Tàu là Venezuela thứ hai?

 

Tàu là Venezuela thứ hai?

Tập Cận Bình tiếp đón Maduro 2023

TÀU LÀ VENEZUELA THỨ HAI?

Li Yuan (Viên Lỵ 袁莉) •  New York Times Jan. 6, 2026

Vụ đột kích bắt Maduro đã làm dư luận trên internet Tàu sôi bỏng ngay từ phút đầu. 600 triệu cái nhắp chuột chia nhau hai khuynh hướng khác biệt.

• Vì sao Tàu không dám làm như vậy với Đài Loan, bắt tổng thống sở tại.

• Tại sao không phải là lão Tập Cận Bình thay cho Maduro?!

Một hình ảnh sao lại từ X đã bị kiểm duyệt. Đó là dòng chữ Tàu và Anh quẹt trên cửa một nhà vệ sinh công cộng: “We welcome Trump to capture Xi Jinping and free 1.4 billion Chinese people.” (mừng Trump đến tóm cổ Tập Cận Bình, giải thoát 1,4 tỷ người Hoa)

Quan điểm thứ nhất là của những người Tàu theo chủ thuyết quốc gia, nước Tàu phải thống nhất dưới sự lãnh đạo của Bắc Kinh. Hành động của Mỹ cho thấy không còn gì là luật pháp thì Bắc Kinh không việc gì tự giới hạn hành động. Hãy bắt tổng thống sở tại và thống nhất xứ sở. Bắc Kinh có thể làm nhưng không dám làm; khổ ở chỗ đó.

Quan điểm thứ hai cho rằng nước Tàu có đủ những yếu tố đưa đến thảm trạng Maduro: quản lý nền kinh tế tồi tệ sai lạc, ý thức hệ độc đoán một chiều, tôn vinh cá nhân. Bao nhiêu năm nay, Tàu đã đã hậu thuẩn Maduro tối đa về chính trị và tài chánh; nay thì thấy rõ là vô bổ, chẳng có ý nghĩa gì.

Venezuela chiếm một vị trí quan trọng trong tâm tưởng của Tàu. Bắc Kinh dùng Venezuela làm bằng chứng rằng Tàu có thể tạo dựng một trật tự toàn cầu mới thay cái cũ, dựa trên chủ quyền và hợp tác giữa các quốc gia mà không can thiệp nội bộ của nhau. Viễn tượng ấy có thể thành tựu nhờ tiền bạc. Đầu ngàn năm mới, Tàu đã cho Venezuela vay 10 tỷ dollar, trả dần bằng dầu mỏ.

Nghe có lý chứ. Tàu cần nhiên liệu; Venezuela cần tiền và hậu thuẩn chính trị. Truyền thông của chính phủ và các tuyên bố chính thức mô tả kết ước nầy thành công vì dựa trên thị trường. Hugo Chavez, tiền nhiệm của Maduro, nói rằng hợp tác nầy là khuôn mẫu cho các nước Nam Mỹ. Khi Chavez chết và Maduro lên thay năm 2013, Bắc Kinh vẫn hậu thuẩn như trước, dù Tây Phương áp đặt cấm vận nhiều hơn.

Khi nền kinh tế suy sụp thì không thể sản xuất dầu mỏ và các hạ tầng cơ sở hư mòn. Lấy gì trả nợ cho Tàu. Nhưng Bắc Kinh nói không sao, mọi việc đều tiến hành có trật tự. Năm 2023, Maduro đến Bắc Kinh Tập Cận Bình tiếp đón bằng một cuộc diễn binh, 21 phát súng đại bác và thiếu nhi ca múa.

Giới trí thức Tàu có tư tưởng tự do thường nêu rõ sự song hành giống nhau trong cách thức Tập và Chavez lên nắm quyền: chiến dịch chống tham nhũng, hứa hẹn kinh tế mỵ dân và hủy bỏ giới hạn nhiệm kỳ. Maduro tiếp tục đường lối bàn tay sắt của tiền nhiệm.

Trong lối suy nghĩ trên, Venezuela không đơn thuần là một tệ trạng ngoại giao mà trở thành một trường hợp nghiên cứu để biết điều gì sẽ xẩy ra một khi các thể lệ độc đoán đông cứng trì trệ, khi các định chế rỗng tếch, khi trung thành chính trị mù quáng thay cho khả năng. Câu hỏi của thời đại là: Phải chăng Tàu sẽ trở thanh một Venezuela?   

Trong mấy ngày vừa qua câu hỏi nầy trở nên sống động khi các web share qua share về một tiểu luận của học giả chính trị học Liu Y nhan đề: "Làm sao phá hủy một quốc gia". Bài nầy, viết trước khi có dịch cúm Corona, không xem Venezuela là một sự bất thường đột biến mà là một báo động, một di lụy kết tụ qua thời gian từ những thất bại trong việc điều hành quốc sự.

Mối lo âu trở thành Venezuela thứ hai đã gây tiếng dội hơn năm nay khi sự ngưng đọng kinh tế của Tàu đã được tìm thấy mang tính chất cơ cấu, chứ không có tính cách biểu kiến, bề ngoài. Người Tàu ưu lo vì sự thể hôm nay không phải là sự suy sụp bất ngờ mà là sự hủy hoại tiệm tiến, từng chút một. Venezuela tiêu biểu một quốc gia có các hệ thống ngưng hoạt động từ từ, thiếu hụt trở nên thường lệ, các hoạt động của quốc gia không được phục hồi đầy đủ bình thường.

Trong bối cảnh sâu rộng ấy, phản ứng trên mạn trước việc Maduro bị bắt chẳng phải là thất vọng hay vui mừng nhưng là một nhận chân thực tế rùng mình nhún vai trước cách thức các thế lực hành sử trên thế giới. Chẳng có phê phán đúng sai nhưng biết rằng các đại cường quốc hoạt động như nhau khi quyền lợi bị thương tổn.

Venezuela: ông xuống bà lên

từ trái: vợ chồng Maduro và Delcy Gonzalez

VENEZUELA ÔNG XUỐNG BÀ LÊN

Tôn Thất Tuệ

Một sự thật, không dám nói là chân lý, không thể chối cãi dù sông cạn núi mòn là HK đã duy trì hay tạo ra các chính phủ tham những, phi nhân, phi dân chủ. HK chỉ muốn dân chủ, nhân quyền cho chính HK trong ranh giới Bắc Mỹ. Ở Mỹ muốn mua một viên thuốc trụ sinh, bạn phải có toa của bác sĩ. Đến mua thuốc, pharmacy yêu cầu bạn kê khai cả lý lịch bệnh lý, đau tim hay không, có hút thuốc uống rượu hay không, bao nhiêu tuổi, nam hay nữ, địa chỉ ... Lý do bảo vệ sức khỏe. Nhưng bạn có thể mua vài trăm viên nầy nếu nhà thuốc tự tay chuyển đến nơi gởi đưa ra ngoại quốc; vì thuốc nầy có gây chết chóc thì chết dân ngoài kia; insurance Mỹ không phải lo. Nhân quyền của Mỹ là một nữ quân nhân treo tay một tù binh Taliban như Chúa bị đóng đinh, rồi dùng lửa đốt bộ đùm của hắn, tìm khoái cảm bạo dâm. Bộ Quốc Phòng và tòa án tuyên bố cô nàng bị rối loạn tâm thần, cần được giúp đỡ.

Về tham nhũng thì có quá nhiều ví dụ: Mobutu nhân viên CIA lúc 25 tuổi, đã đảo chính Lumumba, làm "vua" Congo lấy tiền viện trợ Mỹ mua lâu đài dinh thự bên bờ hồ Thụy Sĩ. Marcos, Phi Luật Tân cũng mua nhà chỗ ni, vợ có đến ba ngàn đôi giày. Nhưng Mỹ đã sẽ lấy lại các số tiền ấy khi lật đổ gà nhà. Mỹ đã tạo vô số chính phủ tham nhũng Nam Mỹ, chiến dịch Con Ó Condor đã cấu tạo 30 năm Dirty War ở Argentine. HK đã tạo một Saddam Hussein. Thanh niên Rumfeld, Cheney..  xây nhà cho Sadam để lão niên Rumfeld, Cheney ... mất công hành quân phá nhà.

Nóng bỏng hôm nay là Mỹ đâu có care dân chủ ở Venezuela nên đã sắp xếp từ trước để bà phó TT chấp chánh thay Maduro. Nhiều luận sĩ đã dạy khôn HK cỏ phải nhổ tận gốc. Delcy Rodriguez sẽ cầm đầu tinh thần dân tộc chống lại HK. Kèm theo lời tuyên thệ nhậm chức bà nói vợ chồng Maduro là hai anh hùng dân tộc. Nhưng bà viết trên các platform tùy thuận theo ý của HK. “We extend an invitation to the U.S. government to work together on a cooperative agenda, oriented toward shared development, within the framework of international law, and to strengthen lasting community coexistence,”

Delcy Rodriguez đã dùng kiến thức kinh tế tài chánh giúp Chavez làm giàu nhờ buôn bán dầu và chính bà đã vận động Chavez cho Maduro kế nghiệp. Maduro đã chỉ định bà làm phó tổng thống, chuyên trách kinh tế.

Báo chí Mỹ và WH khen Delcy là một chuyên gia (a technocrate), là một công cụ, phi chính trị, apolitique, thiên lôi chỉ đâu đánh đó. Nhưng Delcy luôn xuất hiện bên cạnh vợ chồng Maduro, một khai quốc công thần, bà phải gánh chung trách nhiệm các tàn ác của chế độ, sự suy sụp kinh tế, bà đáng lý phải bị bắt như vợ của Maduro. Tuy vậy, bà được xem là nhân vật duy nhất trong đám quần thần không mang khuôn mặt sắt máu. 

Điểm đáng khen ngợi là Delcy đã biến đổi tham nhũng xã hội (socialiste corruption) thành tham nhũng tư bản (capitalist corruption), phần nào như kinh tế thị trường có định hướng của VN, hay tham nhũng ở Nga hậu Liên Xô.

Lời  tuyên bố thân Mỹ nêu trên đã không tạo ra một phản ứng bất lợi nào từ các viên chức cũ, những người chứng kiến bà tuyên thệ nhậm chức. Ngày cả người anh, chủ tịch Quốc Hội, sẽ kế vị nếu cần. Mới nhất con trai của Maduro tuyên bố ủng hộ Delcy một cách vô điều kiện. Nga cũng công nhận Delcy là TT chính thức. Tin mới nhất ngày 7 Jan, Delcy đã cách chức vị tướng tư lệnh lực lượng bảo vệ phủ tổng thống, kẻ thân tín nhất của Maduro. Rồi ra trong tương lai gần số phận các bộ trưởng quốc phòng ngoại giao sẽ như thế nào? Ngoài đường, sau một tuần, chỉ có một số người đi xe mô tô trưng cờ ủng hộ chứ chưa có cuộc biểu tình nào to lớn; thành phần "cách mạng xuất khẩu" từ Cuba có thể đã lùi vào bóng tối, chờ xem, wait and see.

Delcy là người biết nhiều nhất về kinh tế dầu hỏa, đúng là một technocrate. Trump cần Delcy vì mục đích của Trump không gì hơn là dầu hỏa, quyền lợi của công ty như Chevron. Cái lũ capitalist corruption sẽ giữ cho nền kinh tế không xáo trộn để tiếp tục làm ăn với Delcy, người đứng giữa thế lực quốc tế và quốc nội. Delcy có công khâu vá lấp liễm một Venezuela hấp hối với lạm phát chưa từng thấy, mặc dù bà đã góp sức cho Chavez thi hành chính sách truất hữu sở quyền của dân chúng theo phương sách CS. Dân chúng chấp nhận đóng tiền mãi lộ nhưng vẫn còn chút cháo nhờ các chu kỳ kinh tế, cũng như một số người Việt vẫn chấp nhận đóng hụi chết trong thời kỳ kinh tế tự do có kiểm soát. [Dĩ nhiên không có viện trợ không giới hạn, không điều kiện của Tàu thì xứ nầy ra tro. Iran viện trợ một ảo giác. Trước khi bị bắt một ngày, Maduro nói Iran sẽ giữ không phận an toàn nhưng Mỹ đã dùng 150 máy bay đủ loại vào Caracas].

Lượng định của CIA cho rằng Delcy là cái thứ tốt nhất trong những cái xấu nhất (the best of the worse ones). Sở gián điệp nầy trình thêm rằng bà Corina Machado được bốc lên theo ngọn lửa chống đối rồi chìm dần rồi bà xuống thuyền trốn ra nước khác và không có sự móc nối với dân chúng, và bà không đưa ra một kế sách nào điều khiển quốc gia. Tuy ký thư đề nghị giải Nobel Hòa Bình, ngoại trưởng Rubio, kế hoạch gia chính yếu, đã không mời Corina cộng tác, trái với dự đoán của nhiều người. New York Post đưa tin nói từ bên trong WH Trump chống bà nầy vì bà giật giải Nobel; kỳ thật bà nói xin nhường vinh dự nầy cho Trump. Bà không được Maduro cho phép tranh cử nên bà đưa người thay thế là Edmundo Gonzalez được nhiều phiếu nhưng Maduro được tuyên bố thắng. Ông nầy sau khi Maduro bị bắt tuyên bố là TT Venezuela nhưng vẫn lưu vong tại Spain. Rubio, một ngày sau khi nhậm chức ngoại trưởng đã nói Gonzalez là một tổng thống chính thống (a rightful president).

Delcy làm nhớ tới phó tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ không bị phe quân nhân bắt giết như anh em ông Diệm mà còn thành thủ tướng chính phủ, cho đến khi Nguyễn Khánh chỉnh lý. Báo Mỹ đã đi quá trớn khi nói người trong cuộc sẽ cải thiện guồng máy công quyền và so sánh Delcy với Gorbachev. Bợ quá rồi đó, Delcy giúp sức tạo nên sự thể và tiếp tục duy trì chế độ. Delcy có thể so sánh với sĩ tử Ấn Độ Giáo đã giúp muslim cai trị Ấn Độ hay giới trí thức đã giúp đám rừng rú Turc thành lập đế quốc Ottoman.

Nói chơi cho vui mà thôi. Trước thế giới và trước lập pháp HK, chính phủ Mỹ không công nhận việc nhanh tay bắt Maduro và gia đình là một hành vi chiến tranh, không trái với hiến pháp HK và hiến chương LHQ; mà chỉ là một biện pháp hành chánh, bài trừ nguy cơ ma túy và tích trữ vũ khí, vi phạm nhân quyền. Nhưng trong mấy tháng nay, Trump xem những chiếc tàu nhỏ mà ông nói chở ma tuy đang thực sự gây chiến tranh cho HK nên ông dùng vũ lực bắn chìm. Những kẻ buôn lậu nầy gây chiến chứ không phải thường phạm nên không áp dụng thủ tục dùng lực lượng tuần hải bắt trị tội.

So với chiến tranh Iraq của Georges Bush Jr thì đột kích nầy có thấm chi. Nhưng  những tác động vũ trang nầy nằm trong lý thuyết an ninh quốc phòng nới rộng từ khi HK thành cảnh sát quốc tế. Phải hạ địch trước khi địch vào đất nhà. VN mình đã đi trước. Lý Thường Kiệt đã đánh quaTàu vì nhà Tống công khai chủ trương chiếm VN. VN nâm bờ oan.

[Xin tạm ngưng và hứa sẽ nói thêm các chuyện khác như đột kích trại tù binh Mỹ 1970 ở Sơn Tây, tổng thống Panama bị bắt đem về Mỹ bỏ tù ...]