SÁCH LƯỢC "BOASTING" CỦA TRUMP ĐÃ ĐẾN LÚC BẤT KHẢ THI- BẤT KHIỂN DỤNG -DẤU CHẤM HẾT CHO ĐẾ CHẾ CỦA DONALD TRUMP - ĐÁNH Ồ ẠT RỒI ĐỘT NGỘT TỰ NGƯNG KHIẾN CHO ĐỐI PHƯƠNG NHÌN THẤY DẤU HIỆU "CANCER" TRONG TOAN TÍNH ĐẦU VOI, ĐUÔI LƯƠN CỦA TRUMP - CON NGƯỜI GẶP THỜI CÓ THỂ LƯỚT TRÊN MÂY- NHƯNG HẾT THỜI NHƯ SADDAM HUSSEIN ĐÀO HẦM TRỐN- GADDAFI PHẢI CHUI VÔ ỐNG CỐNG VÀ LÌA ĐỜI TRONG TÌNH THẾ CỰC KỲ NHỤC NHÃ NHƯ THẾ./-Mt68
_________________________
Thất
bại nhục nhã ở Yemen: Houthi đánh thần tốc chiếm “yết hầu” Biển Đỏ, quân đồng
minh tan rã trong khi Mỹ và Saudi đứng nhìn.
THẢM
HỌA KHÓ TIN Ở YEMEN: HOUTHI THẦN TỐC ĐÁNH CHIẾM “YẾT HẦU” BIỂN ĐỎ, MỸ VÀ
SAUDI ARABIA BẮT ĐẦU ĐỔ LỖI CHO NHAU
Buổi sáng thứ Năm, những lời cầu cứu tuyệt vọng bắt đầu dồn dập truyền đi từ
các tướng lĩnh Yemen. Houthi, lực lượng được Iran hậu thuẫn, đang mở một cuộc
tiến công dữ dội xuống bờ biển phía tây Yemen nhằm vào thành phố cảng chiến
lược Mocha. Quân phòng thủ cần không quân can thiệp ngay lập tức. Theo một
nguồn tin cấp cao gắn với lực lượng quân sự Yemen, Houthi đã tung gần như tất
cả những gì họ có vào trận đánh: hết đợt chiến binh này đến đợt chiến binh
khác, đi kèm tên lửa đạn đạo và những loại vũ khí có thể huy động. Nguồn tin
cho biết ông đã liên lạc với Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ – CENTCOM – và nhận
được thông báo rằng Mỹ đang theo dõi tình hình rất sát, đồng thời không quân
Saudi Arabia sẽ tới hỗ trợ. Nhưng họ chờ mãi. Không kích không xuất hiện. Và
rồi Mocha thất thủ.
Chỉ vài giờ sau, sang ngày thứ Sáu, Houthi tiếp tục chiếm đảo Perim – còn được
gọi là Mayyun – nằm ngay cửa ngõ phía nam Biển Đỏ. Một hòn đảo nhỏ bé trên bản
đồ bỗng trở thành tâm điểm của cuộc khủng hoảng quốc tế bởi Perim nằm giữa eo
biển Bab al-Mandeb và chia tuyến hàng hải này thành hai luồng. Chỉ trong khoảng
36 giờ, một mặt trận tại Yemen vốn gần như đóng băng suốt nhiều năm đã đột ngột
bùng cháy trở lại, cán cân chiến trường thay đổi nhanh đến mức các đồng minh
của Mỹ chưa kịp hoàn hồn thì Houthi đã có trong tay những vị trí giúp họ gây
sức ép trực tiếp lên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
36 giờ làm thay đổi bàn cờ Biển Đỏ
Điều khiến cuộc tiến quân này đặc biệt nguy hiểm không chỉ nằm ở số kilômét
lãnh thổ Houthi chiếm được. Mocha và Perim có giá trị lớn hơn rất nhiều so với
diện tích của chúng. Mocha nằm trên bờ Biển Đỏ, còn Perim nằm ngay tại Bab
al-Mandeb – chiếc cổ chai nối Vịnh Aden và Ấn Độ Dương với Biển Đỏ, rồi từ đó
dẫn lên Kênh đào Suez và Địa Trung Hải.
Bab al-Mandeb vốn đã quan trọng đối với thương mại thế giới, nhưng cuộc chiến
giữa Mỹ và Iran khiến vai trò của nó tăng lên mạnh mẽ. Eo biển Hormuz ở phía
đông bán đảo Arabia đã bị gián đoạn nghiêm trọng, khiến Saudi Arabia phải
chuyển một phần dầu sang tuyến đường ống Đông–Tây, đưa dầu tới cảng Yanbu bên
Biển Đỏ rồi vận chuyển bằng tàu qua Bab al-Mandeb.
Bây giờ chính lối thoát đó cũng gặp nguy hiểm.
Nếu Hormuz là cánh cửa dầu mỏ phía đông của bán đảo Arabia thì Bab al-Mandeb
ngày càng trở thành cánh cửa phía tây. Một cánh cửa đã gặp khủng hoảng, cánh
cửa còn lại giờ nằm trong tầm uy hiếp ngày càng trực tiếp của Houthi. “Họa vô
đơn chí” có lẽ khó có câu nào thích hợp hơn với tình thế mà thị trường năng
lượng đang chứng kiến.
Houthi không nhất thiết phải có vũ khí tối tân để làm thế giới khiếp sợ
Amr Al-Bidh, một lãnh đạo hàng đầu của Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam Yemen –
STC – đưa ra một nhận xét đáng chú ý: Houthi thậm chí không cần sử dụng vũ
khí cực kỳ hiện đại để khiến Bab al-Mandeb trở nên nguy hiểm. Theo ông, về lý
thuyết họ có thể gây sức ép lên tuyến đường bằng những phương tiện đơn giản
hơn rất nhiều, thậm chí một khẩu pháo đặt trên xe cũng có thể trở thành mối
đe dọa đối với tàu bè đi qua một eo biển hẹp.
Điểm quan trọng trong nhận định ấy không phải Bab al-Mandeb đã bị đóng hoàn
toàn – thực tế chưa thể nói như vậy – mà là Houthi đang sở hữu thêm đòn bẩy.
Trong ngành hàng hải, không nhất thiết phải đánh chìm mọi con tàu mới làm tê
liệt một tuyến vận tải. Chỉ cần rủi ro tăng tới mức các hãng tàu, chủ tàu và
công ty bảo hiểm thấy cái giá phải trả quá cao, họ có thể tự lựa chọn đi đường
vòng.
Khi đó một viên đạn chưa chắc đã được bắn ra nhưng chi phí vận tải đã tăng.
Đó là thứ quyền lực mà Al-Bidh cho rằng Houthi sẽ không dễ dàng từ bỏ.
Mohammed bin Salman được cho là hai lần gọi Trump xin Mỹ đánh Houthi
Trong hậu trường, tình hình thậm chí còn căng thẳng hơn những gì xảy ra trên
chiến trường. Theo một nguồn tin biết về các cuộc trao đổi, Thái tử Saudi
Arabia Mohammed bin Salman đã nói chuyện với Tổng thống Donald Trump hai lần
trong ngày thứ Năm và thúc giục ông ra lệnh tấn công Houthi.
Trump được cho là đã từ chối trực tiếp can thiệp.
Nhà Trắng, khi được hỏi về những cuộc trao đổi này, không xác nhận chi tiết lời
kể nhưng cho biết Hoa Kỳ đang tập trung bảo vệ những lợi ích an ninh quốc gia
cốt lõi, chẳng hạn bảo đảm tự do hàng hải tại Biển Đỏ, đồng thời trao cho các
đối tác trong khu vực vai trò chủ động hơn trong việc quản lý và giải quyết
những thách thức an ninh của chính khu vực. Nhà Trắng cũng nói Washington vẫn
liên tục đối thoại với Saudi Arabia và chính phủ Yemen về ổn định khu vực.
Điều đó cho thấy một sự khác biệt quan trọng. Mỹ vẫn quan tâm sâu sắc đến Biển
Đỏ và vẫn hỗ trợ các đồng minh, nhưng Washington dường như không muốn tự động
biến mọi cuộc tiến công của Houthi thành một cuộc chiến trực tiếp mới của
quân đội Mỹ.
“Không kích sẽ tới” – nhưng bầu trời vẫn im lặng
Đối với những người lính Yemen đang chống Houthi tại Mocha, những tính toán
chiến lược ở Washington hay Riyadh cuối cùng lại thu gọn thành một câu hỏi rất
đơn giản: máy bay đâu?
Nguồn tin cấp cao Yemen cho biết trong những ngày trước cuộc tấn công ông đã
nhiều lần cảnh báo CENTCOM rằng tình hình đang trở nên nguy cấp. Đến ngày
Houthi tổng công kích, các đơn vị Yemen được cho là vẫn nhận thông tin rằng
tình hình đang được Mỹ theo dõi và hỗ trợ đường không Saudi Arabia sẽ đến.
Nhưng theo lời kể của nguồn tin này, hỗ trợ đó không bao giờ xuất hiện.
Một nguồn tin khu vực sau đó đưa ra lời chỉ trích đặc biệt gay gắt, cho rằng
thất bại không nằm ở riêng người Yemen mà là một thảm họa được tạo ra bởi những
sai lầm tại Washington và Riyadh. Người này mô tả đó là sự thất bại hoàn toàn
về lãnh đạo chính trị, với những cuộc tranh cãi gay gắt và quá trình ra quyết
định chậm chạp tại Riyadh.
Theo nguồn tin, dù những diễn biến trên chiến trường được cập nhật từng phút,
không có một cuộc không kích hỗ trợ nào trong suốt ngày quyết định.
Người này dùng một cụm từ cực kỳ nặng để mô tả kết quả: một sai lầm của Saudi
Arabia và Mỹ ở “quy mô sử thi”.
Đó là lời đánh giá của một nguồn tin chứ không phải kết luận chính thức,
nhưng nó phản ánh mức độ tức giận đang xuất hiện bên trong liên minh chống
Houthi sau sự sụp đổ quá nhanh của Mocha.
Nhưng liệu mọi tội lỗi có thực sự thuộc về Mỹ và Saudi Arabia?
Câu trả lời không đơn giản như vậy.
Mohammed al-Basha, một chuyên gia từng tư vấn cho chính phủ Mỹ và khu vực tư
nhân về những rủi ro tại bán đảo Arabia, cho rằng không thể chỉ đổ lỗi cho
Washington và Riyadh. Theo ông, thất bại bắt nguồn từ một căn bệnh sâu hơn của
toàn bộ liên minh chống Houthi: không có sự gắn kết chính trị.
Ông cho rằng dấu hiệu Houthi chuẩn bị tiến xuống bờ biển phía tây đã hiện ra
khá rõ. Vấn đề là các lực lượng đối địch với Houthi không có một hệ thống chỉ
huy và kiểm soát thống nhất.
Yemen đã bị chiến tranh và chia rẽ chính trị xé nát trong nhiều năm. Những lực
lượng cùng chống Houthi không nhất thiết có cùng mục tiêu. Chính phủ Yemen được
Saudi Arabia hậu thuẫn có lợi ích riêng; STC lại muốn một nhà nước miền nam
Yemen độc lập; UAE từng hỗ trợ những lực lượng khác nhau trên chiến trường;
còn Saudi Arabia theo đuổi các ưu tiên an ninh của Riyadh.
Khi kẻ thù tấn công, một liên minh như vậy rất dễ rơi vào cảnh “trống đánh
xuôi, kèn thổi ngược”.
Điều kinh hoàng nhất: Một đội quân rất lớn trên giấy nhưng phần lớn binh sĩ
không tồn tại
Một trong những chi tiết gây sốc nhất xuất hiện sau khi Houthi tiến vào
Mocha.
Theo một nguồn phương Tây hiểu biết về chiến dịch, những tiểu đoàn Yemen bảo
vệ khu vực đã bị suy yếu nghiêm trọng. Danh sách quân số chứa đầy những cái
tên được gọi là “ghost names” – những binh sĩ tồn tại trong hồ sơ và vẫn nhận
lương nhưng không hiện diện thực tế trong đơn vị.
Nguồn tin ước tính sức mạnh thực sự của quân đội tại đây chỉ khoảng 20% so với
những gì được ghi trên giấy.
Nếu con số ấy phản ánh đúng thực trạng, một đơn vị trên danh nghĩa có 1.000
quân về hiệu quả có thể chỉ còn khoảng 200 người thực sự hiện diện. Đây không
đơn thuần là vấn đề thiếu quân; nó cho thấy một hệ thống có thể đã bị ăn mòn
bởi quản lý yếu kém, danh sách quân số không phản ánh thực tế và những khoản
lương được trả cho những người không thực sự có mặt tại chiến trường.
Khi hòa bình, một đội quân trên giấy có thể vẫn tạo ra những báo cáo đẹp.
Nhưng khi chiến tranh tới, viên đạn không quan tâm bảng thống kê ghi bao
nhiêu người. “Lửa thử vàng, gian nan thử sức”; trận Mocha đã phơi bày khoảng
cách khủng khiếp giữa sức mạnh danh nghĩa và sức mạnh thật sự của lực lượng
phòng thủ.
UAE rút đi, khoảng trống quân sự bị bỏ lại
Khủng hoảng còn bắt nguồn từ một quyết định xảy ra nhiều tháng trước.
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất – UAE – từng là thành viên quan trọng của
liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu tại Yemen và trong khoảng một thập niên đã
hỗ trợ nhiều lực lượng quân sự trên thực địa. Nhưng sau bất đồng với Riyadh,
những lực lượng UAE còn lại rút khỏi Yemen vào tháng 1 sau khi Saudi Arabia
yêu cầu họ rời đi.
Vấn đề không chỉ nằm ở chuyện UAE rút quân.
Theo những người chỉ trích, Saudi Arabia sau đó không triển khai đầy đủ lực
lượng thay thế vào những doanh trại và căn cứ bị bỏ trống.
Al-Bidh đặt câu hỏi rằng làm sao có thể yêu cầu một trong những lực lượng bảo
trợ chính của các đơn vị chiến đấu trên mặt đất – những người đã làm công việc
ấy suốt khoảng 10 năm – rút khỏi Yemen nhưng lại không có kế hoạch lấp khoảng
trống mà họ để lại.
Theo ông, điều đó phản ánh sự thiếu chiến lược và quản lý kém.
Và khi Houthi tiến công, cái giá của khoảng trống ấy đã hiện ra.
Saudi Arabia đã báo động từ ba tuần trước nhưng bộ máy không quân cần thiết vẫn
chưa sẵn sàng
Một nghịch lý khác càng khiến thất bại tại Mocha khó giải thích: quân đội
Saudi Arabia được cho là đã được đặt trong tình trạng báo động cao khoảng ba
tuần trước cuộc tấn công.
Nghĩa là nguy cơ không hoàn toàn bất ngờ.
Tuy nhiên, theo các nguồn tin, những nhân sự chủ chốt cần thiết cho bộ máy chỉ
huy không quân đã không được đưa vào đúng vị trí. Một nguồn phương Tây hiểu
biết về trận đánh nói Saudi Arabia chưa triển khai đầy đủ những nhân viên cần
thiết để kiểm soát và điều phối máy bay chiến đấu nếu một cuộc tấn công
nghiêm trọng xảy ra.
Đây là khác biệt rất lớn giữa “có máy bay” và “có khả năng đưa máy bay vào trận
đúng lúc”.
* Các vị trí mà Houthi vừa làm chủ tình hình quanh cửa Red Sea.
Một quốc gia có thể sở hữu những chiến đấu cơ hiện đại trị giá hàng chục hoặc
hàng trăm triệu USD, nhưng để một phi vụ hỗ trợ mặt đất diễn ra hiệu quả cần
cả một chuỗi hoạt động: tình báo, xác định mục tiêu, chỉ huy, liên lạc, điều
phối không phận, phi công, bảo đảm kỹ thuật, tiếp nhiên liệu và quy tắc giao
chiến.
Nếu một mắt xích quan trọng chưa sẵn sàng, chiếc máy bay đắt tiền nằm trên đường
băng cũng không cứu được đơn vị đang bị đánh ngoài chiến trường.
Một nguồn phương Tây đã mô tả tình hình bằng lời rất cay đắng: Saudi Arabia
đã “ném người Yemen xuống gầm xe buýt” – một thành ngữ tiếng Anh có nghĩa gần
với việc bỏ mặc đồng minh chịu trận để tự bảo vệ mình.
Saudi Arabia chưa công khai xác nhận những cáo buộc này.
Điều khó hiểu hơn nữa: Hơn 100 cố vấn quân sự Mỹ đã được đưa tới Saudi Arabia
Thất bại tại Mocha và Perim càng gây ngạc nhiên bởi Washington không hề hoàn
toàn đứng ngoài cuộc.
Theo những thông tin được công bố trước đó, hơn 100 cố vấn quân sự Mỹ đã được
điều tới Saudi Arabia để cung cấp hỗ trợ tình báo và xác định mục tiêu cho
chiến dịch của Riyadh chống lực lượng đồng minh của Iran.
Một quan chức Mỹ cho biết các quân nhân này làm việc trong một bộ chỉ huy lực
lượng chung mới được thành lập trong những tuần gần đây, sau khi xuất hiện dấu
hiệu Iran tăng cường hỗ trợ các hoạt động tấn công của Houthi.
Nguồn tin này ước tính tổng số quân nhân Mỹ hiện diện tại Saudi Arabia vào
khoảng 200 người.
Đây là điểm cần phân biệt rất rõ: cố vấn Mỹ, tình báo Mỹ và hỗ trợ xác định mục
tiêu không đồng nghĩa với việc quân đội Mỹ trực tiếp tham chiến. Chính quyền
Trump dường như muốn giúp Saudi Arabia chiến đấu hiệu quả hơn nhưng vẫn để
các đối tác khu vực gánh phần lớn trách nhiệm quân sự.
Tuy nhiên, chính vì đã tồn tại bộ máy hỗ trợ đáng kể như vậy, câu hỏi càng trở
nên khó chịu: nếu cảnh báo đã có, cố vấn đã có, tình báo đã có, quân đội
Saudi đã báo động cao, tại sao Mocha vẫn thất thủ nhanh đến thế?
Tư lệnh CENTCOM cũng đang ở Saudi Arabia đúng ngày Mocha thất thủ
Một sự trùng hợp đáng chú ý khác là Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư
lệnh Trung tâm Hoa Kỳ, được cho là có mặt tại Saudi Arabia trong ngày thứ Năm
để tham dự các cuộc họp phối hợp.
CENTCOM từ chối bình luận chi tiết với lý do an ninh tác chiến.
Điều đó không có nghĩa vị tư lệnh Mỹ trực tiếp chịu trách nhiệm về trận đánh,
nhưng sự hiện diện của ông càng cho thấy Washington và Riyadh không phải hoàn
toàn không nhận thức được mức độ nghiêm trọng của tình hình.
Trong khi đó, nguồn tin Yemen nói họ đã nhiều lần cảnh báo CENTCOM trong những
ngày trước đó rằng tình hình đang tiến gần mức nguy cấp.
Nhìn lại toàn bộ chuỗi sự kiện, đây chính là điều khiến cuộc thất thủ trở
thành một câu chuyện về thất bại hệ thống hơn là đơn thuần một trận đánh
thua: cảnh báo tồn tại, tình báo tồn tại, đồng minh tồn tại, máy bay tồn tại,
cố vấn tồn tại, bộ chỉ huy tồn tại – nhưng khi cần biến tất cả những thứ ấy
thành sức mạnh chiến đấu tại đúng địa điểm và đúng thời điểm, hệ thống đã
không làm được.
Trong khi đồng minh tranh cãi, Houthi làm điều đơn giản nhất: Tập trung lực
lượng và đánh thật nhanh
Ở phía đối diện, Houthi dường như không mắc phải sự phân mảnh tương tự.
Theo lời nguồn tin quân sự Yemen, họ tung từng đợt chiến binh liên tục vào cuộc
tiến công, cùng với tên lửa đạn đạo và những vũ khí sẵn có. Thay vì phải chờ
nhiều thủ đô thống nhất quan điểm, nhiều lực lượng phối hợp hay nhiều tầng chỉ
huy phê chuẩn, Houthi có khả năng tập trung sức mạnh vào một mục tiêu và khai
thác ngay những điểm yếu của đối phương.
Đây là một bài học quân sự rất cũ nhưng chưa bao giờ mất giá trị: một lực lượng
nhỏ hơn nhưng có chỉ huy thống nhất đôi khi nguy hiểm hơn một liên minh lớn
nhưng chia rẽ.
Bên này có Mỹ, Saudi Arabia, chính phủ Yemen, STC và những lực lượng từng được
UAE hậu thuẫn. Nhưng lợi ích của họ không hoàn toàn giống nhau.
Bên kia là Houthi với một mục tiêu quân sự rõ ràng.
Khi thời cơ xuất hiện, họ đánh.
Perim biến chiến thắng quân sự thành đòn bẩy kinh tế toàn cầu
Nếu Houthi chỉ chiếm thêm một vài vùng núi hay thị trấn sâu trong Yemen, tác
động quốc tế có thể hạn chế hơn rất nhiều. Nhưng Perim nằm tại một trong những
điểm nhạy cảm nhất của bản đồ hàng hải thế giới.
Chiếm được các vị trí mới trên bờ Biển Đỏ và đảo Perim giúp Houthi có khả
năng cơ động lớn hơn và mở thêm những địa điểm có thể được sử dụng để triển
khai tàu nhỏ hoặc tổ chức các cuộc tấn công.
Điều đó không có nghĩa Houthi đã hoàn toàn kiểm soát mọi con tàu đi qua Bab
al-Mandeb. Nhưng họ có thêm khả năng đe dọa.
Trong thương mại quốc tế, đôi khi đe dọa đã đủ đắt tiền.
Một chủ tàu chở dầu trị giá hàng chục triệu USD cùng hàng hóa trị giá hàng
trăm triệu USD không cần chờ tới khi bị tên lửa đánh trúng mới cân nhắc đường
vòng. Công ty bảo hiểm cũng không chờ con tàu chìm mới tăng phí. Chỉ cần xác
suất bị tấn công tăng, toàn bộ phép tính kinh tế thay đổi.
Iran giờ có hai chiếc đòn bẩy nằm ở hai đầu bán đảo Arabia
Bức tranh lớn hơn mới thực sự khiến Washington lo ngại.
Ở phía đông, Iran đã có khả năng gây sức ép rất lớn tại eo biển Hormuz, tuyến
đường dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Ở phía tây, lực lượng Houthi được
Tehran hậu thuẫn đang tăng ảnh hưởng quanh Bab al-Mandeb.
Hai eo biển không có tầm quan trọng ngang nhau – Hormuz lớn hơn rất nhiều về
năng lượng – nhưng Bab al-Mandeb là cửa ngõ của tuyến Biển Đỏ–Suez và mỗi
ngày vẫn có lượng hàng hóa khổng lồ cùng hàng triệu thùng dầu đi qua trong điều
kiện bình thường.
Sau khi chiến tranh Iran khiến Saudi Arabia phải chuyển thêm dầu sang phía Biển
Đỏ để né Hormuz, Bab al-Mandeb lại càng quan trọng.
Điều đó tạo nên một nghịch lý đáng sợ: con đường được dùng để tránh một điểm
nghẽn giờ lại bị đe dọa bởi một lực lượng đồng minh với chính đối thủ đang
gây sức ép tại điểm nghẽn thứ nhất.
Yemen có nguy cơ trở thành mặt trận thứ hai thực sự của chiến tranh Iran
Trong nhiều năm, chiến tuyến Yemen tương đối đóng băng. Các bên vẫn đối đầu,
Houthi vẫn kiểm soát phần lớn miền bắc, nhưng những thay đổi lãnh thổ lớn
không diễn ra với tốc độ như 36 giờ vừa qua.
Cuộc chiến Mỹ–Iran đã làm thay đổi môi trường đó.
Theo phân tích trong tài liệu, Tehran đang tìm cách sử dụng giá dầu và tác động
của nó lên kinh tế toàn cầu như một đòn bẩy. Nếu bất ổn tại Hormuz đẩy dầu
lên cao, rồi nguy hiểm tại Bab al-Mandeb tiếp tục đẩy chi phí vận tải và bảo
hiểm tăng, áp lực sẽ không chỉ rơi lên Saudi Arabia.
Nó sẽ đi thẳng tới các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.
Và với Hoa Kỳ, còn có một chiếc đồng hồ chính trị đang chạy: cuộc bầu cử giữa
nhiệm kỳ tháng 11.
Giá dầu cao có thể biến thành giá xăng và diesel cao. Giá nhiên liệu cao làm
vận tải đắt hơn. Vận tải đắt hơn lại len vào giá thực phẩm và hàng tiêu dùng.
Một trận đánh ở Yemen vì thế có thể cuối cùng xuất hiện trên hóa đơn của một
gia đình cách đó hàng nghìn kilômét.
Trump không muốn mở thêm một cuộc chiến, nhưng cái giá của việc không đánh
cũng có thể tăng lên
Nếu thông tin Mohammed bin Salman hai lần thúc giục Trump tấn công Houthi là
chính xác, việc Trump từ chối cho thấy Nhà Trắng đang đối diện một bài toán
khó.
Tấn công Houthi trực tiếp có thể kéo Mỹ sâu hơn vào Yemen và mở thêm một mặt
trận trong lúc Washington đã đối đầu Iran. Nhưng không tấn công cũng có cái
giá riêng nếu Houthi tiếp tục tiến quân, kiểm soát thêm bờ biển và tăng khả
năng uy hiếp Bab al-Mandeb.
Đây là một tình thế gần với câu “tiến thoái lưỡng nan”.
Đánh có nguy cơ mở rộng chiến tranh.
Không đánh có nguy cơ để đối thủ giành thêm đòn bẩy.
Trao trách nhiệm cho đồng minh khu vực thì tránh được việc quân đội Mỹ trực
tiếp sa lầy, nhưng Mocha vừa cho thấy những đồng minh ấy có thể không đủ thống
nhất và sẵn sàng để phản ứng đúng lúc.
Houthi có thể chưa dừng lại ở bờ Biển Đỏ
Câu hỏi nguy hiểm nhất bây giờ là: tiếp theo họ sẽ đi đâu?
Mohammed al-Basha cho rằng Houthi có thể bắt đầu chuyển hướng về phía đông.
Ông nói những hình ảnh vệ tinh và thông tin tình báo nguồn mở đang cho thấy lực
lượng Houthi tiếp tục tập trung và cơ động.
Đây chưa phải bằng chứng rằng một cuộc tổng tiến công mới chắc chắn sẽ xảy
ra, nhưng nó cho thấy chiến thắng Mocha–Perim có thể không phải điểm kết
thúc.
Một lực lượng vừa giành thắng lợi nhanh thường có ba lợi thế: tinh thần lên
cao, đối phương hoang mang và hệ thống phòng thủ chưa kịp tổ chức lại.
Nếu Houthi khai thác được cả ba, chiến trường Yemen có thể thay đổi thêm trước
khi liên minh đối địch giải quyết xong cuộc tranh cãi xem ai phải chịu trách
nhiệm cho thất bại vừa qua.
Tehran gọi đây là “chiến thắng rõ ràng”
Trong khi Washington, Riyadh và các đồng minh Yemen bắt đầu tranh luận về
trách nhiệm, một cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran đã công khai mô tả cuộc tiến
quân của Houthi trên bờ biển phía tây Yemen là một “chiến thắng rõ ràng”.
Ông còn tuyên bố người dân Mỹ và các đồng minh của Washington đang phải trả
giá cho khủng hoảng kinh tế và những tham vọng của Trump.
Tuyên bố này mang tính chính trị và tuyên truyền rõ ràng, nhưng nó cho thấy
Tehran nhìn chiến trường Yemen không phải như một cuộc nội chiến tách biệt mà
như một phần của cuộc đấu lớn hơn với Hoa Kỳ và các đồng minh.
Đối với Iran, mỗi bước tiến của Houthi có thể làm tăng áp lực lên Saudi
Arabia, vận tải Biển Đỏ, giá dầu và cuối cùng là chính trường Mỹ.
Thất bại lớn nhất có thể không phải mất Mocha, mà là cả một hệ thống bị phơi
bày
Mocha có thể được tái chiếm trong tương lai. Perim cũng có thể đổi chủ một lần
nữa. Trong một cuộc chiến kéo dài như Yemen, đường chiến tuyến chưa bao giờ
là vĩnh viễn. Nhưng những gì xảy ra trong khoảng 36 giờ đã phơi bày một vấn đề
lớn hơn nhiều: liên minh chống Houthi dường như sở hữu nhiều tiền hơn, nhiều
máy bay hiện đại hơn, nhiều khả năng tình báo hơn và những đồng minh mạnh
hơn, nhưng lại thiếu thứ quan trọng nhất trong giờ phút quyết định – một hệ
thống chỉ huy thống nhất có khả năng biến tất cả nguồn lực ấy thành hành động
ngay lập tức.
Quân đội Yemen trên giấy đông hơn thực tế rất nhiều. UAE rút đi nhưng khoảng
trống không được lấp đầy. Saudi Arabia đã báo động nhưng bộ máy điều phối
không quân cần thiết bị cáo buộc chưa sẵn sàng. Yemen cầu cứu. CENTCOM được cảnh
báo. Cố vấn Mỹ đã có mặt. Tư lệnh CENTCOM thậm chí đang ở Saudi Arabia.
Mohammed bin Salman được cho là gọi Trump hai lần. Nhưng Trump không muốn Mỹ
trực tiếp đánh Houthi, còn không quân Saudi Arabia mà lực lượng dưới đất chờ
đợi lại không xuất hiện trong thời điểm quyết định.
Trong lúc ấy Houthi không chờ ai.
Họ đánh Mocha.
Mocha thất thủ.
Họ tiến tới Perim.
Perim thất thủ.
Và chỉ sau khoảng một ngày rưỡi, thế giới phải nhìn lại bản đồ Biển Đỏ bằng một
con mắt khác.
“Nuôi quân ba năm, dùng quân một giờ” – đến khi giờ phút ấy thật sự tới, sức
mạnh của một liên minh không còn được đo bằng số máy bay trong nhà chứa, số cố
vấn trong sở chỉ huy hay số binh sĩ ghi trong bảng lương. Nó được đo bằng việc
khi người lính ngoài tiền tuyến gọi rằng kẻ thù đang tràn tới, có ai thực sự
tới cứu họ hay không.
Tại Mocha, theo lời những người Yemen đã cầu cứu, câu trả lời lần này là
không.
Và cái giá của thất bại ấy có thể không chỉ được trả tại Yemen. Nếu Houthi biến
những vị trí mới thành bàn đạp để đe dọa Bab al-Mandeb, nếu tàu dầu tiếp tục
né Biển Đỏ, nếu giá dầu lại leo thang và nếu Yemen thực sự trở thành mặt trận
thứ hai của cuộc chiến Iran, một thất bại quân sự diễn ra trong 36 giờ trên một
dải bờ biển xa xôi có thể cuối cùng được tính thành hàng tỷ USD trên toàn thế
giới.
Đó mới là lý do vì sao câu chuyện Mocha–Perim nguy hiểm hơn rất nhiều so với
việc một thành phố và một hòn đảo đổi chủ. Nó cho thấy một lực lượng Houthi từng
bị coi là bị kiềm chế vẫn có khả năng tập trung quân, tìm đúng điểm yếu và
đánh xuyên qua hệ thống phòng thủ của đối phương; đồng thời nó đặt Washington
và Riyadh trước câu hỏi khó tránh né: nếu Houthi tiếp tục tiến quân, ai sẽ thực
sự đứng ra ngăn họ?
Bởi sau thất bại vừa rồi, điều đáng sợ nhất không phải là các đồng minh đang
đổ lỗi cho nhau.
Điều đáng sợ nhất là trong lúc họ còn đang tìm người để đổ lỗi, Houthi có thể
đã chuẩn bị cho trận đánh tiếp theo.
