DÁM Giao Chức Thủ Tướng Cho Phái Hữu
TS Phan Văn Song
Suốt
cả buổi sáng ngày thứ hai 15 tháng 05, năm 2017, chúng tôi ngồi chờ Tân
Tổng Thống Pháp quốc Emmanuel Macron tuyên bố bổ nhiệm Thủ Tướng. Từ
một tuần nay nguồn dư luận, do rỉ tai ? hay rò rỉ ? hay « tin bong bóng
để hỏi ý dư luận » ? đã nói nhiều đến tên ông Édouard Philippe, một nhơn
vật chánh trị ít được dân chúng Pháp biết đến. Dân biểu, Thị trưởng một
đô thị to, thành phố Le Havre, một hải cảng miền Bắc nước Pháp, Édouard
Philippe cũng là một tay hào hoa tài giỏi, học giỏi, tuy nhà chánh trị
nhưng đầy văn chương thơ phú. Cũng như ông Tân Tổng Thống, cùng tốt
nghiệp Đốc sự Hành Chánh Pháp-ENA École Nationale d'Administration, củng
là tốt nghiệp Viện Khoa học Chánh Trị - Institut des Études Politiques,
gọi chung là Sciences Po (người viết chúng tôi hãnh diện xin phép ăn
có, tự xưng thuộc vào đám đàn anh, nhận làm đồng môn cùng với các Giáo
sư Nguyễn Ngọc Huy, Nguyễn Văn Bông, hay … Quốc Trưởng Bảo Đại…), ông
còn viết văn, mê điện ảnh -cinéma và amateur đánh Boxe - quyền Anh…Ông
thuở nhỏ, làm đệ tử Michel Rocard, ông Thầy phái Tả Cấp Tiến, lớn lên
sau khi ra trường lại gia nhập phái hữu, phụ tá ông Alain Juppé phái hữu
Ôn hòa Cấp Tiến xây dựng Đảng UMP - Union des Mouvements Patriotiques:
Tập họp các Phong Trào Yêu Nước, để ủng hộ cựu Tổng Thống Chirac trên
đường tiến vào Cung Điện Élysée. Nói tóm lại, ông là con người biết
thời, biết thế ! Sống theo thời, ăn theo thế !
Tổng
Thống Macron là tay chịu chơi, đã và đang và sẽ phá lệ ; Đảng Cộng Hòa
Tiến Bước - La République En Marche của ông sẽ luôn luôn là một Đảng Mở.
Sẽ mở, vừa cho hướng Tả phái Xã Hội, vừa cho Hữu phái khối Cộâng Hòa,
vừa với các người ở phái Trung. Trái với suy nghĩ truyền thống của phái
Trung, hễ là Trung Dung, là phải Ở Giữa, không Tả không Hữu. Hôm nay,
khi đang viết bài nầy, chúng tôi mong (qua những tin rò rỉ, những bong
bóng) rằng tân nội các sẽ phải theo tỷ lệ thuận lẽ phải, hạp lòng dân ?
Hay vừa lòng ý muốn, và tuyên bố của tân Vương Emmanuel Macron ? Là một
sự hòa hợp của ba sắc thái : ba cân bằng : Nam-Nữ, cân bằng chuyên viên
chánh trị - và người của xã hội dân sự, và cân bằng tư tưởng ba phái
Tả-Hữu-Trung (rất nặng gánh do lãnh đạo lịch sử truyền thống Bayrou đã
ủng hộ Emmanuel Macron từ ngay lúc vừa phất cờ lập Đảng). Bài toán lắm
khó khăn, nhưng hy vọng tài nghệ hai anh vừa Đốc sự, vừa Sciences-Po,
trẻ tuổi (Macron 39, Philippe 46) khắc phục được !
Nhưng
cái mới mẽ của Emmanuel Macron để chiếm chánh quyền, và đưa một sắc
thái PHÁ LỆ - Transgressif là sẽ sử dụng những chuyên viên làm việc ở Xã
hội Dân Sự không chuyên nghiệp Chánh trị : những giáo sư đại học, những
chuyên viên ngân hàng, xí nghiệp, những doanh nhơn, … biết thế nào là
thị trường, biết thế nào là xí nghiệp, là dịch vụ, và quan trọng biết
cái quý, cái quan trọng là KHÁCH HÀNG - le client và Luật le client est
ROI - khách hàng là VUA của ngành kinh thương, và luật Cung Cầu !
Thật
vậy ! Vẫn biết Dân Chủ là cần thiết ! Một quốc gia như Việt Nam ngày
nay phải đi tìm Dân Chủ, vì có Dân Chủ là có tất cả yếu tố để thực hiện
một chánh quyền lành mạnh, một cơ cấu quản trị tốt ? Thế nhưng những
khủng hoảng hiện nay tại các nền dân chủ tiên tiến chứng minh cho chúng
ta thấy cần phải có một nền dân chủ tham dự (une démocratie
participative)
Trong những bài viết qua
chúng tôi thường đề cập đến Con người và Môi trường song hành với Đạo
Đức là những yếu tố khả dĩ Phát triển và Quản lý tốt một quốc gia tiên
tiến
Hiến pháp chỉ là một bản văn, tuy
cần thiết nhưng vẫn chưa đủ (nécessaire et non suffisant) bảo đảm cho
những Tự do thật sự và một nền Dân chủ thực hữu của quốc gia. Rất nhiều
chế độ độc tài trên thế giới vẫn dùng bản Hiến pháp làm chiêu bài để vay
mượn danh nghĩa chánh thống cũng như tánh cách hợp pháp.
Ngày
nay, ngay tại các quốc gia tiên tiến, nơi có những Tự do căn bản được
áp dụng, nhưng phần lớn việc điều hành quyền lực từ các cơ quan hành
chánh hay pháp lý vẫn gợi cho những người quan tâm đến tình trạng Nhơn
quyền và Dân chủ không ít nghi ngờ, khiến phải suy nghĩ và e ngại.
1.- Một "thị trường chánh trị".-
Cái
nguy hiểm ngày nay, là do sự bành trướng của một hiện tượng được gọi là
"thị trường Chánh trị". Định nghĩa này được nhóm "public choices", một
nhóm các nhà nghiên cứu, kinh tế gia, chánh trị gia hay xã hội học
Âu-Mỹ, theo dõi những cách thức xử thế, quyết định từ các vị lãnh đạo
công cộng của quốc gia (nhà cầm quyền, các vị lãnh đạo các nhóm chánh
trị, các vị dân cử và các công chức). Những quyết định ấy thường khi
thiếu sự chính xác, không trung thực, bởi lẽ, thay vì các quyết định
phải được thoát thai từ kết quả trao đổi giữa hai nhóm người, của hai
đối tác, đúng theo luật "cung - cầu", theo luật "kinh tế thị trường",
thì ngày nay, những quyết định ấy lại là những mặc cả, đã làm mất những
"thông tin chính xác, trung thực", dẫn đến "cái chung chung", thiếu hẵn
phần "trách nhiệm".
"Thị trường chánh
trị" là thị trường của những ứng cử viên với các đại diện dân, một bên,
và đối với (versus) cử tri đoàn, một bên.
Trên
thị trường này, ứng cử viên và các dân cử nắm quyền chủ động. Cũng như
một anh nhà buôn, họ đề nghị những "món hàng công cộng" (công viên,
trường học, giảm tô thuế, ủng hộ Dân chủ ở VN …) hay những "món hàng
chánh trị" (những người mới nhập cư dễ dàng nhập lấy quốc tịch để xử
dụng lá phiếu lấy những quyết định cho địa phương, làng xã, nơi mình
sanh hoạt và cư ngụ …) đổi lấy lá phiếu của người đi bầu của cử tri gốc
Việt, gốc Hispanic ở Mỹ, gốc Á-rạp ở Pháp…
Và người nào đề nghị nhiều, hứa hẹn nhiều, thì kẻ ấy có cơ may lượm nhiều lá phiếu.
Xin
lấy vài thí dụ : các nhà làm chánh trị hứa sẽ bảo vệ con người, tài sản
và quyền lợi con người. Nhưng có ai nói đến bảo vệ bằng cách nào, tổn
phí là bao nhiêu ? Khi cần lá phiếu, các ứng cử viên thường có những lời
hứa với chương trình thực hiện (sẽ) rất dài. Và cùng trong một lúc đó,
các người đi bầu, người cử tri, người dân thường, cũng họp nhau lại thảo
những đòi hỏi dài, xin thêm phương tiện hỗ trợ, tiền bạc, nhơn danh
"phúc lợi công cộng" (intérêt général), nhưng thật sự, đó chỉ là những
đòi hỏi rất hạn hẹp có tính cách địa phương và đặc biệt.
Và
cuối cùng, mọi người cùng ngóng cổ chờ quyết định của Nhà nước, vì sự
mặc cả, giữa những người muốn "giảm tiền thuế ", và những nhóm muốn xin
"thêm tiền, để thực hiện những đặc lợi và đặc quyền", hai nhóm này đều
là công dân, và cả hai đòi hỏi đều có lý cả. Vậy phải làm thế nào ?
Chúng ta thường thấy, theo thông lệ, những nhóm đứng ra đòi hỏi thường
là những "nhóm có tổ chức", biết xuống đường đấu tranh, biết la hét để
đòi hỏi. Còn nhóm người bị đóng thuế, như tất cả chúng ta, thường thụ
động, im lặng, tuy có rên rỉ đấy, nhưng vẫn phải trả thuế đều đều. Khối
thiểu số ồn ào sẽ lấn ép khối đa số thầm lặng.
Những
nhà làm chánh trị ở các quốc gia tiên tiến xử dụng cái mâu thuẫn ấy để
kiếm phiếu, sẵn sàng hứa thực hiện tất cả những yêu cầu, hứa sẽ giảm các
loại thuế, tạo một không khí an lành và gợi cho người dân cảm tưởng là
có một "ai đó" sẽ hào phóng chi tiền. Giáo sư trường luật Aix -Marseille
Frédéric Martiat từng mô tả hiện tượng ấy vào năm 1968 : "Nhà Nước là
cái ảo tưởng xã hội (une fiction sociale) trong con người mà lúc nào
cũng mong được sống bám vào những kẻ khác" (L'Etat est une fiction
sociale à travers laquelle chacun s'efforce de vivre aux dépens de tous
les autres). Và Nhà Nước Bảo Hộ ra đời. (Et l'Etat Providence naquit).
2.- Khủng hoảng của Nhà Nước .-
Vì
mọi chuyện đều phải do Nhà nước giải quyết, chúng ta đã đâm đầu vào một
cuộc khủng hoảng kinh khủng. Cuộc khủng hoảng nầy đang diễn ra tại các
nước tiên tiến.
Mong bài nghiên cứu này đóng góp được những suy nghĩ để các nước chậm tiến như Việtnam, ngày mai không vấp phải.
Khủng
hoảng đầu tiên, là khủng hoảng chánh trị : nếu Nhà Nước là tất cả, các
nhà cầm quyền và các nhà làm chánh trị là tất cả, thì "tất cả đó" đều
đứng trên Pháp luật (Việt Nam ngày nay, Đảng Cộng sản và Nhà Nước là
một, ĐCS đứng trên Pháp luật)
Khủng
hoảng thứ hai, là những giá trị Đạo đức xã hội hoàn toàn bị xáo trộn.
Những thành công đều được đánh giá trên kết quả, mà không cần biết kết
quả đó có được là do xảo quyệt, do bè phái, do tham nhũng. Những giá trị
thật sự về Đạo đức con người, về giá trị học hành, về hiểu biết, về tri
thức đều không được nhìn nhận. (Việt nam ngày nay?)
Khủng
hoảng thứ ba, là kinh tế, của công bị tham nhũng đục khoét, lãng phí,
quản lý tồi, dĩ nhiên mất hiệu năng sản xuất, cộng thêm Pháp luật bị chà
đạp, sưu cao, thuế nặng ... là nguyên nhân đưa đến trì trệ kinh tế. Rồi
nạn thất nghiệp gia tăng, mức tiêu thụ giảm lần, tạo nên cái vòng lẩn
quẩn, người nghèo vì thất nghiệp càng nghèo thêm, khiến quỹ xã hội thâm
hụt nặng, bởi không đủ thương vụ, nghiệp vụ đóng góp.
Khủng
hoảng thứ tư, là Pháp lý, Nhà Nước không còn đóng vai trò quản lý, và
trọng tài những tương quan thương mại hoặc xã hội. Vì Luật pháp bị xâm
phạm, bị cưỡng hiếp, không còn được tôn trọng, nên những nhà chánh trị
lươn lẹo với những dân cử để tham nhũng hay ngồi xổm lên pháp lý, rồi
... trẻ con các khu nghèo kéo nhau đi "đốt xe" để ... giải trí. (Ở Pháp
vừa qua).
3.- Sự chuyển tiếp phải qua trung gian các xã hội dân sự.-
Con đường phân chia biên giới giữa quyền lực của giới cầm quyền và xã hội phải được nới rộng.
Để
sanh tồn, quyền lực của công lực phải được giảm bớt, những "công hữu"
phải được tư hữu hóa. Quản lý những sở hữu hay công nghiệp quốc gia
không còn là nghiệp vụ của Nhà nước nữa. Những xã hội dân sự, dần dần
nắm quyền quản lý để thay thế. Quản lý khai thác, phân phối tài nguyên
quốc gia phải được tư hữu hóa.
Quản lý
những sở hữu hay tài nguyên có tánh cách thương mại rất dễ dàng cho các
xã hội dân sự. Sản xuất xe hơi, quản lý khí đốt, điện lực, chuyên chở,
truyền thông, các tư nhơn và các xã hội dân sự biết làm và còn làm giỏi
hơn Nhà nước.
Về những phần hành "dịch
vụ công cộng" (Services publics) vẫn là phận sự của Nhà Nước, vì là Công
Bộc, như Tổ chức Giáo dục, Tổ chức Y tế, Tổ chức Hưu Trí, Tổ chức Thể
Thao, Tổ chức Văn hóa … đành rằng khó khăn, nhưng nếu biết chuyển hướng
khéo và quản lý khéo vẫn có thể chuyển dần cho Tư nhơn.
Nhưng,
vẫn còn những bộ phận hoàn toàn không thể chuyển nhượng cho thế giới
thương mại, như những "tổ chức dịch vụ xã hội tương tế", hay "dịch vụ
phân phối tương trợ", gọi chung là "dịch vụ xã hội " (Sercices sociaux)
chủ yếu đối với những gia đình nghèo khổ, giúp đỡ người tàn tật, nghiệp
vụ cứu thương, cứu hỏa, bảo vệ con trẻ, tổ chức phòng ngừa du đảng, tệ
nạn hút sách … Nếu Nhà Nước không làm thì ai đứng ra làm ? Bảo vệ môi
sinh, môi trường, Nhà Nước có thể làm luật, nhưng ai kiểm soát ?
Chúng
ta có thể trả lời : hãy để cho những "Xã hội dân sự cộng đồng" (des
sociétés civiles communautaires). "Xã hội dân sự cộng đồng" là những
Hiệp hội, hội đoàn có ý kiến trên một vấn đề đặc biệt: Hội gia đình, Hội
bảo vệ các người già, Hội bảo vệ phụ nữ chống tệ nạn bị hành hung, Hội
bảo vệ trẻ con … Nhà nước và các Tư doanh không thể lo được. Những hội
đoàn ấy tạo sự kiểm soát và đi dần đến quản lý.
Định
nghĩa những hội đoàn ấy là "Tương trợ", "Tự nguyện", " Bất vụ lợi",
"Hội tương tế " (Solidarité, volontariat, bénévolat, partage,
mutualité).
Dĩ nhiên xã hội không thể đòi hỏi những "quý
tánh " ấy. Xã hội phải có những khu vực thương doanh (đa số) và phải có
những kiểm soát chế tài pháp lý (càng ít càng tốt).
Chúng
tôi nghĩ rằng con người, tức là những công dân và những đoàn thể công
dân có thể thay thế Nhà nước điều hành tốt xã hội, trong mức độ đáng kể.
Tạm Kết :
Bài
học Phá Lệ của Tân Tổng Thống còn dài dài. Hôm nay chỉ là những ngày
đầu của Vương Triều Macron. Chiều qua sau khi bổ nhiệm Thủ Tướng, Ông
bay qua Đức để o bế Bà Hoàng Angela Merkel. Cuộc tình mới Pháp-Đức bắt
đầu, nồng thắm, đầy hứa hẹn : nào sẽ tổ chức lại một Liên Âu hữu hiệu
hơn : một quy trình làm việc mới, nào một lô cải tổ sẽ, và sẽ…và sẽ. Hứa
hẹn, hứa hẹn và hứa hẹn ! Lời hứa chỉ đúng với người cả tin - La
promesse ne vaut à celui qui croit thôi !
Hôm nay, thứ
sáu 19 tháng 5, nội các đã được thành lập. Ba sắc thái đòi hỏi của Tổng
thống đã được một phần nào trả lời… Ngon lành tương lai sẽ trả lời. Hôm
nay, như thông điệp ngắn của tân Thủ tướng gởi cho toàn bộ nội các sau
khi thông báo nội các xong : « Au travail ! » - Bắt tay vào việc đi !
(còn tiếp)
Hồi Nhơn Sơn, tháng năm nhiều thay đổi.
Phan Văn Song
No comments:
Post a Comment