Khi Người Lao Công Quét Dọn Thuyết Trình
Nguyễn Duy-An
Ngày ấy... năm 1994, TRW (Thompson Ramo Wooldridge, Inc.)
với 8 hãng lớn khác trúng thầu của Bộ Năng Lượng (Department of
Energy) về việc nghiên cứu để thiết lập một “kho phế thải chứa đựng
chất phóng xạ” (Radio Active Waste Management) trong lòng núi Yucca
Mountain cách thành phố Las Vegas, tiểu bang Nevada,
khoảng 100 dặm về hướng Tây Bắc. Lúc bấy giờ tôi là trưởng toán kỹ
thuật của TRW chịu trách nhiệm nối kết các hệ thống máy móc từ hiện
trường (Yucca Mountain) về văn phòng Bộ Năng Lượng ở Hoa Thịnh Đốn về
trụ sở của 9 hãng xưởng rải rác trên khắp nước Mỹ
nên “bị” chỉ định thuyết trình phần “Systems Integration” trong cuộc
họp “kick off”. Hiện diện trong cuộc họp này, ngoài ban quản trị và một
số nhân viên kỳ cựu của các hãng trúng thầu, còn có đại diện chính chức
của Bộ Năng Lượng, cùng những người rất quan
tâm tới vấn đề bảo vệ môi sinh vì lo sợ ảnh hưởng của chất phóng xạ
trên vùng đất của họ như: Thống Đốc, Nghị sĩ và Dân Biểu của tiểu bang
Nevada.
Sau
khi nhận được tin, tôi đã lên gặp ông giám đốc lo về kỹ thuật của TRW
để năn nỉ xin ông đổi người khác, hoặc chính ông ta thuyết trình
vì tôi run lắm. Ông ta chẳng những không chấp thuận mà còn nhắc tôi
rằng đây là “vinh dự” của hãng TRW nên phải cố gắng hết sức mình làm
cho tốt trước mặt “bá quan văn võ” của chính phủ cũng như ban quản trị
của các hãng khác. Tôi tìm gặp một vài người Việt
Nam đã làm cho TRW lâu năm xin ý kiến, ai ai cũng sợ cho tôi, vì tiên
đoán tôi sẽ bị những chuyên viên của nhiều hãng khác bắt bẻ về kỹ thuật,
và nhất là bị kỳ thị vì giọng nói tiếng Anh không chuẩn. Tôi làm liều
gọi cho “xếp lớn” của TRW xin ông can thiệp
để thay đổi nhưng chính ông ta lại bảo tôi rằng đây là “ván bài
địnhmệnh” và hãy dẹp hết những công việc khác, lo chuẩn bị kỹ lưỡng vì
ban giám đốc đã họp bàn nhiều lần trước khi quyết định đưa tôi ra làm
người thuyết trình về kỹ thuật...
Tôi
đã “ăn không ngon, ngủ không yên” suốt hai tuần lễ chuẩn bị tài liệu
thuyết trình, và cuối cùng lại còn run sợ hơn nữa vì cuộc họp được
dời về trụ sở của hãng Booz, Allen & Hamilton (BAH) để tiện đường
“Metro” (xe điện ngầm) cho những người tham dự, đặc biệt là nhân viên
chính phủ đến từ Hoa Thịnh Đốn. Tôi chẳng xa lạ gì với hội trường của
hãng BAH, vì lúc mới qua Mỹ tôi vẫn tới nơi này mỗi
tối để lau chùi quét dọn trong thời gian còn là sinh viên ở Virginia.
Tôi lo sợ không biết những nhân viên và ban quản trị tại đây sẽ nghĩ gì
về mình khi nhận ra anh chàng “thuyết trình viên” hôm đó xuất thân là
người “lao công quét dọn” văn phòng cho họ hơn
8 năm về trước. Tôi tâm sự với một số bạn bè người Việt trong sở về
điều này và người nào cũng ưu tư lo lắng cho tôi. Đã tới đường cùng nên
tôi chỉ biết liều mình “nhắm mắt đưa chân” phó mặc cho số phận. Ngay từ
đầu, cơ hội thành công của tôi chỉ như “sợi
tóc treo mành” vì tất cả những hãng đấu thầu đều muốn gạt TRW ra khỏi
vị trí đứng đầu về kỹ thuật trong đề án mới; riêng cá nhân tôi chỉ là
một người “thiểu số” nói tiếng Anh chưa rành... và bây giờ lại còn thêm
mặc cảm là người “lao công quét dọn” ngay chính
nơi mình sẽ lên bục đứng thuyết trình.
Buổi
sáng hôm đó tôi tới “hiện trường” thật sớm nhưng đã có lác đác một số
người đang xếp hàng trước phòng tiếp tân để nhận tên và tài liệu.
Theo chương trình, tôi và 4 người thuyết trình khác sẽ lên họp bàn với
phát ngôn viên của Bộ Năng Lượng khoảng 30 phút trước khi bắt đầu, để
làm quen và thống nhất chương trình làm việc. Vừa bước vào văn phòng
phía sau hội trường, tôi đã đụng đầu ngay ông
Sam, phó chủ tịch của hãng BAH, đang đứng tán gẫu với người điều khiển
chương trình hôm đó, bà Jeanette, phát ngôn viên của Bộ Năng Lượng. Sau
khi bắt tay giới thiệu, ông ta quay sang hỏi tôi:
- Tôi thấy anh quen lắm, không biết chúng mình đã bao giờ gặp nhau chưa?
Tôi
đã nhận ra ông Sam chính là vị giám đốc đã từng nói chuyện và khích lệ
tôi ngày trước, mỗi khi tôi đến hút bụi văn phòng cho ông vì
hầu như tối nào ông ấy cũng ở lại rất trễ, nên nhỏ nhẹ trả lời:
- Gần 10 năm trước, tôi vẫn tới dọn dẹp văn phòng cho ông mỗi tối.
-
À ha. Anh chính là “người sinh viên trẻ” vừa đi học vừa làm lao công
ban tối. Đúng rồi. Tôi đã nhớ ra rồi. Anh chỉ già dặn hơn một tý.
Khâm phục... Khâm phục!
Tôi chỉ biết mỉm cười nói “cám ơn”, còn bà Jeanette thì niềm nở:
- Hay quá! Nếu anh John không ngại, tôi sẽ dùng chi tiết này để giới thiệu về anh trước khi thuyết trình. Sam nghĩ sao?
-
Tôi cũng nghĩ vậy. Để xem... Từ hơn 8 năm nay, tôi không gặp lại John,
và tôi cũng chưa bao giờ gặp một người lao công ham học như thế.
Tôi còn nhớ John đã từng xin tôi những xấp giấy chi chít những “source
code” nhân viên của tôi vất thùng rác để về nghiên cứu học hỏi thêm.
Đáng lẽ ngày đó tôi nên nói chuyện với anh nhiều hơn và thuê anh vào làm
trong hãng của tôi... Sau khi anh nghỉ làm
ban đêm, tôi hỏi thăm mới biết anh đã ra trường và có việc làm tốt,
nhưng tôi không ngờ “thuyết trình viên kỹ thuật” hôm nay lại chính là
anh. Anh xứng đáng làm thầy của chúng tôi!
Sau
đó, bà Jeanette nhờ ông Sam ghi lại những chi tiết về cá nhân tôi trong
khi bà tiếp tục gặp gỡ và nói chuyện với những thuyết trình
viên khác vì đã có vài người tới phòng họp. Sau mấy phút giới thiệu và
họp bàn về buổi thuyết trình, ai ai cũng vui vẻ khích lệ tôi... Theo
chương trình, bà Jeanette và ông Sam sẽ điều hợp chương trình và năm
chúng tôi sẽ ngồi trên “sân khấu”, quay mặt xuống
hội trường với khoảng gần 400 người tham dự. Tôi sẽ là người thuyết
trình cuối cùng vì trước đó, đại diện Bộ Năng Lượng sẽ nói sơ qua kế
hoạch chung của quốc gia về vật liệu phế thải chất phóng xạ, một người
sẽ nói về dự án “Yucca Moutain”, rồi các công ty
trúng thầu, hãng nào lo phần nào cũng như kế hoạch nghiên cứu, quản lý
tài chánh và cuối cùng là hệ thống thông tin, nối kết tất cả vào một mối
do chính tôi trình bầy.
Tôi
mừng thầm trong bụng vì bước đầu coi như thuận lợi. Trong nhóm thuyết
trình viên, ngoại trừ anh chàng giám đốc của hãng Duke Engineering
có vẻ hơi “kỳ thị” vì thường nhăn mặt hay nheo mắt mỗi khi nhìn tôi,
còn những người khác đều rất vui vẻ hòa đồng...
* * * * *
Tôi run run đứng dậy chuẩn bị lên bục thuyết trình khi bà Jeanette giới thiệu:
-
Để tiếp tục chương trình, tôi xin nhường lời lại cho ông Sam, phó chủ
tịch của BAH sẽ giới thiệu một thuyết trình viên rất đặc biệt, đến
từ hãng TRW sẽ trình bầy với chúng ta về “systems integration” của dự
án “ Yucca Mountain ”.
Ông Sam chờ tôi bước lên bục thuyết trình và khi “ánh đèn sân khấu” đã rọi vào tôi, mới bắt đầu lên tiếng:
-
Kính thưa quý vị, tôi rất hãnh diện được bà phát ngôn viên của Bộ Năng
Lượng uỷ thác cho việc giới thiệu anh John Nguyễn, một thuyền nhân
Việt Nam đến Mỹ mới được 10 năm nay, và tôi đã có cơ may “quen biết”
anh ta trong thời gian đó. Suốt hơn 2 năm trời, mỗi tối anh John vẫn tới
lau chùi quét dọn văn phòng cho chúng tôi trong lúc theo học đại học;
kính thưa quý vị, chính cái hội trường này cũng
đã từng được anh ta hút bụi, lau bàn ghế... Và hôm nay, 8 năm sau, anh
John đã trở về, không phải để làm “custodian” buổi tối, nhưng là đứng
trên “podium” sáng nay để làm “thầy” dẫn giải cho chúng ta về phương án
nối kết tất cả hệ thống máy móc trong dự án này. Kính thưa
quý vị, giọng nói của anh John có thể còn mang nặng âm hưởng Á Châu,
nhưng đồ án anh ta đưa ra, tôi thiết nghĩ quý vị cũng sẽ đồng ý với
chúng tôi là “không chê vào đâu được” vì chính tôi và nhiều người đã xem
qua và tất cả đều đồng ý như thế. Bây giờ, tôi
xin được trân trọng giới thiệu anh John, một người đã rời bỏ “quê cha
đất tổ” và gia đình để bước xuống một chiếc thuyền tre nhỏ bé, cùng bạn
bè vượt biển tìm tự do, một thân một mình tới Mỹ, vừa tự mưu sinh vừa
tiếp tục học để có được ngày hôm nay. Và đây,
anh John Nguyễn, một thuyền nhân Việt Nam , một người lao công đã từng
quét dọn nơi này, nhưng sáng hôm nay là thuyết trình viên kỹ thuật của
chúng ta.
Tôi
bàng hoàng xúc động vì những lời giới thiệu của ông Sam... Trong khi cả
hội trường rền van tiếng vỗ tay cổ võ, tim tôi đập mạnh, tâm
trí tôi vượt thời gian tìm về dĩ vãng của những ngày gian khổ ở quê
nhà, những ngày lênh đênh trên biển, những ngày đợi chờ trong lo âu ở
trại tỵ nạn Galang, và những ngày đầu bơ vơ lạc lõng nơi xứ lạ quê
người. Khi tiếng vỗ tay vừa dứt, tôi nghẹn ngào run
rẩy bắt đầu:
-
Kính thưa quý vị, tôi xin chân thành cám ơn những lời giới thiệu chân
tình của bà Jeanette và ông Sam. Tôi xin cám ơn những tràng pháo
tay khích lệ của quý vị dành cho tôi, một người Việt Nam nói tiếng Mỹ
chưa rành. Tôi xin cám ơn ban giám đốc TRW và toàn thể ban quản trị dự
án “ Yucca Mountain ” đã tín nhiệm tôi... Từ chốn tận cùng của trái tim
tôi, một niềm cảm xúc nghẹn ngào đang ào ạt
dâng lên như sóng đại dương nên giọng nói của tôi lại càng khó nghe hơn
lúc bình thường; tuy nhiên, tôi tin tưởng rằng tất cả quý vị sẽ thông
cảm bỏ qua những sai lỗi của tôi trong cách phát âm tiếng Mỹ không
chuẩn. Thêm vào đó, tôi cũng hy vọng rằng những
sơ đồ minh họa trên màn ảnh sẽ thay tôi giải thích tất cả, vì ai trong
chúng ta cũng hiểu rằng một biểu đồ (diagram) còn có giá trị hơn cả ngàn
lời giải thích loanh quanh...
Tôi
thật sự choáng ngợp và bối rối vì một tràng pháo tay lớn và rất dài
vang lên từ khắp hội trường; tuy nhiên, tràng pháo tay đó cũng đã
giúp tôi thêm lòng tự tin và hoàn tất buổi thuyết trình một cách tốt
đẹp. Cũng có một vài câu hỏi có tính cách bắt bẻ, một vài ý kiến đề nghị
thay đổi chỗ này chỗ kia, nhưng phần lớn đều đồng ý và tán thành đề án
kỹ thuật của TRW do tôi trình bầy.
Ngay khi chương trình vừa chấm dứt, ông xếp của tôi chạy vội ra phía sau hội trường nắm chặt tay tôi khích lệ:
-
John. Chúng tôi rất hãnh diện vì anh. Anh cứ ở đây gặp gỡ làm quen
những người khác, hôm nay không cần về lại văn phòng. Ngày mai chúng
ta sẽ nói chuyện nhiều hơn. Cố gắng lên. Anh làm tốt lắm. Anh nói bằng
con tim và trí óc chứ không phải bằng miệng lưỡi... Đừng mang nặng mặc
cảm về giọng nói của mình nữa.
Tôi
hớn hở bước ra hành lang phía trước hội trường, bắt tay trò chuyện với
nhiều người thuộc nhiều hãng xưởng khác nhau. Người hỏi về chuyện
vượt biên, “thuở hàn vi” ngày đi học tối làm lao công, kẻ hỏi về phương
án làm việc và trao đổi “business card”... Tôi choáng ngợp vì ân tình
của bao nhiêu người xa lạ, có những người đã từng là “đối thủ” của tôi
trong thời gian đấu thầu dự án Yucca Mountain...
Giữa tiếng ồn ào náo nhiệt của bao nhiêu người vây quanh, tôi nghe vọng
tới một giọng phụ nữ nói tiếng Việt:
- Anh Khanh nì... Mình chờ một tý gặp anh John làm quen và mời anh ấy về Eden ăn trưa luôn cho vui.
- Đi thôi. Thằng chả chỉ gặp may chứ có hay ho gì hơn ai!
- Mình cũng được hãnh diện vì là người Việt chứ anh.
- Nếu Thy mê nó thì cứ ở lại chờ.
- Anh kỳ quá hà. Hơi một tý là ghen bậy ghen bạ. Đi thì đi...
Tôi
ngoái cổ nhìn chung quanh nhưng vì chiều cao quá khiêm tốn của mình nên
không tìm được những người bạn “đồng hương yêu dấu” ấy... Tự
nhiên tôi cảm thấy cô đơn lạc lõng giữa rừng người không cùng màu da,
tiếng nói. Tôi được người ngoại quốc niềm nở tiếp đón và có vẻ thán
phục, nhưng hình như, tôi không được một số “đồng bào” của tôi tiếp
nhận! Tại sao?
Mãi
gần nửa giờ sau tôi mới một mình lững thững lê bước ra bãi đậu xe, lòng
buồn man mác nhớ lại câu ca dao tôi đã thuộc nằm lòng từ thuở
còn mài đũng quần trên ghế trường tiểu học ở Làng Ba, Bình Giả:
Khôn ngoan đối đáp người ngoài,
Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.
Mẹ
Việt Nam ơi, từng bước từng bước chúng con đang hội nhãp vào nền văn
hóa mới, nhưng cũng từng bước từng bước chúng con đang quên dần
tình nghĩa “đồng bào” theo truyền thuyết “con rồng cháu tiên” của hơn
bốn ngàn năm văn hiến. Liệu rồi thế hệ con cháu người Việt đang lưu lạc
khắp bốn phương trời có còn nhận nhau là anh chị em “máu đỏ da vàng” nữa
không?
Nguyễn Duy-An