Một
lần ngồi nhậu với 5 ông , có cảm tưởng ngồi với 5 giải Nobel văn
chương. Nói chuyện với một ông bác sĩ trong hẻm, tưởng ông ta đã kiếm ra
Pénicilline. Những ông như vậy, nhan nhản. Nói ‘’ ông ‘’, vì hầu như đó
là một cái bệnh độc quyền của đàn ông. Như ung thư vú là bệnh của đàn
bà.
In
một hai cuốn sách tào lao tặng bố vợ, nghĩ mình ngồi chung một chiếu
với Marcel Proust, Victor Hugo, Beaudelaire, Nguyễn Du . Lập một cái
đảng có ba đảng viên, kể cả em gái và mẹ vợ, nghĩ mình là lãnh tụ, ăn
nói như lãnh tụ, đi đứng , tắm rửa như lãnh tụ. Viết vài bài lăng nhăng,
đầu Ngô mình Sở, nghĩ mình là triết gia, đại trí thức, sẵn sàng dẫn dân
tộc đi lên ( hay đi xuống ). Học gạo được cái bằng ( chưa nói tới
chuyện mua được cái bằng ), nghĩ mình đã kiếm ra điện và nước nóng.
Một
ông bạn in một tấm danh thiếp khổ lớn, dầy đặc những chức tước, trong
đó có ‘’ nhà nghiên cứu ‘’. Những người quen không biết ông ta nghiên
cứu cáí gì, lúc nào. Người viết bài này đáng nhận là nhà nghiên cứu hơn,
vì thỉnh thoảng vào Google tìm mẹo trị mắc xương cá, hay cách nấu canh
hẹ tầu hũ.
Bất cứ người Việt nào cũng là một cái nhà gì đó. Hơn một cái nhà, đó là những lâu đài
Cũng
lạ, cái TÔI to tổ bố ở một xứ như VN. VN, xứ người ta nói ảnh hưởng văn
hoá Phật giáo, tôn giáo của vô ngã , cái tôi không có . Nơi chịu ảnh
hưởng Lão giáo, những người đã ra suối rửa tai khi nghe thiên hạ nhắc
tới tên mình. Nơi người công giáo hành đạo nhiệt thành, và Công giáo coi
vị tha, nghĩ tới người khác, là đức tính hàng đầu. Khổng giáo ? Khổng
tử nói : biết, nói là biết ; không biết, nói là không biết ; thế là biết
đấy. Người Việt ta cái gì cũng biết, quên rằng thỉnh thoảng nhận mình
không biết là dấu hiệu của sự thông minh.
Không lẽ người Việt không hiểu tôn giáo mình đang theo ?
Có
ai đã gặp một người Nhật vỗ ngực : tôi, tôi, tôi. Nói chuyện với người
Nhật, chưa gì họ đã mang giấy bút ra ghi chép. Làm như những điều bạn
nói là khuôn vàng, thước ngọc. Hỏi những người khác, mới biết cái ông
ngồi trịnh trọng ghi chép đó là bực thầy .
Nhớ mãi một buổi hội thảo của người Việt. Ông MC nói về mình trước khi
giới thiệu diễn giả. Không phải chỉ giới thiệu diễn giả, nhưng tất cả
những người ngồi trên bàn cử tọa, chức tước, bắng cấp, tiểu sử, kể cả,
nhất là những chi tiết oanh liệt không liên hệ gì tới đề tài thuyết
trình. Sau phần giới thiệu những chủ tọa đoàn, tới lượt …những người
tham dự. Chúng tôi hân hạnh có sự tham dự của Giáo sư X, tiến sĩ Y, chủ
tịch Z. Vì tất cả đều có bằng cấp, chức tước cùng mình, việc giới thiệu
tất cả văn võ bá quan kéo dài cả giờ. Mời 14 giờ, bắt đầu 15 giờ 15,
giới thiệu xong phải thảo luận vội vàng cho kịp giờ trả phòng. Thảo luận
nghĩa là mỗi người lên cầm micro nói các anh láo cả, chỉ có tôi là có
lý.
Nước
Việt nghèo , chậm tiến, lạc hậu, thua thiên hạ mọi mặt. Đáng lẽ người
Việt phải khiêm nhượng, biết người, biết mình. Nhưng không, trong tự
điển cá nhân của người Việt không có chữ khiêm tốn. Nhiều lần tôi gân cổ
cãi với bạn bè, về nhà nghĩ : không chừng nó có lý. Tại sao không nhìn
nhận ngay ? Bởi vì cái tôi nó lớn quá. Bênh vực cái tôi trước đã, thực
hư tính sau.
Socrate
nói càng học càng thấy mình không biết gì. Những nhà khoa học nói khoa
học bắt đầu bằng sự hoài nghi. Có hoài nghi mới đặt lại vấn đề, mới học
hỏi, tìm tòi. Người Việt ta không bao giờ hoài nghi về cái biết mênh
mông, cái tài quán thế, trùm thiên hạ của mình.
Nước
Việt sống dưới ách đô hộ của một nhóm mafia, tự phong cho mình toàn
quyền sinh sát. Thế kỷ 21 vẫn chưa có quyền suy nghĩ. Viết vài chữ, nói
vài câu phải lo có đúng ý người trên hay không. Vẫn khư khư bám vào một
chế độ kỳ quái đã bị cả thế giới từ bỏ. Trong hoàn cảnh đó, đáng lẽ
không có người Việt nào nên hãnh diện quá đáng, nếu không xấu hổ, vì quả
thực không có gì vẻ vang phải cúi đầu để sống. Hay bất lực, nhìn quê
hương mình lao xuống vực thẳm
Ở
đâu cũng có những cái tôi, nhưng ở người Việt, nó đạt một tỷ số đáng
ngại. Mỗi lần, hiếm hoi, gặp một người đồng hương có khả năng nhưng
khiêm tốn, tôi nghĩ bụng : ông nội này mất gốc rồi.
Thảo
luận với người Việt rất khó, vì ai cũng nghĩ là mình nắm chân lý trong
tay. Nghĩ khác là xúc phạm ông ta, xúc phạm chân lý, bôi nhọ sự thật.
Phải căm thù, phải tiêu diệt, phải triệt hạ, phải tố cáo , chụp mũ.
Cái
tôi lớn, phải chăng đó là nét đặc thù của một dân tộc đầy tự ti mặc cảm
? Trong cái kiêu hãnh lố bịch của người ‘’ mang dép râu mà đi vào vũ
trụ ‘’ của Tố Hữu, có cái tự ti của những người vẫn mang dép râu ở thế
kỷ 20, 21.
Trong
y học, égocentrisme là một cái bệnh, pathologie . Và trong 9 trên 10
trường hợp, những người có mặc cảm tự cao, tự đại ( complexe de
supériorité ) là để che đậy tự ti mặc cảm ( complexe d’infériorité ).
Những
người có thực tài rất khiêm nhượng, vì họ không so sánh với người khác.
Họ so sánh mình với mình, so sánh mình hôm nay với mình hôm qua, so
sánh tác phẩm mới với tác phẩm cũ của chính mình, so sánh thành quả hôm
nay với thành quả những năm trước. Và thường thường thất vọng.
Khi
một nghệ sĩ thoả mãn với tác phẩm của mình, anh ta hết là nghệ sĩ. Anh
ta không tìm tòi nữa, anh ta về hưu. Như một công chức, một tài xế xe đò
về hưu.
Khi
một nhà khoa học thỏa mãn với khám phá của mình, anh ta không khám phá
nữa . Một lý thuyết gia thoả mãn, anh ta không đọc nữa, không tìm tòi
nữa. Chúng ta không có khoa học gia, vì học xong co cái bằng là đủ sướng
rồi, treo bằng lên tường ngắm mỗi ngày, tìm kiếm gì nữa.
Thomas Edison nói nếu hài lòng với đèn dầu, tìm cách cải thiện đèn dầu, sẽ không bao giờ kiếm ra điện.
Người
Việt ta dễ thoả mãn quá, dễ kiêu hãnh quá, dễ ‘’ tự sướng’’ quá. Chúng
ta hài lòng với ngọn đèn dầu leo lét trong nhà, nghĩ là hải đăng. Hậu
quả là cái gì của ta nó cũng nho nhỏ. Cùng lắm là xinh xắn, dễ thương,
nhưng đồ sộ, vĩ đại thì không có. Không thể có. Tham vọng nhỏ, thành quả
nhỏ.
Pablo
Picasso khi thành công, được ca tụng ở ‘’période rose ‘’( thời kỳ hồng
), nếu thỏa mãn, sẽ không có ‘’ période bleue’’, thời kỳ xanh. Nếu thoả
mãn với ‘’ période bleue ‘’ sẽ không có tranh lập thể, đưa hội họa đi
vạn dặm. Một giai thoại : Picasso mời bạn bè ăn tiệm. Cuối bữa ăn, gọi
tính tiền. Chủ tiệm nói xin miễn chuyện tiền bạc, được tiếp Picasso là
hân hạnh rồi. Pablo vẽ vài nét trên tấm khăn phủ bàn, tặng chủ tiệm. Ông
này nói xin maître ký tên. Picasso trả lời : tôi chỉ trả bữa cơm, không
muốn mua tiệm ăn.
Nếu
Picasso là người Việt, sẽ thấy đời mình đã quá đủ để thoả mãn : vua
biết mặt, chúa biết tên, chữ ký đáng ngàn vàng, chỉ việc ngồi hưởng và
chiêm ngưỡng dung nhan mình. May mắn cho hội họa, ông ta là người Tây
Ban Nha , hỳ hục tìm tòi cho tới chết
Mỗi
lần nghe, hay coi Jean Marie Le Clézio, Patrick Modiano trong những
chương trình văn học trên France Culture, hay trên France 5, ít người
nghĩ họ đã chiếm giải Nobel Văn chương.
Họ khiêm nhượng, ngập ngừng, do dự, gần như cáo lỗi sắp sửa nói những điều tào lao.
Le
Clézio, Nobel 2008, khoanh tay, chăm chú nghe một tác giả vừa chân ướt
chân ráo vào nghề, nói về một cuốn sách đầu tay. Modiano , Nobel 2014,
tìm chữ một cách khó khăn, ngượng ngập, ít khi chấm dứt một câu , như
muốn nói : thôi, bỏ qua đi, những điều tôi muốn nói chẳng có gì đáng
nghe. Ông ta thực sự ngạc nhiên không hiểu tại sao có người nghĩ đến
mình để trao giải. Ông ta nói có người đọc sách của mình đã là một phép
lạ.
Những
năm đầu ở Pháp, có thời tôi cư ngụ Rue Marcadet, Paris. Bên cạnh là một
cặp vợ chồng già, hiền lành, bình dị như một cặp thư ký hay công nhân
về hưu. Mỗi lần gặp ở thang máy, bà vồn vã chào, hỏi thăm đủ chuyện.
Thỉnh thoảng ông mời vào nhà, uống trà, hỏi chuyện về Phật giáo mà ông
nói đọc nhiều, nhưng có điều không hiểu. Thí dụ ông muốn so sánh khái
niệm về Niết bàn của Phật giáo với thiên đàng của Thiên Chúa giáo.
Ông là một người công giáo thuần thành, nhưng muốn tìm hiểu về những tôn giáo khác.
Tuyệt
nhiên không bao giờ ông bà nói về mình. Nếu không coi TV , chắc không
bao giờ tôi biết bà là Yvonne Loriot, danh cầm hàng đầu của Pháp, chiếm
giải nhất 7 lần khi học ở Conservatoire de Paris, trước khi trở thành
một giáo sư âm nhạc có uy tín.
Ông
là Olivier Messaien, một trong những tác giả nhạc cổ điển lớn nhất của
hậu bán thế kỷ 20. Rất nhiều các nhạc sư, nhạc trưởng nổi tiếng ở Âu
Châu , như Pierre Boulez, Iannis Xenakis hãnh diện là đệ tử của ông. Tác
phẩm opéra ‘’ Saint-Francois d’Assise‘’ của ông được trình diễn trên
khắp thê giới, được đón nhận như những tác phẩm của Mozart, Beethoven
Ông
bà sống trong một căn nhà bình dân, ăn uống đơn giản như một cặp vợ
chồng nghèo.. Tiền bản quyền nhạc đem tặng- một cách kín đáo- các hội từ
thiện, hay giúp trùng tu nhà thờ Notre Dame de Lorette gần nhà. Những
lúc rảnh rỗi, bà theo ông vào rừng, thu thanh để nghiên cứu tiếng chim
hót.
Ai
biết hai ông bà già , lễ độ , gần như vụng về, đang xếp hàng mua ổ bánh
mì, là những nhân vật chiếm chỗ lớn trong bất cứ một tài liệu nào về âm
nhạc cổ điển cận đại , tuần trước còn là thượng khách của hoàng gia
Thụy Điển.
Khi
nào ta có những người như Modiano, Le Clézio, Messaien- chưa nói tới
tài năng, chỉ nói tới thái độ khiêm tốn – VN sẽ là một dân tộc trưởng
thành. Trong khi chờ đợi, chúng ta tiếp tục leo lên nóc nhà , gào : tại
sao tôi tài giỏi quá như vậy. Khi gào mỏi , leo xuống, đóng áo thụng vái
nhau.
Đó
cũng là một trò vui, nếu hậu quả không nghiêm trọng. Chúng ta đều đồng ý
với nhau là đất nước đang trên bờ vực thẳm, không thể nhẫn tâm khoanh
tay nhìn. Nhưng chúng ta không ngồi nổi với nhau. Những cái tôi đụng
nhau chan chát, chúng ta ghét nhau hơn ghét kẻ thù. Người Việt nào cũng
có lần uất ức vì không được đãi ngộ, đối xử xứng đáng với tài năng lớn
lao của mình.Tổ chức nào cũng không sống nổi ba bẩy 21 ngày, cũng phải
chia thành hai, thành bốn, tách ra như những tế bào. Bởi vì trong thâm
tâm, mỗi người chúng ta nghĩ chỉ có mình mới xứng đáng lãnh đạo.
Không được thỏa mãn, chúng ta phá nhau hơn phá kẻ thù.
Cái TÔI nó lớn quá. Lớn hơn cả vận mệnh dân tộc
https://www.tuthuc-paris-blog.com/home/c%C3%A1i-t%C3%B4i-c%E1%BB%A7a-ng%C6%B0%E1%BB%9Di-vi%E1%BB%87t
No comments:
Post a Comment