“XÁ” VÀ “SÁ”
Đây là hai chữ rất thường hay bị dùng nhầm cho nhau. Một trường hợp tiêu biểu có thể kể đến là “đường sá” và “phố xá”. Nhiều người viết nhầm thành “phố sá” hay “đường xá” là do không hiểu rõ nghĩa của hai từ này.
Tác giả Lê Văn Đức giải thích về chữ “sá” như sau: “Sá: đường đi, đường sá, đi dọc đường dọc sá, ngủ đường ngủ sá”. Như vậy “sá” cũng có nghĩa là “đường”, vì vậy nói “đường sá” mới là chính xác. Còn về “xá”, tác giả này giảng: “Xá: nhà dành cho khách ngoại giao ở tạm: Dịch xá. Nghĩa rộng: Nhà. Học xá, ký túc xá, phố xá, quán xá”. Thực tế, chữ “xá” này vốn có Hán tự là 舍, nghĩa là “quán trọ”. “Phố” tất nhiên phải đi với nhà, nên viết “phố xá” là hợp lý.
Còn về chữ “sá” trong “sá gì”, “sá chi”, tác giả Lê Văn Đức giảng như sau: “Sá: đáng kể , lấy làm trọng… Quá sá. Sá chi: Sá gì, kể chi. Sá chi một nải chuối xanh, năm bảy người giành cho mủ dính tay (ca dao). Sá gì: Sá chi. Đi ngang nhà mà tay tôi xá, chân tôi quỳ, lòng thương con má sá gì thân tôi (ca dao)”.
Đại Nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của cũng dẫn: “Sá: Kể, lấy làm trọng. Chẳng sá gì, chẳng sá chi”. Gần đây nhất, từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên cũng đồng tình: “Sá: … kể đến. Sá gì gian lao, sá chi, sá nào”. Trong các tư liệu chúng tôi tham khảo thì chỉ có Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức ghi là “xá gì”, có thể do sách này xuất bản vào đầu thế kỷ 20 khi tư liệu chưa đầy đủ, lại thêm các tác giả đều người miền Bắc nên có sự lầm lẫn.
Tóm lại, “đường sá”, “phố xá”, “sá gì” mới là những cách dùng chính xác. Ngoài ra, thông qua lời giảng của tác giả Lê Văn Đức, ta còn biết thêm được rằng không phải “quá xá” mà là “quá sá”, vốn cũng là một từ thường bị dùng nhầm.
(LTN)
No comments:
Post a Comment