi gia đình anh sang Hoa Kỳ, mọi chuyện đều hạnh thông vì mọi người thường hay bảo rằng những đứa con lai thường hay “quậy” phá dữ lắm. Anh làm kỹ thuật viên cho một hãng sản xuất máy kéo rất lớn (John Deere) suốt cho đến ngày về hưu. Chi kinh doanh nhà cho thuê mướn cũng thành công. Các cháu tất cả đều học hành đổ đạt có gia đình và công ăn việc làm ổn định.

        Cách đây nhiều năm anh tham gia hoạt động cộng đồng rất tích cực, kể cả các tổ chức chính trị đảng phái, nhưng sau nầy sức mòn, lão niên đầu bạc trắng nên anh thiết kế một phòng riêng tại nhà làm nơi điêu khắc gỗ, mẫu thường được sử dung là các công trình kiến trúc như Nhà thờ Đức Bà ở Sài Gòn hay Chùa Thiên mụ ở Huế ..vv...  Đăc biệt trong những ngày hội chợ Tết ở San Diego, anh có một gian hàng trưng bày các tiểu phẩm điêu khắc gỗ do anh sáng tác, ngoài ra còn có những mô hình tàu HQ của Hải quân Việt Nam Cộng Hòa cùng với sa bàn trận hải chiến Hoàng sa năm 1974.

        Hình ảnh một cụ già mặc quốc phục áo dài khăn đóng xuất hiện tại Hội chợ Tết San Diego hàng năm đang say sưa giải thích lịch sử và chỉ dẫn các chi tiết cho mọi người về quá trình hình thành các công trình kiến trúc của đất nước Việt Nam, là một hình ảnh quen thuộc và đáng kính trong cộng đồng người Việt ở San Diego.

        Tôi biết anh cũng như tôi cùng một nỗi lòng thương nhớ quê hương vô tận, mỗi người xa xứ đều có những nỗi niềm riêng khó nói nên lời. Như anh, nhớ quê hương da diết qua từng vết dao cắt trên gỗ, ngày qua ngày, hết năm hết tháng cho đến khi hoàn thành một tác phẩm chỉ để gợi nhớ đến hình ảnh thân quen của Sài Gòn xưa, một nơi mà mình đành bỏ ra đi, thật là một biểu cảm chân thành hiếm có.

        Ngày xưa Tô Vũ biệt xứ 19 năm còn có ngày trở về cố quốc nay bạn tôi đã hơn 30 năm trời làm thân viễn xứ, mái đầu đã bạc trắng như bông mà ngày về hãy còn xa lắc xa lơ, có khi không còn thấy được quê nhà nơi đâu nữa.

        “Quê hương khuất bóng hoành hôn
         Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai”        .

        Tôi thường hay đùa với anh rằng “đường về Thủ Thừa hai đứa mãi còn xa” để nhớ về một quãng đời tươi đẹp, ngọc ngà của chúng mình thời xa xưa, xưa lắm rồi.Họa chăng chỉ còn trong mơ.

        Trần Bạch Thu
        Little Saigon, 5-2025

 Trần Bạch Thu (ĐS17)

Tết Quê Tôi

        Kể từ Rằm tháng Chạp trở đi ở quê tôi mọi việc xem như đã chuẩn bị sẵn sàng cho năm mới, tết đến. Mọi người đã lo chợ búa, mua sắm nhiều hay ít tùy theo hoàn cảnh gia đình nhưng tựu trung là thực phẩm thì gần như giống nhau, chỉ khác số lượng có đầy đủ hay đơn sơ mà thôi. 23 tháng Chạp là lễ cúng đưa ông Táo, theo lệ thường diễn ra vào buổi tối đầu hôm, ngoài nhang đèn, hoa quả luôn có một phong bánh in, một gói “thèo lèo” là kẹo mè đen cắt thành từng cục hình chữ nhật dài cỡ hai lóng tay, trộn chung với “kít chuột” là hạt đậu phộng bọc đường trắng tinh, một xấp giấy vàng bạc và đặc biệt là một bộ giấy màu xanh dương lợt vẽ hình “ngựa chạy, cò bay” Chỉ có vậy thôi, chứ không có bày biện mâm cỗ chay, mặn gì cả.

        Sở dĩ phải có thèo lèo, kít chuột là để nhắc nhở về “kít” của hai con vật thường hay quấy phá trong nhà bếp là mèo và chuột luôn ăn vụng hay đục khoét thực phẩm ở trong bếp, nhờ ông Táo trình lên Ngọc Hoàng xem xét cho hai con vật nầy bớt quấy phá và đồng thời cũng nhắc nhở gia chủ luôn cẩn thận trong việc bảo vệ đồ ăn, thức uống “chó treo mèo đậy” hay tránh đừng để “chuột sa hủ nếp” là được.

        Cúng vái xong, trẻ con thích nhất là thèo lèo, kít chuột còn người lớn thì ngắt ra từng miếng bánh in nhưn đậu xanh, ngớp một ngụm trà. Thật là ngọt ngào, đầm ấm trong một buổi tối đầu tiên nôn nao chờ đón tết.

        Trong khoảng thời gian từ 20 âm lịch cho đến 30 tháng Chạp, tùy theo lệ của gia đình mà có ngày lễ “tảo mộ.” Từ sáng tinh mơ tất cả mọi người đại diện trong dòng họ tề tựu ở nghĩa trang gia tộc hay nơi có phần mộ của người thân, mang theo cuốc xẻng để dẫy cỏ hay sơn phết lại mồ mả ông bà, cha mẹ, nếu tất cả đều ở chung trong một nghĩa trang thì mọi người sẽ chia nhau dẫy cỏ, quét dọn chung và đốt nhang cắm cho hết tất cả mả mồ trong nghĩa trang. Làm sao cho mọi việc hoàn tất, trễ nhất cũng phải trước 12 giờ trưa.

        Sau đó tất cả tụ về nhà từ đường hay nhà của người con trưởng có hưởng ruộng đất hương hỏa, trông coi nghĩa trang gia tộc. Trong nhà bày cỗ có cúng vái và cùng nhau ăn uống tới xế chiều mới giải tán, gia chủ thường đãi món cháo gà là chính còn từng gia đình đóng góp riêng, có khi về tảo mộ đi ngang chợ Cũ (Mỹ Tho) mua vài ký thịt quay bánh hỏi hoặc khá giả hơn có thể đặt nguyên một con heo quay chở về đãi bà con nhân dịp lễ tảo mộ.

        Trong khi ăn uống, nhậu nhẹt mọi người cùng bàn về chuyện mồ mả của những ai trong nghĩa trang bị hư hại hay xuống cấp để báo cho thân nhân trực hệ (ông bà, cha mẹ) chuẩn bị sửa chữa trong tháng Ba năm tới vào dịp lễ Thanh Minh, ở xa có thể gởi tiền về cho người trông coi nghĩa trang đại diện sửa chữa.

 

        Những ngày cuối năm tùy theo năm nhuần hay không mà tháng Chạp kết thúc vào ngày 29 hoặc 30 là đến tết. Cả nhà bận rộn chưng sửa bàn thờ, lau chùi bộ lư đồng cho sáng bóng, thường thì dùng thuốc tẩy đồng hay khế chua hoặc nước tro bếp. Quan trọng hơn hết là được phép đem bát cắm nhang ra đổ tro và rửa, lau chùi sạch sẽ, chỉ có những ngày sau lễ cúng đưa ông Táo mới được phép làm như vậy, còn ngày thường khi bát nhang đầy tro, không được bưng bát nhang đi mà chỉ được bới tro đem đi đổ mà thôi. Kỵ động tới hay di chuyển bát nhang để tránh trong nhà có biến.

        Thức ăn trong 3 ngày tết

        Cũng kể từ sau lễ cúng đưa ông Táo, mọi người bắt đầu xắc củ cải trắng và cà rốt theo hình bông hoa đem phơi ít nhất là hai nắng cho khô dọp lại rồi bỏ vô keo thủy tinh đựng nước mắm có pha chút đường để đến tết là thành ra món “dưa món” ăn với bánh tét, bên cạnh đó cùng lúc mọi người cũng ngâm củ kiệu với nước tro bếp trong một hai ngày rồi đem xả nước sạch và phơi cho khô ráo, sau đó ngâm vô lọ nước dấm có pha chút đường chờ đến tết là vừa, thành món “củ kiệu chua ngọt”, có thể bỏ thêm vào lọ một vài trái ớt sừng trâu đỏ tươi, trông cho đẹp mắt.

        Đặc biệt, trong những ngày giáp tết nhà nào cũng có nồi bánh tét, bánh lớn hay nhỏ, ít hay nhiều tùy theo mỗi gia đình, bánh có nhưn đậu xanh trộn lẫn thịt “ba rọi” và một số ít bánh tét, chỉ có nếp trộn với đậu đen không có nhưn, có thể ăn chay mặn đều được, nhưng tất cả đều phải tròn đầy chứ không thể nhỏ xếp cạnh như bánh “ít”, còn ngày giờ nấu thì khác nhau, có gia đình thích nấu trễ, vớt bánh ra là đúng giao thừa, nhưng đa số là nấu và vớt ra sớm hơn để có bánh cúng rước ông bà chiều 30 tết.

        Thông thường có ba, bốn món ăn chính để cúng kiến và ăn uống trong 3 ngày tết. Đó là món thịt heo kho “tàu” từng cục thịt to, hai phần nạc, một phần mỡ được cột vòng hai sợi dây “lát” thật nhỏ để khi nấu lâu “mỡ thao” béo ngậy mà không rớt ra, vẫn dính vào cục thịt nạc cho tới khi múc ra tô hay dĩa. Món thứ hai là khổ qua hầm, bên trong là nhưn thịt heo xay trộn nấm mèo xắc nhỏ và bún tàu, cũng có khi nhưn là cá “thác lác” quết nhuyển. Món thứ ba là măng kho với thịt ba rọi và món thứ tư là gà nấu ra-gu, gồm khoai tây, cà rốt và nước sốt cà chua.

        Các món phụ luôn có trong bàn ăn gồm có “dưa giá” là giá (đậu xanh) ngâm trong “dịm” nước muối lạt có pha chút xíu dấm, trộn một ít lá hẹ cắt làm ba, trên mặt đậy một tấm lá chuối. Dưa giá chấm thịt kho chỉ ăn trong vài ngày nên không cần làm sớm và bánh mì ăn với Ra-gu.

        Cùng với các món ăn chính cũng được dọn lên bàn thờ cúng là bánh tét xắc lát đựng trên dĩa cùng với dưa món, và dĩa củ kiệu có nước dấm chua ngọt, khi ăn bỏ thêm tôm khô vào là món khai vị rất “bắt” rượu, ngoài ra còn có lạp xưởng tươi nướng trên dĩa bằng cách đốt rượu trắng cũng là một món đưa cay tuyệt vời trong 3 ngày tết.

        Cuối năm, một số gia đình có đìa nuôi cá thì tát cạn đìa, bắt hết tôm cá nấu một món canh chua cá và một nồi cá kho cúng cùng với bốn món ăn chính trong chiều cuối năm rước ông bà và Táo quân.

        Trà, kẹo, bánh mứt

        Trong 3 ngày tết nhà nào cũng có bày trên bàn tròn giữa nhà một cái tráp đựng mứt đủ loại, ngoài bánh mứt mua ở chợ từ mứt gừng, mứt bí, mứt dừa, mứt khoai lang, hạt dưa ... kẹo đậu phộng, kẹo mè đen ...  nói chung là mứt trái cây mà nhà nào cũng có để đãi nhau trong 3 ngày tết, đặc biệt ở quê tôi, nhà nhà ai cũng “ngào” chuối khô với gừng xắc thành sợi, rắc mè hay đậu phộng rang lên trên sau khi đường “tới” đã ngã màu đỏ thẫm. Mùi thơm của chuối hòa lẫn với vị cay dịu nồng của gừng, ăn chơi đã thích, thêm một ngụm trà “con dơi” ướp bông lài thì ngon phải biết. Thường thì chuối ngào được đựng trên một dĩa nhỏ có chưn, trên đặt vài cái nĩa nhỏ để vít chuối.

        Mỹ Tho có đặc sản chuối “xiêm” trái to, vỏ mỏng lại có mùi thơm, đặc biệt khi bổ đôi để ép phơi khô thì tươm mật vàng ngọt dịu chứ không gắt đường, ngày tết thêm vào đó người ta lựa những trái chuối không to lắm, vừa chín tới (hườm hườm) để nguyên trái đem phơi khô vài nắng cho trái chuối săn lại ngã màu đỏ thẩm là được. Ăn dẽo như mứt mà không ngọt lắm.

        Ngoài ra, trong 3 ngày tết còn có trái “chà là” ươm mật ngọt lịm, mà trẻ con vô cùng thích thú. Các tiệm tạp hóa ở chợ thường hay để nguyên trái chà là đựng trong bao bố, khi bán xới ra cân theo lượng khách mua. Đi chợ mà thấy một dãy tiệm tạp hóa trưng bày các bao bố nầy ra là biết tết sắp đến nơi rồi.

        Nếu đã nói tới mứt thì cũng phải nói tới bánh, nào là bánh in đậu xanh, bánh kẹp và bánh Tây (bánh hộp) chưng đầy trong tráp. Để ăn chơi còn có bánh phồng mì, nướng lửa rơm, phồng to hết cỡ gắp. Ngoài các thứ bánh mua ở chợ còn có bánh tráng mè, nướng lên bẻ từng miếng nhỏ ghép cặp lại với chuối ngào, ăn vừa ngọt vừa giòn lại vừa thơm ngon như mùi mứt gừng.

        Chưng hoa

        Về bông hoa ngày tết, trên bàn thờ ngoài độc bình cắm hoa tươi còn có mâm ngũ quả (Cầu, Dừa, Đủ, Xoài) đặt trên giá gỗ ba chưn. Nhà ai có trồng mai thì ngày Rằm lặt lá là vừa, cho bông trổ đúng vào 3 ngày tết, thường thì mọi người chỉ chưng cành mai cắm trong bình để trong nhà chứ không có chưng mai chậu, ngoài cành mai nhà nào cũng có vài chậu nhỏ đan bằng “sống lá” dừa nước như vạn thọ, cúc, tắc và ớt kiểng, trái tròn nhỏ đặt trước hàng hiên. Nói chung, cũng chỉ có các loại hoa thông thường như hàng năm, ngay cả chợ Hoa “Vườn hoa Lạc Hồng” ở Mỹ Tho bày bán tết cũng chỉ có các loại hoa đơn giản như trên thôi, chứ không có cầu kỳ tinh xảo, vì chỉ để chưng cho vui trong 3 ngày tết chứ không phải để trồng hoa về lâu về dài.

        Thường thì chợ Hoa hàng năm được bày ra cùng lúc với chợ đêm kể từ ngày 27 tháng Chạp, chợ được mở ra suốt ngày đêm quanh khu vực mua bán chính và các nông dân trồng hoa bán tết từ các nơi ven thị xã Mỹ Tho như Mỹ Phong, Tân Mỹ Chánh, Long Bình Điền ... thuê xe chở bông hoa về nơi qui định từ ngã ba bên dốc Cầu Quay chạy dọc theo vĩa hè đường Trưng Trắc rồi tỏa ra ở vườn hoa Lạc Hồng, ngay cua quẹo đại lộ Gia Long. Ngoài kẻ mua người bán tấp nập còn có đông đảo khách nhàn tản chỉ đi quanh, lên xuống xem hoa cùng hòa mình vào đám đông cho vui như đi trẩy hội mùa xuân.

        Đặc biệt ở Mỹ Tho có một dãy hàng quán thiết kế như những ki ốt nằm dọc theo bờ sông trên đường Trưng Trắc, bán đầy đủ các thức ăn và đồ giải khát, đêm về đèn điện sáng choang, đủ màu sắc, nhất là trong những buổi chợ đêm ngày cận tết. Mọi người hớn hở đi chợ Hoa rồi ghé ngay vào các quán ăn uống thật là vui tươi trong không khí lành lạnh của những ngày cuối năm. Chợ Hoa chấm dứt vào đầu hôm 30 tết, trước giao thừa.

        Ba ngày tết

        Cúng giao thừa là tục lệ mà mọi người đều lưu giữ, buổi chiều sau khi cúng rước ông bà xong, cả nhà quây quần bên mâm cơm đoàn tụ gia đình, con cháu tụ họp về đây, có khi từ các tỉnh thành xa cố gắng về cho kịp giao thừa.

        Đúng 12 giờ, giữa đêm trừ tịch, gia chủ kính cẩn đốt nhang khấn nguyện trước bàn thờ ông bà, tổ tiên và lạy 4 lạy (tứ ân), sau đó con cái trong nhà ai còn thức thì tụ họp lạy theo rồi châm lửa đốt “phong pháo” treo ở trước thềm nhà. Phong pháo “chuẩn” dài khoảng 5 tấc, gia đình nào muốn thì mua thêm vài phong nối theo, thường chừng 3, 4 phong là đã lơ lửng gần tới mặt đất.

        Không gian tịch mịch, bỗng đâu nghe tiếng pháo nổ giòn tan, tinh thần tự nhiên phấn chấn, ngụm một hớp trà, trưởng tộc ngồi kể chuyện năm rồi và hy vọng công việc làm ăn trong năm tới sẽ khấm khá hơn, cầu cho gia đạo yên vui chẳng phải là hay lắm sao! Mọi người đều cảm nhận niềm vui chung, cùng chào đón một mùa xuân mới đang lan tỏa ngập đất trời.

        Sáng mùng 1 tết, mọi người vây quanh ông bà, cha mẹ chúc tết rồi nhận tiền lì xì, trẻ con mặc quần áo mới, người lớn ăn mặc bảnh bao, tất cả đi viếng cảnh chùa và hái lộc đầu năm. Không kể hướng đông, tây, nam, bắc, ngày mùng 1 tết “xuất hành” hướng lên chùa là tốt nhất. Không bước vào nhà người lạ ngày mùng 1 tết vì sợ vía nặng có thể đem đến những điều không may trong năm mới cho gia chủ. Trừ phi được gia chủ dặn dò trước, nhờ “xông đất” giùm vì tin tưởng người nhẹ vía đầu tiên bước vào nhà sẽ khiến cho gia chủ làm ăn phát đạt như năm qua.

        Mùng 2 tết có thể xông đất bất cứ nhà người quen nào mà mình muốn đến, không còn cấm kỵ và việc thăm viếng qua lại cũng rất vui vẻ, ít khi ăn uống chỉ nhấm chút trà kẹo, bánh mứt mà thôi, còn thân quen cố cựu lắm thì có thể lai rai vài chung rượu mừng năm mới, đưa cay củ kiệu tôm khô hay lạp xưởng nướng bằng rượu tại bàn, không có nhậu nhẹt say xỉn có thể gây nhiều phiền phức cho gia chủ trong ngày đầu năm.

        Mùng 3 tết cúng gà, ngoài phần thực phẩm cũng như hai ngày trước, hôm nay trên bàn cúng giữa nhà còn có thêm một con gà luộc bắt tréo cánh đặt trên dĩa, đặc biệt cúng mùng 3 mới có giấy vàng bạc và một bộ giấy màu đỏ sậm gồm một manh giấy bằng ½ trang giấy tập viết, trên in hình vẽ ông Cọp màu đen và một xấp giấy nhỏ cắt thành hình thoi. Cúng vái xong, cắt hai chân gà cột lại sẽ nhờ thầy xem ra sao, trước khi treo lên chỗ nào trong nhà tùy thầy chỉ dẫn.

        Sau khi đốt xong xấp giấy vàng bạc, còn lại xấp giấy màu đỏ thì đem dán các miếng giấy hình thoi lên một số nơi trong nhà như lu nước mưa sau nhà, cột bếp, gạc măng giê, hủ muối, bồ lúa .... còn tấm giấy đỏ có vẽ hình ông Cọp thì lấy đầu nhang còn cháy soi thủng hai con mắt rồi đem dán trên ngạch cửa trước nhà. Không ai biết ý nghĩa của việc làm nầy, nhưng thầy bảo theo sự tích xưa thì ông Cọp và giấy đỏ dán quanh nhà sẽ gìn giữ gia đạo được bình an và tránh được trộm cắp.

        Mùng 4 tết cúng “tất”, có nghĩa là các món ăn nào hâm đi hâm lại còn dư bao nhiêu đem dồn lại nấu chung với nhau thành ra một món “xà bần” có vị ngon đặc biệt để ăn vài ngày sau tết, chứ không có cúng mặn ngày mùng 4, chỉ cúng bánh tét chay (đậu đen) với đường cát trắng hoặc chè “trôi nước” hay chè đậu trắng mà thôi.

        Tết ở quê tôi không có tục dựng nêu nên không có hạ nêu, chỉ cúng tất là mọi việc cúng kiến, kiêng cử trong 3 ngày tết xem như chấm dứt, mọi người có thể vui chơi, nhậu nhẹt, cờ bạc tự do thoải mái, thường thì sân đình là nơi tụ tập để mọi người đỏ đen chỉ cốt lấy hên đầu năm, chứ không có bài bạc ăn thua lớn. Ngoài ra, chiều nào trong 3 ngày tết, dân làng cũng cùng nhau thuê bao xe đò lên chợ Mỹ Tho coi hát cải lương cho đến tận khuya mới về.

        Ngày tết mọi người đi lại chúc tết lẫn nhau trong gia đình, họ hàng bà con cũng như ngoài xã hội, không có lệ “đi tết” riêng biệt như “tết thầy” hay “tết quan” ... Tất cả đều đi tết giống nhau, chỉ trà bánh, rượu là chính, còn thân thiết và kính trọng nhau có thể thêm một cành mai hay một chậu bông là đủ, không có phẩm vật hay quà cáp quí giá.

        Cuối cùng sẽ là một thiếu sót lớn nếu không kể đến thức uống trong 3 ngày tết là rượu đế hay rượu trắng để rót cúng trên bàn thờ hoặc để cụng ly nhau trong bàn nhậu. Rượu phải đặt trước để các lò rượu gạo ở địa phương cung ứng đủ cho bà con. Rượu tết phải là rượu “gốc” hay ít nhất cũng là rượu hạng nhất có độ cồn cao hơn so với rượu bán trên thị trường. Cách dễ nhận biết rượu gốc là khi cầm “nhạo” đựng rượu giơ cao lên vừa tầm một gang tay, rượu rót xuống ly sẽ sủi tăm, nổi bọt quanh mặt ly, càng nhiều bọt, rượu càng nồng ... Dân sành điệu, tết đến thường có trong nhà rượu đế Gò Đen (Long An) vừa nồng lại vừa có mùi thơm vì rượu được chưng cất từ gạo địa phương danh tiếng “nàng thơm chợ Đào” và men ủ đặc biệt gia truyền.

        Tết là một tục lệ lâu đời của người Việt, tuy có khác nhau đôi chút từng vùng miền nhưng tựu trung vẫn mang một ý nghĩa hợp quần của cộng đồng dân cư sinh sống theo nền văn minh nông nghiệp. Đời sống xã hội ngày càng phát triển, tiện nghi vật chất ngày càng tương đối đầy đủ hơn, các điều mê tín cũng dần dần biến mất theo đà văn minh khoa học tiên tiến, cho nên không cần phải quay về với các tục lệ hay lễ hội rườm rà dễ trở thành những điều mê tín dị đoan quá mức khiến cho con người mất đi niềm tin vào giá trị đích thực của cuộc sống hài hòa, ấm no hạnh phúc.

        Gần 50 năm đã trôi qua, tôi chưa bao giờ trở lại quê xưa để ăn tết, có biết bao nhiêu đổi thay từ con đường làng đến con đường lên chợ Mỹ Tho nay đã trở thành tỉnh lộ hay quốc lộ, không còn cảnh quang hai bên đường, đồng lúa chín vàng óng ả, mượt mà chạy tít đến tận chân trời, nhìn xa xa những cụm khói đốt đồng lãng đãng tỏa ra quyện theo làn gió tết. Tất cả chỉ còn trong ký ức của một thuở thanh bình ngày tháng cũ. Nhớ lắm thay.

        Trần Bạch Thu