KHÔNG BIẾT TUẤN NGUYỄN LÀ AI? ÔNG NẦY SỢ HỐ NÊN KHÔNG DÁM KHẲNG ĐỊNH - TRONG KHI ĐA SỐ THEO DÕI CUỘC ĐIỀU TRẦN ĐÃ NHẬN RA HÙNG CAO TỰ CHỨNG MINH CHO THẤY CÒN QUÁ NON NỚT VỚI CHỨC VỤ CỠ BỘ TRƯỞNG - Mt68 ĐOÁN CHẮC HÙNG CAO SẼ RỚT ĐÀI - KHÔNG LÀM SAO CÓ ĐỦ 50 PHIẾU CỦA THƯỢNG NGHỊ SĨ- NHỨT LÀ PHE DÂN CHỦ ĐÃ THỐNG LÃNH THƯỢNG VIỆN./-Mt68
_________________
Quý vị có tin rằng chức Bộ trưởng Bộ Hải quân -Hùng Cao sẽ được chuẩn thuận bởi Quốc hội hay không?
"Hùng Cao không xứng đáng để làm Bộ trưởng Hải
Quân".
Đó là nhận xét của bà Thượng nghị sĩ Tammy Duckworth, 58
tuổi, trong phiên chất vấn Hùng Cao hôm 17/11/2026.
Dĩ nhiên, đó là ý kiến cá nhân của bà ấy. Còn việc Hùng
Cao có được bổ nhiệm vào chức vụ Bộ trưởng Hải Quân hay không thì lại là một cuộc
bỏ phiếu của Quốc hội.
Nhưng cái thái độ hung hãn của bà này khiến tôi tìm hiểu
văn hoá điều trị ở Quốc hội Mĩ.
Càng theo dõi và tìm hiểu, tôi càng thấy một xu hướng
chung: một số nghị sĩ đã biến phiên điều trần thành sân khấu để biểu diễn chánh
trị. Diễn viên là họ. Khán giá có thể là cử tri không có mặt trong phòng.
Các diễn viên đến sân khấu dường như đã có sẵn câu trả lời,
có sẵn phán quyết, và chỉ cần nhân chứng đóng vai người bị chất vấn để hoàn tất
màn trình diễn.
Những màn trình diễn của họ cũng ... vui.
Họ chất vấn. Họ la hét. Họ cắt lời. Họ phùng mang trợn mắt,
quơ tay. Họ đôi khi chế giễu người ngồi trước mặt.
Có người dành gần hết thời gian để phát biểu quan điểm của
mình, rồi chỉ chừa vài giây cho nhân chứng trả lời.
Có người dùng quyền chất vấn để chứng tỏ mình thông minh
hơn, đạo đức hơn và yêu nước hơn người đối diện.
Ngoại trưởng Marco Rubio từng có một nhận xét rất chí lí:
gánh xiếc.
Trong một phiên điều trần, sau khi bị một nữ dân biểu chất
vấn về đôi giày Tổng thống Trump tặng cho ông, Rubio hỏi: "Is this the
Foreign Affairs Committee or is this like a circus?" (Đây là Ủy ban Đối
ngoại hay một gánh xiếc vậy?) [1].
Tôi thấy Rubio có lí ở điểm này. Một phiên điều trần về
chánh sách đối ngoại mà lại dành thời gian tranh luận về đôi giày của Ngoại trưởng
thì quả là khó hiểu.
Đúng là một gánh xiếc.
■ Khi
chất vấn trở thành biểu diễn
Hoá ra, trong khoa học chánh trị, hiện tượng này có hẳn một
cái tên: "political grandstanding", tức là biểu diễn chánh trị.
Năm 2021, nhà khoa học chánh trị Ju Yeon Park công bố một
nghiên cứu trên [tập san] Journal of Politics, phân tích 12820 bản ghi các
phiên điều trần của Hạ viện Mĩ. Bà phát hiện rằng các nghị sĩ sử dụng phiên điều
trần không chỉ để thu thập thông tin, mà còn để truyền tải thông điệp chánh trị
và xây dựng hình ảnh trước công chúng [2].
Một nghiên cứu tiếp theo của Park, công bố trên PNAS năm
2023, cho thấy mức độ biểu diễn chánh trị có tác động nhân quả đến tỉ lệ phiếu
bầu trong cuộc bầu cử tiếp theo [3].
Nói cách khác, biểu diễn chánh trị có thể đem lại lợi ích
bầu cử. Cử tri có thể thưởng cho những nghị sĩ nói năng gay gắt, tỏ ra quyết liệt,
trong khi ít quan tâm hơn đến hiệu quả lập pháp thực tế của họ.
Đây là một phát hiện đáng lo ngại. Nếu một hệ thống chánh
trị thưởng cho khả năng trình diễn hơn là năng lực tìm sự thật, thì đừng ngạc
nhiên khi những người thích diễn ngày càng xuất hiện nhiều.
Rồi truyền hình và mạng xã hội càng làm tình hình trầm trọng
hơn. Một câu hỏi chuyên môn cần 5 phút để giải thích có thể ít người quan tâm.
Nhưng một câu chất vấn gay gắt, một lời buộc tội, hay một cái chỉ tay đầy giận
dữ có thể trở thành một video lan truyền khắp nơi.
Sự chú ý trở thành một thứ tiền tệ chánh trị. Và trong thị
trường đó, tiếng nói lớn đôi khi có giá hơn một lập luận đúng.
■ Trường hợp Hùng Cao: khi chất vấn trở thành phán xét
Cuộc điều trần ngày 17/11/2026 tại Thượng nghị viện Mĩ, để
xem xét đề cử Hùng Cao làm Bộ trưởng Hải quân, là một ví dụ tiêu biểu cho thị
trường tiền tệ chánh trị.
Phiên điều trần kéo dài hơn 150 phút. Nhiều vấn đề quan
trọng được đưa ra: chiến tranh với Iran, năng lực đóng tàu, tiêu chuẩn tuyển
quân, khả năng sản xuất đạn dược, tình trạng sức khoẻ tâm thần của thủy thủ và
trách nhiệm giải trình của người lãnh đạo Hải quân.
Nhìn chung, phần lớn cuộc điều trần diễn ra đúng với mục
tiêu của một cơ chế giám sát dân chủ: tìm sự thật, thu thập và kiểm tra thông
tin, và buộc người có quyền lực phải giải trình.
Chẳng hạn như TNS Jack Reed (Dân chủ), đặt vấn đề về tiêu
chuẩn tuyển quân và nguy cơ hạ thấp chất lượng nhân sự để đạt chỉ tiêu. Còn TNS
Deb Fischer (Cộng hòa) thì quan tâm đến năng lực sản xuất đạn dược và rà phá thủy
lôi. Hay TNS Elissa Slotkin nêu những vấn đề liên quan đến hoạt động hàng hải tại
các eo biển chiến lược.
Đó là những câu hỏi có nội dung, có liên quan đến nhiệm vụ
của Bộ trưởng Hải quân, và câu trả lời có thể giúp Quốc hội đánh giá năng lực
người được đề cử.
Nhưng xen giữa những cuộc trao đổi nghiêm túc ấy là một số
màn chất vấn mà tôi thấy mang nặng tính biểu diễn. Các "diễn viên" nổi
bật nhứt có lẽ là Tammy Duckworth, Kirsten Gillibrand và Elizabeth Warren.
■
Tammy Duckworth: công kích cá nhân
Tôi đặc biệt chú ý đến cách chất vấn của TNS Tammy
Duckworth.
Bà hỏi Hùng Cao có từng phản đối Bộ trưởng Quốc phòng
Pete Hegseth về việc tiếp tục cuộc chiến với Iran, trước những khó khăn mà thủy
thủ đang phải chịu đựng, hay không.
Tôi thấy câu hỏi này có vấn đề ngay từ tiền đề.
Hùng Cao là cấp dưới của Bộ trưởng Pete Hegseth. Hùng Cao
có trách nhiệm báo cáo tình trạng của Hải quân, tham mưu cho cấp trên và thực
thi chánh sách quốc phòng của chánh quyền. Việc quyết định tiếp tục hay chấm dứt
một cuộc chiến không thuộc thẩm quyền của ông.
Quan trọng hơn, Hùng Cao ủng hộ đường lối quân sự đối với
Iran. Nếu ông tin rằng cuộc chiến là cần thiết, tại sao ông phải yêu cầu
Hegseth chấm dứt nó?
Khi Hùng Cao trả lời rằng yêu cầu chấm dứt chiến tranh
không thuộc phạm vi trách nhiệm của mình, bà Duckworth không chấp nhận. Cuối
cùng, bà tuyên bố không thể bỏ phiếu cho ông vì ông sẽ trở thành một yes-man, tức
người chỉ biết vâng lời cấp trên.
Tôi thấy đây là một kiểu lập luận ... trẻ con. Có vẻ
Duckworth dường như đã có sẵn kết luận: nếu Hùng Cao không phản đối Hegseth,
ông là người thiếu bản lãnh. Nhưng sự đồng thuận với cấp trên có thể xuất phát
từ một nhận định độc lập. Không thể chỉ dựa vào sự đồng thuận ấy để kết luận một
người là yes-man.
Đây chính là một biểu hiện của political grandstanding: sử
dụng quyền chất vấn để khẳng định lập trường chánh trị của mình, rồi lấy lập
trường ấy làm tiêu chuẩn phán xét người đối diện.
■
Kirsten Gillibrand: sự phẫn nộ không thay thế được chứng cớ
Một ví dụ khác là cuộc trao đổi giữa TNS Kirsten
Gillibrand và Hùng Cao về 8 trường hợp toan tự tử được báo cáo trong nhóm tác
chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln.
Hùng Cao dùng thuật ngữ "suicide mitigations" để
nói đến những biện pháp can thiệp nhằm ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng hơn.
Gillibrand phản đối cách diễn đạt này vì cho rằng ông đang xem nhẹ tình trạng sức
khoẻ tâm thần của thủy thủ [5].
Ở đây, tôi nghĩ Gillibrand có một điểm đúng. Một trường hợp
toan tự tử, dù người trong cuộc được cứu sống, vẫn là một biến cố nghiêm trọng
cần được quan tâm và điều tra. Không ai nên dùng cách diễn đạt khiến công chúng
hiểu rằng chỉ cần tránh được tử vong là vấn đề đã được giải quyết.
Nhưng từ sự quan tâm chánh đáng đến sức khoẻ tâm thần của
thủy thủ, cuộc trao đổi đã chuyển sang những lời lên án gay gắt.
Vấn đề là: 8 trường hợp đó xảy ra trong bao nhiêu người-năm?
Tỉ suất có cao hơn mức trung bình của Hải quân Mĩ hay không? Những người có
liên quan có đặc điểm nguy cơ gì? Việc triển khai quân sự kéo dài có thể đóng
vai trò đến mức nào?
Thế nhưng, thay vì đào sâu những câu hỏi có thể kiểm chứng,
Gillibrand tập trung vào cách dùng từ của Hùng Cao và bày tỏ sự phẫn nộ trước
câu trả lời của ông. Cách chất vấn này dễ tạo ra hình ảnh một nghị sĩ quyết liệt
bảo vệ sức khoẻ tâm thần của thủy thủ, nhưng lại để ngỏ những câu hỏi thực chất
về mức độ và nguyên nhân của vấn đề.
Đây chính là xu hướng "moral grandstanding", tức
phô trương đạo đức. người chất vấn thể hiện mình đứng về phía những người đang
chịu đau khổ, nhưng lại không đi sâu tìm hiểu những chứng cứ cần thiết để giải
quyết vấn đề.
■
Elizabeth Warren: phô trương đạo đức
Cuộc chất vấn của TNS Elizabeth Warren còn cho thấy một vấn
đề khác: sử dụng những con số có vẻ chính xác để xây dựng một lập luận chánh trị
thiếu chặt chẽ.
Warren hỏi Hùng Cao về chi phí mỗi ngày của chiến dịch
phong toả các cảng biển Iran. Khi ông Cao không nêu được con số, bà đưa ra một
ước tính khoảng 32.5 triệu USD mỗi ngày, tương đương gần một tỉ USD mỗi tháng.
Đây là một câu hỏi tốt. Một người lãnh đạo Hải quân phải
có trách nhiệm giải trình về chi phí của các hoạt động quân sự.
Nhưng sau đó, Warren chuyển sang con số 47 tỉ USD đã chi
cho cuộc chiến với Iran, rồi hỏi với số tiền ấy nước Mĩ có thể xoá nợ vay sinh
viên cho bao nhiêu người. Bà tự đưa ra câu trả lời: hơn hai triệu người.
Ở đây, thái độ của Warren rất nhứt quán với khái niệm phô
trương đạo đức (y như Gillibrand). Bà đưa ra hình ảnh hàng triệu sinh viên đang
mắc nợ để đối chiếu với hàng chục tỉ đôla chi cho chiến tranh. Cách so sánh đó
tạo ra một thông điệp đạo đức rất hấp dẫn: tiền thuế của dân nên được dùng để
giúp người dân hơn là chi cho chiến tranh.
Nhưng tánh cách đạo đức không làm cho một lập luận trở
nên đúng. Muốn chứng minh khoản chi quân sự là không hợp lí, Warren phải xem
xét cả chi phí lẫn lợi ích của chiến dịch, và phân biệt chi phí riêng của phong
toả với chi phí của toàn bộ cuộc chiến.
Thay vì theo đuổi những câu hỏi đó, bà chuyển cuộc tranh
luận sang nợ sinh viên. Dĩ nhiên, bà đang diễn cho các cử tri không có trong
phòng để lấy phiếu của họ trong lần tranh cử sau.
■ Hùng Cao có cơ may được phê chuẩn?
Sau phiên điều trần và những màn trình diễn đạo đức cùng
công kích cá nhân, câu hỏi còn đọng lại là liệu Hùng Cao có được Thượng viện
phê chuẩn làm Bộ trưởng Hải quân hay không.
Tôi nghĩ con đường của anh ấy không dễ dàng.
Đặc biệt, anh ấy mới giải ngũ năm 2021, việc bổ nhiệm còn
cần được Quốc hội miễn trừ qui định bảy năm đối với cựu sĩ quan chuyển sang giữ
chức vụ dân sự cao cấp trong Bộ Hải quân. Đây là một trở ngại pháp lí và chánh
trị thực sự.
Trong bối cảnh đảng Cộng hòa sắp mất quyền kiểm soát Thượng
viện, cơ may của ông còn phụ thuộc vào thời điểm bỏ phiếu, khả năng đạt được sự
đồng thuận giữa hai đảng, và liệu những câu trả lời tại phiên điều trần có thuyết
phục được các nghị sĩ đang hoài nghi hay không.
Rất khó dự đoán chắc chắn kết quả lúc này. Nhưng tôi hi vọng
rằng quyết định cuối cùng sẽ dựa trên năng lực lãnh đạo và thành tích của Hùng
Cao, thay vì những màn đấu khẩu được cắt thành video để phục vụ mục đích tranh
thủ lá phiếu.
Tuấn Nguyễn