Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là một tên tuổi lớn của nền
văn nghệ ở miền Nam Việt Nam và là tác giả của Chiều Mưa Biên Giới,
Phiên Gác Đêm Xuân, Khúc Tình Ca Hàng Hàng Lớp Lớp, Mấy Dặm Sơn Khê, Nhớ
Một Chiều Xuân… và còn rất nhiều tác phẩm bất hủ khác được biết bao thế
hệ khán thính giả yêu mến từ trước 1975 đến tận bây giờ.
Theo tin từ ca sĩ Giao Linh cung cấp cho tờ báo Thế
Giới Nghệ Sĩ , ông đã trút hơi thở cuối cùng lúc 19 giờ 30 ngày
26/2/18 (nhẳm 11 tháng Giêng năm Mậu Tuất) tại bệnh viện Chợ Rẫy – Sài
Gòn, hưởng thọ 86 tuổi.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông sinh ngày 15 tháng 3 năm
1932 tại Sài Gòn. Nói về cuộc đời và sự nghiệp của nhạc sĩ Nguyễn văn
Đông thì phải nhắc đến 2 khía cạnh đi liền với nhau: Binh Nghiệp và Âm
Nhạc.
Về binh nghiệp , vào năm 1946, Ông tự ý xin gia nhập
trường Thiếu Sinh Quân Việt Nam. Đây là trường võ bị đầu tiên và lâu
đời nhất của Việt Nam. Đó cũng là nơi đào tạo nhiều vị tướng lãnh tài ba
của Quân Đội VNCH. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đã trải qua 5 năm học ở ngôi
trường này. Và chính tại đó ông đã được học nhạc và văn hóa với những
giáo sư người Pháp có thực tài, những giảng viên của Viện Âm Nhạc quốc
gia Pháp được cử về trường Thiếu Sinh Quân giảng dạy. Chính vậy mà nền
văn hóa Tây Phương đã ảnh hưởng đến ông rất nhiều.
Trong thời gian ông theo học tại trường Thiếu Sinh
Quân Việt Nam, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là một thành viên của ban quân
nhạc thiếu niên, khi mới 15 tuổi. Nhạc sĩ từng chia sẻ: “…Trường
Thiếu Sinh Quân có riêng một đoàn quân nhạc trên 40 người có tầm vóc của
người lớn, nhưng lại do chính những em thiếu sinh qưân chưa quá 16 tuổi
đời cử hành nhạc, và do một giáo sư nhạc trưởng người Pháp chỉ huy.
Đòan quân nhạc của chúng tôi có những nhạc sĩ tí hon có mặt trong những
buổi lễ duyệt binh, diễu hành quan trọng một cách đường hoàng như các
đoàn quân nhạc chuyên nghiệp người lớn”.
Trong đoàn quân nhạc tí hon này, ông sử dụng nhiều
nhạc khí như: trompette, clairon, trống, chập chả, vv… Nhưng chuyên
nghiệp hơn hết, là ông sử dụng đàn madoline và guitar Hawaiienne trong
ban nhạc nhẹ của trường.
Nhờ sống trong một môi trường âm nhạc sôi động như
vậy trong trường Thiếu Sinh Quân Việt Nam, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đã có
dịp học sáng tác từ những giáo sư người Pháp. Kết quả là ông đã viết
được những ca khúc đầu tiên ở tuổi 16 như Thiếu Sinh Quân Hành Khúc, Tạm
Biệt Mùa Hè… Những nhạc phẩm này đã được nhà trường chấp thuận cho phổ
biến, và được rất nhiều bạn bè ưa thích. Ông cho biết gần 60 năm sau,
khi ông gặp lại một số bạn bè, những người này vẫn còn thuộc nằm lòng
những ca khúc này, và hát lại cho nhau nghe như những kỷ niệm khó quên
của thời niên thiếu.
Trong suốt 5 năm theo học ở trường Thiếu Sinh Quân,
ông luôn luôn đoạt giải giọng ca hay nhất toàn trường. Nhưng sau một
thời gian gia nhập quân đội, Bộ Quốc Phòng đã chính thức cấm ông không
được xuất hiện hát trên sân khấu và các nơi công cộng, vì các chức vụ do
ông đảm nhiệm thời đó có thể gây ảnh hưởng không tốt cho quân đội.
Sau khi ra trường Thiếu Sinh Quân, ông gia nhập
trường Võ Bị Sĩ Quan Vũng Tàu, tốt nghiệp năm 1952 với cấp bậc thiếu úy.
Kế đó ông nắm chức vụ trung đội trưởng tại trường Võ Bị Đà Lạt, và tốt
nghiệp năm 1953. Qua năm 1954, ông về trường Chiến Thuật tại Hà Nội để
giữ chức vụ tiểu đoàn trưởng.
Trong hai năm 1955 và 1956, ông phục vụ tại Phân Khu
Đồng Tháp Mười trong chức vụ trung úy Trưởng Phòng Hành Quân. Cũng
trong thời gian này, ông kiêm nhiệm thêm chức vụ Trưởng Phòng 3 của
Chiến Khu Đồng Tháp Mười do đại tá Nguyễn Văn Là làm chỉ huy trưởng,
tham gia chiến dịch Thoại Ngọc Hầu do thiếu tướng Dương Văn Minh chỉ
huy.. Ông không sao quên được một kỷ niệm có lần tướng Minh đã đến bắt
tay ông để tỏ lòng ngưỡng mộ tác giả của những ca khúc về đời lính chiến
ngay tại mặt trận Chiến Khu Đồng Tháp. Và hình ảnh cái bắt tay này đã
được in trên trang nhất của báo Chiến Sĩ Cộng Hoà.
Đến năm 1957, ông theo học khóa Chỉ Huy Và Tham Mưu
tại Hawaii. Và cũng trong thời gian này ông cho ra đời nhạc phẩm “Nhớ
Một Chiều Xuân”.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông cho biết dù ông được học
nhạc chính quy, nhưng âm nhạc chỉ là nghề tay trái. Ông chọn binh nghiệp
là nghề nghiệp chính. Từ cấp bậc thiếu úy, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông bước
dần lên cấp bậc đại tá. Ông từng được nhận huy chương cao quí nhất của
Việt Nam Cộng Hòa là Bảo Quốc Huân Chưong vào giữa thập niên 60.
Sau biến cố tháng 4 năm 75, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông
đã kết thúc cuộc đời binh nghiệp của mình trong tăm tối bằng 10 năm tù
cải tạo. Lúc đầu ông bị đưa đi tù cải tạo tại trại Suối Máu. Sau đó, ông
bị chuyển về nhà tù Chí Hòa cho đến khi được trả tự do vào năm 1985..
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông cho biết ông đã rất đau buồn vì không được nhìn
thấy mặt thân phụ lần cuối trong thời gian ông ở tù cải tạo. Đúng như
ông đã dự đoán cuộc đời thăng trầm của mình, bằng 2 câu kết của nhạc
phẩm Chiều Mưa Biên Giới: “…Lòng trần còn tơ vương khanh tướng, thì đường trần còn mưa bay gió cuốn còn nhiều anh ơi…”.
Sau khi được trả tự do vào năm 1985, sức khỏe của
nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông không được mấy khả quan đến từ nhiều căn bệnh
như đau bao tử, thấp khớp và nhất là cao huyết áp nên đã không còn cảm
thấy hứng thú trong việc sáng tác ngoài một số bài viết trong khoảng hơn
30 năm nay. Ông không xin đi xuất cảnh theo diện H.O. Cho đến cuối đời,
ông sống tại Phú Nhuận, Saigon cùng với gia đình.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông Ông đã từng nhiều năm hoạt
động trong lĩnh vực âm nhạc ở Sài Gòn trước 1975. Từ thập niên 1950, ông
nổi tiếng khi là Trưởng Đoàn văn nghệ Vì Dân với thành phần Ca nhạc sĩ
tên tuổi như Mạnh Phát, Minh Kỳ, Hoài Linh, Thu Hồ, Quách Đàm, Minh
Diệu, Khánh Ngọc, và các nghệ sĩ danh tiếng như Kim Cương, Vân Hùng, Ba
Vân, Bảy Xê, Trần Văn Trạch, diễn viên điện ảnh Trang Thiên Kim… Ông đã
tổ chức và điều khiển các chương trình Đại nhạc hội tại Sài Gòn và khắp
các tỉnh của Việt Nam Cộng hòa.
Từ năm 1958, ông là Trưởng ban Ca nhạc Tiếng thời
gian của Đài Phát thanh Sài Gòn, qui tụ những danh ca, nhạc sĩ danh
tiếng như Lệ Thanh, Hà Thanh, Minh Diệu, Khánh Ngọc, Mạnh Phát, Thu Hồ,
Quách Đàm, Anh Ngọc…
Ông còn là Giám đốc hãng băng đĩa nhạc Continental
và Sơn Ca, cộng tác với những nhạc sĩ tên tuổi như Lê Văn Thiện, Văn
Phụng, Nghiêm Phú Phi, Y Vân… Hai trung tâm này cho ra đời nhiều chương
trình tân nhạc cũng như cổ nhạc gồm các vở Tuồng và Cải lương. Chính
ông là người đã tiên phong thực hiện album riêng cho từng ca sĩ mà trước
đó chưa từng ai làm. Ông đã thực hiện loạt băng nhạc Sơn Ca nổi tiếng
trong đó có Khánh Ly với băng nhạc Sơn Ca 7, Thái Thanh và Ban Thăng
Long – Sơn Ca 10, Lệ Thu – Sơn Ca 9, Phương Dung – Sơn Ca 5 và 11, Giao
Linh – Sơn Ca 6, Sơn Ca – Sơn Ca 8… và một số album riêng cho Trịnh Công
Sơn.
Nhiều sáng tác của ông viết về chủ đề người lính
Miền Nam thời đó. Nhạc phẩm “Phiên gác đêm xuân” được ông viết vào đêm
30 Tết năm 1956 khi gác phiên ở khu 9 Đồng Tháp Mười. “Chiều mưa biên
giới” ra đời năm 1956 và nổi tiếng qua tiếng hát của Trần Văn Trạch. Vào
Năm 1961, ca khúc “Chiều Mưa Biên Giới” này đã được đài Europe No.1 và
Ðài Truyền Hình Pháp thu âm, rồi thu hình với tiếng hát của nghệ sĩ Trần
Văn Trạch đã gây tiếng vang lớn ở Âu Châu. Tại Việt Nam, chỉ trong vòng
3 tháng đã bán hết 60,000 bản nhạc lẻ, một con số kỷ lục thời đó. Cũng
trong năm 1961, nghệ sĩ Trần Văn Trạch trình bày ca khúc Chiều Mưa Biên
Giới tại “Ðại nhạc hội Trăm Hoa Miền Nam” với dàn nhạc của Ðài Truyền
Hình Pháp thu “play back”.
Ông còn có nhiều bút danh khác như Phượng Linh,
Phương Hà trên một số nhạc phẩm tình cảm như “Khi đã yêu”, “Thầm kín”,
“Niềm đau dĩ vãng”, “Nhớ một chiều xuân”… Với bút danh Đông Phương Tử và
Phượng Linh, ông đã viết nhạc nền và đạo diễn cho trên 50 vở tuồng, Cải
lương nổi tiếng ở Miền Nam trước năm 1975 như Nửa đời hương phấn, Đoạn
tuyệt, Tiếng hạc trong trăng, Mưa rừng…
Bây giờ, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đã rời xa cõi đời
này. Nhưng những “khúc tình ca hàng hàng lớp lớp” mà ông đã viết sẽ sống
mãi với thời gian. Vĩnh biệt người nhạc sĩ tài hoa với những dòng nhạc
nhẹ nhàng sâu lắng, trác tuyệt.
Jimmy Thái Nhựt / SBTN