Năm sinh: 1898
Qua đời năm: 1988
Hưởng thọ 90 tuổi
PHẦN SƠ LƯỢC TIỂU SỬ
Bà Công Tôn Nữ Như Không là thứ nữ của cụ Hường Thương và cụ bà Nguyễn Thị Túy, cháu nội gái của đức ông Tuy Lý Vương Miên Trinh - một bậc thi bá của miền kinh kỳ thơ mộng.
Nội cái tên Như Không chúng ta đã thấy triết thuyết Phật giáo được thể hiện rõ nét trong gia đình hoàng tộc này. Nữ sĩ Như Không có năm anh chị em cùng cha mẹ, một anh trai, một chị gái, một em trai và một em gái. Vậy bà là dấu gạch nối giữa hai đầu.
Ba quận chúa của nhà này đều xinh xắn, thông tuệ, học hành chăm chỉ chữ tốt văn hay… và được thừa hưởng dòng máu văn chương của nội tổ Miên Trinh nên người nào cũng giỏi văn chương thơ phú. Riêng nữ sĩ Như Không lên 8 tuổi đã viết được chữ Hán, chữ Nôm và ba chị em thường xướng họa thơ phú cùng nhau nên được gọi là Tam Nương.
Anh em bà cũng được học chữ Quốc ngữ, và bà đã thi đậu vào làm trợ giáo tại Trường tiểu học Nha Trang.
Vào năm hai mươi tuổi (20) bà kết duyên với ông Bang tá Ngô Đại, may mắn cho bà là ông Ngô Đại rất mê văn chương, thường làm thơ và vợ chồng cùng xướng họa với nhau rất là tâm đắc, hai vị đều cùng là hội viên của Hương Bình Thi Xã mà nguyên soái tao đàn là thi gia Ưng Bình Thúc Giạ Thị - một ông anh con nhà bác của Như Không nữ sĩ. Vì vậy như cá gặp nước, vợ chồng nữ sĩ Như Không - Xuân Sơn (Xuân Sơn là bút hiệu của quan Bang tá Ngô Đại) tha hồ xướng hòa ngâm vịnh cùng các thi huynh thi hữu trong hoàng gia. Lúc hai ông bà làm việc tại Nha Trang, cụ Ưng Bình thường thư từ thăm viếng vợ chồng cô em gái với lời lẽ dí dỏm:
Ai vô Hòn Khói hỏi Như Không
Với gã Xuân Sơn cặp vợ chồng
Chung một túi thơ dồn bửu ngọc
Lựa hai ngòi bút vẽ non sông.
(Ưng Bình Thúc Giạ Thị)
Nữ sĩ Như Không phụng họa phúc đáp anh mình với phương ngữ của quê nhà trong đại từ nhân xưng:
“Thưa yêng (anh) em vẫn cứ Như Không”
Câu thơ nghe như nói “ba lơn” nhưng ý tứ thật sâu sắc. “Cứ Như Không”, sao mà thiền thế, mà giải thoát thế???
Những người phụ nữ tài hoa, đố ai mà không phải nhận lãnh một phần bất hạnh, người đàn bà tài hoa này cũng không ra ngoài quy luật, tuy hai vợ chồng tâm đầu ý hợp, tương kính như tân, thì đáng ra ngoài tác phẩm giá trị về văn học họ phải cống hiến cho xã hội vài ba công dân ưu tú… thì buồn thay họ lại vô sinh không người khói hương kế tự.
Hơn 50 năm với đời sống vợ chồng ông Ngô Đại đã “ra đi” vĩnh viễn vào tuổi bát tuần, để lại người lão phụ cô độc cô đơn trong bóng ngã xế tà. May còn được một điểm tựa tinh thần và cả vật chất là người chị ruột Như Nguyện, cùng chia xẻ niềm vui nỗi buồn, cùng hoạt động xã hội từ thiện, cùng tham gia văn hóa văn nghệ và các trò giải trí tao nhã.
Lúc sống tại miền Nam, bà thường giao thiệp với các văn nghệ sĩ. Bà xem thi phẩm “Khuê sầu thi thảo” của cụ Cao Ngọc Anh và bằng cảm xúc viết nên bài thơ liên vận để tặng người nữ sĩ tài hoa. Bài thơ này viết bằng chữ Hán, được bạn đọc thời bấy giờ đánh giá là một bài thơ diễm lệ về ý và tình.
Bài thơ ấy sau này đã được Giáo sư Thanh Vân phỏng dịch ra Việt ngữ (xin xem ở phần thơ tiêu biểu được trích dẫn của tác giả).
Rồi đến cái tang của bà chị Như Nguyện làm bà đau đớn vô cùng. Vì với Như Không, bà Như Nguyện vừa là chị, là bạn và là một người mẹ với sự chăm sóc trìu mến thương yêu. Bà đã khóc chị bằng những vần thơ thống thiết:
… Gạt nước mắt chép thiên thảm sử
Nén ruột tằm mỗi chữ mỗi đau…
… Tình máu mủ vui vầy em chị
Bên sách đèn hủ hỉ ngày đêm…
… Em si dại chị hằng khuyên dỗ
Em ốm đau chị đổ thuốc thang…
Và khổ chót của bài thơ là một lời vĩnh biệt não nùng:
… Ba thước đất dãi dầu mưa nắng
Một nén hương dài vắn sụt sùi
Đau lòng em lắm hỡi ơi!
Sống nương cửa Phật thác vùi non mai
(Khóc chị - Như Không)
Sự chia xa sống chết hay số phận của mỗi kiếp người đều được lột tả dưới ngòi bút của nữ sĩ
Thế là hết cái thân đau khổ
Gẫm sự đời nào có sá chi
Cùng nhau giấc mộng ly kỳ
Sắc, tài, danh vọng thấy gì nữa đâu!
(Như Không)
Tam Nương - chỉ còn lại mình bà, bởi cô em Như Thủy cũng cất bước theo chị Như Nguyện về nơi mây ngàn hạc nội, và một lần nữa Như Không cất tiếng khóc đau thương của con chim lẻ bạn, của ruột thịt chia lìa:
Thương nhớ em ơi đầu trở bạc
Bao giờ thấy lại cảnh đồng lau
(Như Không)
Đạo Phật là cứu cánh nhất thiết đối với mọi người - khi mọi nương tựa trần thế đã lần lượt hao vơi. Như Không xuống tóc thọ Tam quy ngũ giới làm cư sĩ tại gia, tạ khách - bế môn, chuyên cần tu niệm và nhìn lại tiền kiếp để bằng lòng với cái đang có:
Bởi kiếp tu xưa trót chẳng dày
Đền bù mong được tạo lơi tay
Nhơn duyên hờ hững đời giông tố
Bổn phận vuông tròn dập đắng cay
(Cảm tác - Như Không)
Bà dặn lòng:
Chẳng có nhân duyên nương cửa Phật
Phải lo bổn phận đúng con người
Giữ được lục trai lòng gắng gỗ
Thuộc kinh bát nhã vãng sinh thôi
Năm bà lên hàng thượng thọ (90), bà đã nhẹ nhàng lên thuyền bát nhã chấm dứt cuộc nhân sinh hệ lụy. Tuy không có con cái, song các cháu của bà đã lo hậu sự ấm cúng và đặt bà nằm tại nghĩa địa Nha Trang.
Tuy sáng tác nhiều, song bản thảo bị thất lạc và một số thì theo di ngôn, cháu bà đã tống táng theo tác giả, vì thế chỉ còn lại ít bài.
PHẦN THƠ TIÊU BIỂU CỦA NỮ SĨ NHƯ KHÔNG
Mừng hội thơ Nguyễn Phước Tộc - Nha Trang
Nha Trang các bạn mới xây nên
Nguyễn Phước tông môn hội có tên
Uống nước nhớ nguồn tròn phận dưới
Trồng cây ăn trái đội ơn trên
Mưa sa gió táp còn tươi cội
Giấy rách lề rơi vẫn tốt nền
Già trẻ gái trai vui hưởng ứng
Tâm hương thành kính đốt dâng lên.
(10/2 Bính Dần - Như Không)
Cúng Yêng Thúc Giạ
Chúng em thành kính lễ dâng lên
Chén rượu câu thơ tưởng nhớ yêng
Rượu có mùi hương xin chứng giám
Thơ là thuốc bổ nhớ sanh tiền
Hiến hồi Lộ Địch cam đền tội
Diễn lớp Chi Manh đoạn trái duyên
Cốt nhục tình thâm thanh khí trọng
Chúng em thành kính lễ dâng lên
(Như Không - 1969)
(*)Yêng: anh
Nhớ Như Thủy
Trông ra trời bể biết em đâu
Mặt nước chân mây lẫn một màu
Chữ nhạn thơ đề thiên biệt hận
Tiếng chiêng nhạc cổ khúc ly sầu
Hở môi ngại lắm lời khe khắt
Để dạ thêm dồi nỗi quặn đau
Thương nhớ em ơi! Đầu trở bạc
Bao giờ thấy lại cảnh đồng lau.
No comments:
Post a Comment