LY RƯỢU NGÀY XUÂN MIỀN BIÊN ẢI
Đinh Bá Tâm, QGHC
Vào năm 1969, sau khi thụ huấn khoá 1/68 Sỹ quan Trừ bị Thủ Đức, một số
sinh viên đồng khoá trường Quốc Gia Hành Chánh chúng tôi được biệt phái về Bộ
Nội vụ. Ngày lên đường phục vụ miền biên ải Lộc Ninh, tôi cùng vài bạn đồng
môn thân thiết ra quán uống ly rượu chia tay. Hôm ấy anh T. ngẫu hứng gõ nhịp
xuống bàn, hát bài Biệt Kinh Kỳ của Minh Kỳ và Hoài Linh:
Bạn ơi ! quan hà xin cạn chén ly bôi
Ngày mai tôi đã đã đi xa rồi
Thành đô lưu luyến chắn bước chân tôi
trước giờ chia phôi mấy ai không bùi ngùi
kỷ niệm buồn vui mãi ghi trong lòng tôi…
Sau buổi nâng chén ly bôi giã biệt kinh kỳ, tôi ít có dịp về Sài gòn. Thỉnh
thoảng về phép, chỉ khoảng dăm ba ngày. Ấy thế mà ông Quận trưởng còn nhắn
nhủ tôi, nửa đùa nửa thật: “Ông đừng ham vui ở Sài gòn lâu quá. Coi chừng lúc
trở về, VC đánh mất quận mà không biết đấy nhé!”
Hơn hai mươi năm sau, tại vùng Little Sài gòn, tôi gặp lại anh T. - bạn đồng
môn ca bài Biệt Kinh Kỳ năm xưa . Anh sang Mỹ từ ngày mất nước, đổi tên thành
Tony.
Một hôm, Tony hỏi tôi:
-Ông có muốn ăn bún bò Huế không? Tôi mới quen một cô nàng Huế nấu
món bún bò ngon tuyệt. Cô này nói trước năm 75’ có biết ông. Mời ông tới, sẽ rất
ngạc nhiên khi gặp lại “cố nhân”!
Tôi ghi địa chỉ nhà của “cố nhân” xa lạ nào đó, rồi quên bẵng đi. Cho đến
một hômTony gọi điện thoại nhắc lại ngày giờ đến nhà người đẹp.
Lần theo địa chỉ đã ghi, tôi đến trước một căn nhà có trồng cây trước sân
thật đẹp . Những cây dừa với tàu lá lớn. Những cây phượng tím đang trổ hoa ;
nhiều cây cảnh trông lạ mắt khác. Tôi bấm chuông, người ra mở cửa không phải
một “giai nhân” như tôi nghĩ , mà là Tony, bạn tôi. Anh ta mỉm cười, mời tôi vào
nhà, giới thiệu với gia chủ :
-Đây là cô Lan. Cô nhờ tôi mời anh đến để nhắc lại chuyện xưa. Và đây là
anh Tâm, bạn thân của tôi.
Nữ gia chủ mỉm cười cúi chào:
-Dạ, chào anh Tâm! Em vội nấu món bún bò Huế để mời hai vị, nên nhờ anh
Tony đón tiếp anh. Xin đừng bắt lỗi em hỉ!
Đúng là giọng Huế ngọt ngào của một tiểu thư đất thần kinh năm xưa. Tôi
nghĩ thầm: mình chưa gặp “O ni” bao giờ , mà sao “O”nói chuyện thân mật ngọt
ngào đến thế?
Tôi đáp xã giao :
-Cám ơn đã cô mời tôi đến đây. Nhưng tôi xin được phép hỏi: trong trường
hợp nào cô biết tên tôi?
Cô gái mỉm cười nhìn tôi, mắt mơ màng:
-Anh còn nhớ hồi ở Việt Nam, có ông Phó trẻ đến uống rượu với Ba em
một chiều ba mươi Tết tại Lộc Ninh không? Lúc ra về ông ta còn khen em đẹp và
dễ thương. Hồi đó em còn nhỏ, nhưng đến giờ vẫn còn nhớ tên ông ấy. Hôm
trước nghe anh Tony nhắc đến tên, em có ý định mời anh đến chơi, để xem có
phải là ông Tâm ngày xưa không?
Tôi nhìn người cô gái trung niên, gương mặt không còn thanh tân nhưng
giọng nói vẫn còn trẻ trung, nồng nhiệt như thiếu nữ thuở xuân thì.
Tôi đáp lời cô gái:
-Vâng, chuyện cũ gợi lại thì tôi nhớ. Nhưng chức vụ cũ, xin đừng nhắc lại . Vì
tôi đã xa Lộc Ninh năm mươi năm rồi cô ạ. Cô là bạn của Tony, thì cứ xem như
bạn tôi vậy.
Cô Lan nhìn lên bàn thờ:
-Ba em năm xưa là thầy ký Kiên của đồn điền cao su Lộc Ninh đó anh. Thuở
sinh thời Ba em thường nhắc đến anh. Không ngờ sang đây gặp lại anh. Quả đất
tròn thật, phải không thưa anh?
Tôi bước đến bàn thờ, nhìn lên tấm ảnh của người cựu thư ký đồn điền
CEXO năm xưa. Gương mặt ông chẳng khác lúc tôi mới đến phục vụ ở quận đầu
đời Lộc Ninh. Cả một trời kỷ niệm hiện ra, mới tinh như vừa xảy ra hôm qua!
****
Lộc Ninh là thị trấn cuối cùng của quốc lộ 13, cách Sài gòn 140 cây số về
hướng tây bắc. Đây là một trong ba quận của tỉnh Bình Long khi tỉnh này được
thành lập năm 1957. Tại thị trấn này, năm 1958 người Pháp thành lập đồn điền
cao su CEXO. Họ kiến tạo những
cơ ngơi khang trang và hữu ích cho công nhân cạo mủ cao su cư trú, sinh hoạt.
Trước năm 1960, Lộc ninh có đường xe lửa từ Sài gòn, phần lớn để chuyên chở
mủ cao su đã sơ chế. Về sau, du kích VC thường hay phá hoại đường rầy, nên
tuyến đường này bị hủy bỏ. Quận Lộc Ninh nằm sát biên giới Cam bốt, là địa điểm
cuối cùng của “đường mòn Hồ Chí Minh”. Du kích VC thường lẻn sang đặt súng cối
pháo kích vào thị trấn. Thỉnh thoảng chúng xuất hiện trên Quốc lộ 13, rồi đắp mô,
giật mìn, chận bắt các viên chức xã ấp đi xe đò trên tuyến đường Lộc ninh về Sài
gòn… Bởi lý do đó, trong thời gian phục vụ tại quận Lộc Ninh, các viên chức của
Quận được Giám đốc đồn điền CEXO dành sẵn một chỗ ngồi trên chiếc Cessna
nhỏ bay trên tuyến đường Sài gòn-Lộc Ninh.
Ngày đi nhận nhiệm sở, tôi đến văn phòng Công ty CEXO trên đường
Pasteur Sài gòn, ghi danh chuyến bay. Sau hơn nửa giờ bay, chiếc Cessna đảo một
vòng trên thị trấn Lộc Ninh, trước khi đáp xuống phi trường. Sân bay nằm phơi
mình trên đồi cao và phẳng. Đầu phi đạo là căn cứ Biệt kích; cuối phi đạo có Chi
khu Lộc Ninh. Một con đường nhỏ từ phi trường chạy dài xuống thung lũng, nơi
đó có chợ Lộc Ninh với nhà cửa san sát, mái tôn lấp lánh dưới ánh chiều. Xa xa,
một biệt thự màu trắng kiểu Tây phương, nổi bật giữa thảm cỏ xanh trên triền
đồi. Đó là nhà của viên Giám đốc đồn điền CEXO.
Phi cơ hạ cánh ở đầu sân bay, chạy một đoạn ngắn rồi dừng lại, tắt máy. Phi
trường vắng vẻ đìu hiu, không khách bộ hành, không xe cộ, ngoại trừ một chiếc xe
Citroen 2CV (Còn gọi là xe Đơ Sơ Vô) nhỏ màu trắng từ ngoài chạy vào phi trường.
Tôi bước xuống máy bay, cám ơn viên phi công người Pháp. Ông ta lịch sự bắt tay
tôi rồi đứng chờ bên phi cơ. Người tài xế chiếc Citroen xuống xe, nói nhỏ với viên
phi công, rồi bước đến niềm nở chào tôi:
- Xin chào Ông. Tôi là Kiên, Thư ký đồn điền, hân hạnh đón tiếp Ông. Tôi xin
đưa Ông vào Chi khu để gặp Quận trưởng….
****
Hôm đầu tiên đến quận là ngày tất niên âm lịch, tôi “ngủ nướng” thêm
trong hầm bunker ở Chi khu. Buồn quá, tôi khe khẽ hát bài Chiều Chủ Nhật Buồn
của TCS mà tưởng như đang ở Sài gòn thời còn đi học: “ Chiều chủ nhật
buồn/Nằm trong căn gác dìu hiu/Nghe tiếng hát xanh xao của một buổi chiều/Bạn
bè rời xa chăn chiếu/Bơ vơ còn đến bao giờ…”. Khi Trung úy Hoàng, làm việc ở văn
phòng quận bước vào thăm tôi, đề nghị đưa tôi xuống thị tứ Lộc Ninh để “thăm
dân cho biết sự tình”.
Khu chợ Lộc Ninh nằm dưới thung lũng, thấp hơn mặt quốc lộ 13, với nhà
cửa hàng quán đông đúc. Tuy nhiên sau trận đánh Mậu Thân, nhà cửa chưa tái
thiết xong, quang cảnh trông tiêu điều. Sau đó, anh Hoàng đưa tôi vào thăm ông
Kiên. Hai người là bạn vong niên cùng quê quán, nên ông chủ nhà rất vui mừng
khi đón tiếp chúng tôi.
Sống và làm việc ở miền đất đỏ keo cư xa thành thị, khi gặp gỡ nhau, mời
nhau một bữa tiệc đơn sơ cũng đủ ấm lòng kẻ tha hương. Nhất là trong bữa tiệc
tất niên hôm ấy, chai rượu Tây của gia chủ đã khiến bữa tiệc thêm vui vẻ hào
hứng. Bà Kiên thỉnh thoảng xuống bếp làm thêm món ăn. Cô con gái lo phụ mẹ,
mang thức ăn bày lên bàn tiệc. Cô gái khoảng mười bốn, mười lăm tuổi, xinh đẹp,
dễ thương. Khi cô bé cúi chào, tôi nhìn cô mỉm cười khen ngợi, khiến ông Kiên
thích chí cười vang. Rồi ông hãnh diện nói:“Con gái rượu của tôi đó Ông à!”
Một buổi chiều cuối năm, ngồi uống rượu ở một nơi xa nhà, với gia chủ mới
quen nhưng tử tế đáng mến, tôi cảm thấy thoải mái và ấm áp tình thân. Khi chúng
tôi uống hết chai rượu Pháp, ông Kiên mở thêm chai rượu Bồ Đào Nha- hiệu Porto
(Vinho do Porto ). Ông nâng ly rượu xứ Bồ, uống một ngụm rồi cất giọng ngâm
bốn câu thơ Tàu của Vương Hàn:
Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi,
Dục ẩm tỳ bà mã thượng thôi.
Tuý ngoạ sa trường quân mạc tiếu,
Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi.
(Bùi Khánh Đản dịch ra Việt ngữ:
Bồ đào, rượu rót chén lưu ly
Muốn uống, tỳ bà giục ngựa đi
Bãi cát nằm say, chê cũng mặc
Xưa nay chinh chiến mấy ai về)
Giọng ngâm đầy cảm khái, nhưng thật buồn. Phải chăng đó là tâm sự của
ông Kiên, người đã chứng kiến trận chiến Tết Mậu thân vừa qua, Đó là một trận
đánh dữ dội, với phố chợ tan nát, với chết chóc đau thương của đồng bào trong
khu thị tứ này?
Bên ngoài bóng chiều đã xuống thấp. Vạt nắng cuối ngày vừa tắt trên khu
rừng cao su phía sau nhà. Gia chủ thấy tôi đỏ bừng mặt vì men say, nên mời tôi và
Trung úy Hoàng ở lại nghỉ đêm. Tuy nhiên, anh Hoàng lắc đầu từ chối:
-Xin phép chú Kiên cho chúng tôi về Chi khu. Đêm naycuối tuần, VC thường
hay pháo kích, chú Kiên không nhớ sao?
Trời bắt đầu tối. Hoàng cũng đã ngấm rượu như tôi, không thể lái chiếc xe
hai bánh Honda vào Chi khu trên phi trường, nên đưa tôi vào nghỉ đêm tại nhà
anh. Quả như Trung úy Hoàng dự đoán, khuya hôm ấy VC pháo kích ầm ĩ. Chúng
tôi vào hầm có bao cát bao quanh trú ẩn .
Sáng Thứ Hai, người tài xế lái xe Land Rover đưa tôi đến Văn phòng Hành
chánh, bắt đầu một ngày làm việc tại quận nơi biên giới này. Xế chiều, ông Kiên
đến trình văn thư của viên giám đốc đồn điền. Thư mời tôi ngày hôm sau đến tư
gia của ông Giám đốc để dự tiệc mừng tân Phó quận. Khi tôi đến nhà viên Giám
đốc đồn điền đã thấy chiếc xe Jeep nhà binh của Đại úy Quận trưởng. Ông Quận
trưởng giới thiệu tôi với ông Giám đốc Gaudeul. Viên Giám đốc người Pháp có
dáng người thấp, mập mạp, nước da trắng trẻo, tóc muối tiêu cắt ngắn. Ông ta
lịch sự bắt tay tôi và hướng dẫn chúng tôi vào phòng khách uống rượu khai vị. Sau
đó, theo lời mời của gia chủ, chúng tôi vào phòng ăn. Món ăn được nam tiếp viên
bưng dọn lên bàn ăn. Nữ tiếp viên rót rượu mời khách. Các nam nữ tiếp viên còn
rất trẻ, trang phục trắng, thật lịch sự, lễ phép. Theo lời gia chủ, các món ăn như
cá, thịt bò… được mua từ Sài Gòn và tích trữ trong tủ lạnh tại đây. Rượu nho
trắng, đỏ (dùng riêng theo từng món cá hoặc thịt) đều sản xuất tại Pháp. Bữa tiệc
tuy chỉ có ba người, nhưng có nhiều món ăn, thay đổi rượu liên tiếp, nên kéo dài
khá lâu.
Bữa tiệc kết thúc, gia chủ mời chúng tôi ra hàng hiên uống cà phê, hút
thuốc. Tôi ngồi nhấm nháp từng ngụm cà phê thơm ngát, nhìn khung cảnh chung
quanh. Trời đã về chiều. Xa xa, rừng cao su bạt ngàn quanh thị trấn trở nên thâm
u, với những vạt nắng và bóng chiều xen lẫn. Ngôi biệt thự bề thế, sơn trắng của
ông Giám đốc đồn điền, nổi bật giữa bãi cỏ xanh trên triền đồi, xa khu phố chợ.
Nó khác hẳn với những dãy nhà cư dân xơ xác tiêu điều trong khu chợ, sau trận
Mậu thân 1968. Tôi được biết, thỉnh thoảng VC pháo kích vào thị trấn những buổi
tối cuối tuần. Ngôi biệt thự trắng của viên Giám đốc đồn điền CEXO chưa bao giờ
bị trúng đạn- ngay cả trong trận đánh năm 1967 và trận Mậu thân1968 .
****
Gần hai năm sau, tôi xin thuyên chuyển khỏi Bình Long, về phục vụ tại tỉnh
Long Khánh. Trước ngày ra đi, tôi ghé thăm các thân hào nhân sĩ trong quận Lộc
Ninh, rồi đến chào từ biệt Giám đốc đồn điền CEXO. Cuối cùng, tôi và Trung úy
Hoàng ghé thăm ông Kiên. Cũng như ngày mới đến, ông mời chúng tôi uống vài ly
“bồ đào mỹ tửu” của Pháp trước khi chia tay.
Khoảng tháng Tư năm 1972, khi đang làm việc tại quận Định Quán, tôi nghe
tin Lộc Ninh thất thủ, quận lỵ bị VC đánh chiếm để làm thủ phủ “Chính phủ Cách
mạng Lâm thời” của chúng. Từ đó tôi không gặp lại ông Kiên bao giờ nữa.
Riêng ông Gaudeul - cựu Giám đốc đồn điền CEXO, trong một lần về phép
tôi có gặp ông ta ở tiệm cà phê Givral, Sài gòn. Tiệm cà phê này toạ lạc nơi giao
điểm của đường Tự do và Lê Lợi. Tiệm được thành lập vào khoảng thập niên 50’,
do một người Pháp sống lâu ở Việt Nam xây cất, với tiền hùn vốn của những
người Pháp tại Sài gòn. Cuối năm 1950 nơi đây trở thành một tiệm bánh-cà phê,
mang hương vị Pháp-Việt. Givral cũng là một “trung tâm văn hoá” tại thủ đô Sài
gòn- điểm hẹn của các văn nhân, nghệ sĩ, du khách; các nhà báo trong và ngoài
nước; các phóng viên chiến trường làm việc cho các hãng thông tấn UPI, AP của
Mỹ; phóng viên báo Paris Match của Pháp. Tiểu thuyết gia người Anh - Graham
Green - từng nhiều lần lui tới nơi đây và đã đưa hình ảnh Givral vào cuốn tiểu
thuyết lừng danh “Người Mỹ Trầm Lặng" của ông.
Buổi sáng hôm ấy, khi vào Givral cùng người bạn, tôi thấy ông Gaudeul ngồi
uống cà phê. Chúng tôi nhận ra nhau, cùng ngồi nói chuyện với nhau. Xa nhau
chưa đến hai năm mà trông viên Giám đốc đồn điền thay đổi nhiều. Ông có vẻ
gầy ốm hơn, da mặt tái nhợt, đôi mắt mệt mỏi. Nó khác hẳn vẻ linh hoạt, tự tin
của một viên Giám đốc đồn điền cao su rộng lớn tại Lộc Ninh trước đây. Ông cho
biết vừa mới về Pháp để điều trị bệnh hoại huyết và hiện vẫn chưa được khoẻ.
Nhưng có một điều ông tiết lộ cũng quan trọng chẳng kém bệnh tình của ông. Đó
là tình hình bất an tại đồn điền cao su CEXO, sau khi bị VC chiếm đóng.
Sau ngày 7/4/1972- ngày VC chiếm Lộc Ninh - chúng vẫn để viên Giám Đốc
người Pháp cai quản đồn điền. Tuy nhiên, với sự xách động của những tên VC
nằm vùng, công nhân cạo mủ liên tiếp đưa ra những yêu sách đòi tăng lương,
hăm đoạ đình công… khiến việc sản xuất mủ cao su bị đình trệ. Trước tình trạng
bất an đó, viên Giám đốc thỉnh thoảng đi máy bay lên đồn điền làm việc rồi quay
về Sài gòn nội nhật trong ngày. Một năm sau, VC “tiếp quản” đồn điền CEXO,rồi
sau đó thành lập “Nông trường quốc doanh Cao su Lộc Ninh” năm 1978.
Kể từ ngày Công ty Cao su CEXO tại Lộc Ninh ra đời năm 1958, cho đến
ngày Công Ty này bị VC quốc hữu hoá năm 1972 , thị trấn Lộc Ninh thường hay bị
VC pháo kích, tấn công, nhất là vào những năm chiến tranh bước vào cao điểm.…
Tuy nhiên những cơ ngơi, tài sản của đồn điền vẫn bình an vô sự. Vì có ảo tưởng
về sự “nhân đạo của Cộng Sản” đối với họ như thế, nên chủ đồn điền cao su
người Pháp vẫn kiên nhẫn chờ đợi chiến tranh chấm dứt.
Để từ đó họ có thể tiếp tục làm chủ khu đồn điền rộng lớn, trù phú nhất Lộc
Ninh. Nhưng cuối cùng , sau khi quận Lộc Ninh bị VC chiếm đóng , đồn điền bị
quốc hữu hoá, chủ đồn điền người Pháp đành “bỏ của chạy lấy người”. Có lẽ lúc
ấy họ mới thấy sự biểu hiện công khai lòng căm thù của Cộng sản đối với “Đế
quốc Thực dân”. Lòng căm thù ấy vốn manh nha từ thời Pháp thuộc, đến nay vẫn
không đổi thay, dù đã trải qua hơn một thế kỷ.
****
Hôm nay, gần năm mươi năm sau ngày uống ly rượu tất niên với thầy ký
Kiên của đồn điền Lộc Ninh năm xưa, tôi bất ngờ gặp lại người “con gái rượu” của
ông. Tôi đứng lặng nhìn di ảnh của người thư ký đáng mến ấy tại xứ sở tỵ nạn xa
xôi này. Tôi xin gia chủ một nén hương, thắp lên để tưởng nhớ đến ông- người mà
tôi xem như bạn vong niên trong những năm phục vụ tại miền biên ải Lộc Ninh.
Qua làn khói hương chập chờn, tôi như thấy lại cái quá khứ biến động, với
biết bao cay đắng ngọt bùi năm xưa. Nó như một cuốn phim quay chậm, chiếu lại
hình ảnh những đêm tối trời với tiếng pháo kích của VC vang ầm trong khu phố
chợ. Với những ngày đi công tác ở những xã ấp kém an ninh; với những buổi tiệc
rượu sơ giao với viên Giám đốc đồn điền; với những lần ghé thăm ông Kiên, nâng
ly rượu xứ Bồ và nghe ông ngâm bài cổ thi “Bồ đào Mỹ Tửu” của một nhà thơ Tàu
năm xưa.
Nhưng rồi hương khói nhạt dần. Trong phút chốc những hình ảnh ấy vụt
bay về quá khứ của gần nửa thế kỷ. Trước mặt tôi, chỉ còn lại cô gái rượu của thầy
ký Kiên - cô Lan đang đứng nhìn tôi với đôi mắt đẫm lệ. Tôi tự hỏi, cô đang nuối
tiếc kỷ niệm của những ngày tháng êm đềm ở Lộc Ninh năm xưa chăng? Hay cô
đau buồn khi nhớ đến người cha kính yêu, mà nay không còn trên cõi đời này
nữa?
Tam Bách Đinh Bá Tâm
No comments:
Post a Comment